W dniu 22 kwietnia 2026 r. wysłuchaliśmy wykładu mgr Reginy Gowarzewskiej
pt. „Wielcy śląscy dyrygenci i dyrektorzy – Napoleon Siess i Karol Stryja”.
Napoleon Siess i Karol Stryja to dwie bardzo ważne postaci związane z muzyką na Śląsku.
Karol Stryja urodził się 2 lutego1915 roku w Cieszynie, gdzie ukończył gimnazjum i Seminarium Nauczycielskie. W 1939 roku został absolwentem Wydziału Pedagogicznego w Śląskim Konserwatorium Muzycznym w Katowicach, a w 1951 roku ukończył studia w PWSM w zakresie dyrygentury (w klasie Grzegorza Fitelberga).Po studiach podjął działalność dyrygencką. Był profesorem Akademii Muzycznej w Katowicach, gdzie prowadził klasę dyrygentury. Do jego wybitnych uczniów należą Napoleon Siess, Renard Czajkowski, Czesław Płaczek, Jan Hawel, Antoni Duda, Mirosław Błaszczyk, Sławomir Chrzanowski oraz Jerzy Kosek.
Karol Stryja to najbardziej zasłużony dyrektor Filharmonii Śląskiej w Katowicach (37 lat kadencji dyrektora i kierownika artystycznego – do 1990 roku).
To dlatego w 2002 roku filharmoniczną salę koncertową nazwano jego imieniem.
W 1973 roku utworzył profesjonalny filharmoniczny chór, a w 1981 dzisiejszą Śląską Orkiestrę Kameralną. Od 1984 roku – profesor nadzwyczajny. W 1979 roku zainicjował Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów imienia Grzegorza Fitelberga w Katowicach i prowadził kolejne aż do końca swojego życia. Tu zawsze była ważna muzyka polskich i śląskich kompozytorów. Był cenionym promotorem nowych utworów Wojciecha Kilara, Mikołaja Henryka Góreckiego, Bolesława Szabelskiego i innych.
Karol Stryja zajmował ponadto stanowisko dyrektora artystycznego (1968- 1983) Orkiestry Symfonicznej w Odense (Dania). Z jego inicjatywy wybudowano tam nową salę koncertową
i zorganizowano Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Carla Nielsena.
Poprowadził ponad 900 koncertów w Polsce i około 700 we wszystkich krajach Europy oraz
w Kanadzie, USA, Argentynie, Izraelu, Japonii i na Kubie.
Występował na licznych międzynarodowych festiwalach muzycznych. W ich trakcie prowadził prawykonania wielu utworów polskiej muzyki współczesnej.
Prowadził kursy mistrzowskie dla młodych dyrygentów w Czechach, Japonii i Słowacji.
Współpracował z wieloma wytwórniami płytowymi. Dla firmy Marco Polo – Pacific z Hongkongu, dokonał nagrania wszystkich utworów symfonicznych i kantatowo – oratoryjnych Karola Szymanowskiego łącznie z operą Król Roger.
Karol Stryja był laureatem wielu nagród i odznaczeń, w tym kawalerem Krzyża Wielkiego Orderu Polonia Restituta z Gwiazdą czy też bułgarskiego Orderu Cyryla i Metodego I klasy (niezmiernie rzadko przyznawanego cudzoziemcom).
Ostatni koncert dedykowany Filharmonii Śląskiej ( 03.10 1997) prowadził w dużej części z pamięci, mając 82 lata.
Zmarł 31 stycznia 1998 roku w Katowicach. Pochowany został w rodzinnym Cieszynie.
W 2009 roku Violetta Rotter-Kozera zrealizowała film” Karol Stryja. Ślązak, który zdobył świat”.
Wysłuchaliśmy fragmentu Requiem Verdiego ( film). Ta monumentalna msza żałobna charakteryzuje się dramatyzmem i jest jednym z najbardziej poruszających utworów sakralnych. Śpiewają: Józef Homik, Romuald Tesarowicz, Stefania Toczyska, dyryguje Karol Stryja.
Drugim fragmentem muzycznym była I część Stabat Mater Dolorosa Karola Szymanowskiego, która wykorzystuje słowa średniowiecznej sekwencji, opiewającej rozpacz Matki ukrzyżowanego Jezusa, obecnej podczas Męki. Wykonawcy: Andrzej Hiolski, Krystyna Szostek-Radkowa, chór, dyryguje Karol Stryja.
Napoleon Siess urodził się 20 września 1931 r. w Rybniku. Ukończył studia na wydziale instrumentalnym PWSM w Katowicach, po których podjął studia z zakresu dyrygentury, pod kierunkiem Artura Malawskiego, później Karola Stryji. W recenzji z dyplomowego popisu dyrygenckiego napisano ”Napoleon Siess jest niewątpliwie talentem dyrygenckim”.
W 1963 r. miał dyrygencki debiut operowy (Straszny Dwór). Od 1 listopada 1963 objął stanowisko kierownika artystycznego, najmłodszego wówczas w Polsce, Opery Śląskiej w Bytomiu do 1966 r.
W 1971 r. otrzymał stanowisko dyrektora artystycznego i naczelnego. Miał duże poparcie załogi
i Tadeusza Kijonki, kierownika literackiego.
Podczas drugiej kadencji (1971-1986) zrealizował 62 premiery (41 oper, 21 baletów).
Nie znosił przeciętności. Był dyrygentem wymagającym od zespołu, z którym współpracował, wymagał absolutnego poddania się jego wizji przygotowywanego utworu. Sięgał po odważny repertuar. W czasie jego dyrekcji swoje inscenizacje przygotowywali cenieni reżyserzy i uznani scenografowie np. Gustaw Holoubek, Xymena Zaniewska, Bogdan Hussakowski, Jerzy Moskal, Maria Fołtyn, Olga Lipińska, Ludwik Rene.
Wysłuchaliśmy trzeciego fragmentu muzycznego. Vincenzo Bellini opera „Norma”, śpiewa Stanisława Marciniak-Gowarzewska.
Kilka zrealizowanych premier miało rangę wydarzenia artystycznego. Najgłośniejszą okazała się premiera opery „Nabucco” Verdiego, która została wystawiona po raz pierwszy po II wojnie (wzywała do wyzwolenia Włoch, do buntu). Inscenizacja stała się sensacją, do Bytomia zjeżdżały autobusy z publicznością z całego kraju. Największe sukcesy odnosili : Stanisława Marciniak-Gowarzewska (Abigaille), Jerzy Mechliński i Wiesław Bednarek (Nabucco), Romuald Tesarowicz (Zaccaria), Bolesław Pawlus, Józef Homik (Ismaele). Opera miała ponad 500 przedstawień i była najlepszym materiałem eksportowym Opery Śląskiej, która prezentowała je na wielu europejskich scenach.
Dyrektor Napoleon Siess był inicjatorem powołania do życia Konkursu Wokalistyki Operowej im. Adama Didura w Bytomiu, którego pierwsza edycja odbyła się w 1979 roku.
Jego odkryciem był Romuald Tesarowicz, którego zaprosił do kierowanego przez siebie teatru, co otworzyło mu drzwi do międzynarodowej kariery.
W latach 1971-1986 Opera Śląska prezentowała swoje przedstawienia na zagranicznych scenach. Najbardziej prestiżowe było tournée po Kanadzie i USA w październiku 1986 roku, z Halką Moniuszki w reżyserii Marii Fołtyn (10 spektakli).
Po powrocie do kraju zasłabł w trakcie próby Halki. Zmarł 26 listopada 1986 roku. Spoczął na cmentarzu przy ulicy Francuskiej w Katowicach.
W 60 rocznicę jego urodzin 20 września 1991 roku, Jego imieniem nazwano salę prób orkiestry
w gmachu Opery Śląskiej.
Wysłuchaliśmy czwartego fragmentu muzycznego (film) z opery Pajace, Ruggero Leoncavallo, śpiewa Bolesław Pawlus. To słynna aria tenora „Vesti la giubbia”w której Canio wyraża swój ból po odkryciu niewierności żony, nakładając jednocześnie makijaż clowna na występ. Przedstawienie musi trwać, mimo że ma złamane serce, bo „ludzie płacą i chcą się śmiać”.
Notatkę z wykładu opracował Henryk Duda
źródło zdjęcia: https://pixabay.com/photos/symphony-orchestra-concert-183612/