W dniu 30 września 2026 roku wysłuchaliśmy wykładu dr hab. Krystyny Faliszek z Instytutu Socjologii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Pani profesor jest Prezesem Zarządu Towarzystwa Przyjaciół NOSPR w Katowicach. „Czy świat byłby lepszy, gdyby rządziły nim kobiety?”
Wykład rozpoczęła stwierdzeniem: „mężczyźni stworzeni są do walki i rządzenia, kobiety do opiekowania się innymi i prowadzenia prac domowych.”
Od starożytności po czasy nowożytne kobiety miały ograniczone prawa w życiu publicznym, a także w rodzinie.
Kobieta to albo „niewiasta” czyli ta która nic nie wie, albo wiedźma (prasłowiańskie vedeti ) – ta która wie. Początkowo znachorki , zielarki , kojarzono pozytywnie, ale później (już
w średniowieczu) pojęcie „ wiedźma” wiązano ze złem. Przez wieki podkreślano negatywne cechy kobiecej osobowości, moralności.
Wiek XIX wraz z rewolucją przemysłową jeszcze silniej ograniczył możliwość funkcjonowania kobiet w sferze publicznej i zamknął je w świecie domowym, rodzinnym.
Tak utrwalił się stereotypowy podział na „naturalne” społeczne role kobiet i mężczyzn.
Dawniej matka zajmowała się dzieckiem do około 7 roku życia, a kontynuował wychowanie ojciec. W XIX i XX wieku, ciężar wychowania przejęła matka, ponieważ ojciec ciężko pracował i nie miał czasu dla rodziny.
Kobieta – pani domu: opiekowała się dziećmi, sprzątała, robiła zakupy, prała, prasowała, gotowała itd. więc nic nie robiła. Kobieta ta nie ma za tę pracę żadnej emerytury.
Polska jest niechlubnym liderem w Europie w ilości mężczyzn niepłacących alimentów.
Sfera publiczna jest zdominowana prze mężczyzn, powoli się to zmienia; ale nawet dzisiaj, mężczyzna opiekujący się dziećmi, domem, jest traktowany z pobłażaniem.
Kobiety są obecnie prezydentami, premierami państw.
Pierwszą na świecie kobietą na stanowisku premiera byla Sirimavo Bandanaraike, która objęła je
w 1960 roku (Cejlon- obecnie Sri Lanka).
Margaret Tchatcher (Wielka Brytania), była najdłużej urzędującym brytyjskim premierem
w XX wieku. Angela Merkel, jako pierwsza kobieta kanclerz Niemiec (2005-2021) przez kilkanaście lat była uznawana za jedną z najbardziej wpływowych osób na świecie.
Jacinda Ardern w latach 2017-2023 była premierem Nowej Zelandii.
Sanna Marin (Finlandia) pełniła urząd premiera w latach 2019-2023, (objęła stanowisko
w wieku 34 lat, była wówczas najmłodszą szefową rządu na świecie).
Maja Kallas – pierwsza premier Estonii w latach 2021-2024. Po otrzymaniu nominacji Rady Europejskiej na wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, złożyła w lipcu 2024 dymisję kierowanego przez siebie rządu.
Giorgia Meloni, pierwsza kobieta na stanowisku premiera w historii Republiki Włoskiej
(od 2022 roku).
Każda kobieta, która rozumie problemy związane z prowadzeniem domu, będzie bliższa zrozumienia problemów związanych z prowadzeniem kraju (Margaret Tchatcher).
Nauka dostarcza argumentów przemawiających za tym, że świat byłby lepszy, gdyby rządziły nim kobiety.
Kobiety są bardziej empatyczne, mają lepszy kontakt z innymi, są wytrwałe i konsekwentne, częściej potrafią przyznać się do błędu, stawiają na kompromis oraz społeczny aspekt podejmowanych decyzji,
Kobiety w sferze publicznej są bardziej skłonne do podejmowania decyzji na podstawie wielostronnej analizy przesłanek z uwzględnieniem skutków ryzyka.
Kobiety w zarządzaniu
Raport OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) z 2016 roku wykazał, że firmy z większym udziałem kobiet w zarządach, osiągają lepsze wyniki finansowe nawet o połowę, niż te gdzie ten udział jest niższy. Ma to pozytywne przełożenie na ład korporacyjny
i proces podejmowania decyzji.
Lekcja z pandemii Covid 19
Kraje rządzone przez kobiety (Nowa Zelandia, Islandia, Finlandia) odnotowały średnio, niższą śmiertelność i skuteczniej chroniły życie obywateli. Kobiety liderki rzadziej lekceważyły zagrożenia epidemiczne.
Zarządzanie kryzysowe w praktyce.
Aktywność lokalna: zaangażowanie jest dwukrotnie wyższe.
Spadek korupcji: Większa reprezentacja kobiet w parlamencie i rządzie koreluje ze spadkiem korupcji w państwie.
Pokój i stabilność: Państwa o znaczącym udziale kobiet we władzach rzadziej angażują się w konflikty zbrojne, rzadziej stosują przemoc wobec własnych obywateli, bardziej przestrzegają praw człowieka.
Pierwsza demokratycznie wybrana prezydentka w Afryce (Liberia) to Ellen Johnson-Sirleaf. Pełniła urząd przez dwie kadencje (2006-2018) i otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla w 2011 roku za budowanie pokoju po latach krwawych wojen domowych.
Zuzana Caputova, była prezydentką Słowacji w latach 2019-2024. Jej program opierał się na walce z korupcją, sprawiedliwości społecznej oraz ochronie praworządności.
Zjawisko „Szklanego klifu”
W sytuacjach kryzysowych, gdy katastrofa wydaje się nieunikniona, mężczyźni chętnie awansują kobiety na wysokie eksponowane stanowiska.
Theresa May była premierem Wielkiej Brytanii po Brexicie,w bardzo trudnych latach (2016-2019)
Mary Barra została dyrektorem generalnym i przewodniczącą rady zarządu General Motors po olbrzymim kryzysie wad fabrycznych samochodów tej firmy.
Te Panie nie miały szans na osiągniecie sukcesu.
Norwegia, Szwecja i Łotwa mają najwyższy odsetek kobiet pracujących na stanowiskach kierowniczych, ponad 40%. Najwyższy odsetek kobiet pełniących funkcję prezesa zarządu
w dużych firmach ma Norwegia (13,4%).
Wyniki firm, które nie przestrzegały parytetów zatrudnienia były gorsze.
Różnice psychologiczne
Mężczyźni są zdecydowanie bardziej agresywni niż kobiety, zwłaszcza gdy chodzi o agresję fizyczną (ok. 90 % sprawców zabójstw to mężczyźni). Mężczyźni mają większą skłonność do zachowań ryzykownych, zwłaszcza w przypadku ekstremalnych zagrożeń. Życie nie musi być grą o sumie zerowej. Nie zawsze ktoś musi przegrać, aby inny mógł wygrać. Lepsza sytuacja jest wtedy kiedy obie strony coś mogą wygrać.
Kobiety są sprawniejsze w komunikacji niewerbalnej a więc za pomocą mimiki, tonu głosu, gestykulacji, kontaktu wzrokowego (mowa ciała). Mają większą umiejętność odczytywania sygnałów niewerbalnych innych osób. Przywództwo kobiet daje model bardziej odporny na kryzys.
Argumenty przeciwko
Nie można uogólniać i twierdzić, że kobiety zawsze są lepsze. Kobity u władzy np. Katarzyna Wielka czy Elżbieta I Tudor prowadziły wojny i podejmowały bezwzględne decyzje polityczne.
Dzieci od urodzenia są inaczej przygotowywane do życia choć socjalizacja dziewczynek
i chłopców jest coraz mniej przeciwstawna (następuje to powoli).
Można zaobserwować znaczący wzrost wrażliwych chłopców oraz ambitnych dziewczynek. Niestety już od 20 lat można zauważyć wzrost zachowań agresywnych i przestępczości młodych kobiet.
Monopol płci nie jest idealnym rozwiązaniem.
Współczesna pułapka podwójnych wymagań
Cena emancypacji: wejście do sfery publicznej rzadko zwalnia kobiety z tradycyjnie przypisywanych im obowiązków. Brak systemowego wsparcia w opiece nad członkami rodziny, skutkuje dodatkowym obciążeniem głównie kobiet. Dlatego kryzys wypalenia dotyka je częściej.
Obecne czasy nie są złe dla kobiet, ale sytuacja może się szybko zmienić (Afganistan).
Barack Obama na spotkaniu w Singapurze powiedział: „Świat stał się lepszy pod rządami kobiet” Ksiądz Jan Twardowski napisał „Spieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą”.
„Jest zatem szansa, aby świat stał się lepszy pod rządami kobiet, ale musimy się spieszyć”.
Takim literackim miksem, prowadząca wykład dr hab. Krystyna Faliszek zakończyła spotkanie ze słuchaczami UTW.
Opracował: Henryk Duda