{"id":4761,"date":"2025-11-30T21:24:34","date_gmt":"2025-11-30T20:24:34","guid":{"rendered":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/?p=4761"},"modified":"2025-12-02T21:24:46","modified_gmt":"2025-12-02T20:24:46","slug":"zielona-transformacja-blaski-i-cienie-promieniotworczosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/2025\/11\/30\/zielona-transformacja-blaski-i-cienie-promieniotworczosci\/","title":{"rendered":"Zielona transformacja \u2013 blaski i cienie promieniotw\u00f3rczo\u015bci"},"content":{"rendered":"\n

W dniu 19.11.2025 roku wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu prof. zw. Marioli Saternus:<\/strong>
\u201eZielona transformacja \u2013 blaski i cienie promieniotw\u00f3rczo\u015bci\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pani Profesor pracuje w Katedrze Metalurgii i Recyklingu na Wydziale In\u017cynierii Materia\u0142owej Politechniki \u015al\u0105skiej.
Promieniowanie rentgenowskie odkry\u0142 Wilhelm R\u00f6entgen w 1895 roku. 22.12.1895 r. wykona\u0142 pierwsze zdj\u0119cie rentgenowskie, kt\u00f3re przedstawia\u0142o d\u0142o\u0144 jego \u017cony wraz z obr\u0105czk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Komentarz \u017cony \u201eWidzia\u0142am swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 \u015bmier\u0107\u201d. Pocz\u0105tkowo, zdj\u0119cia trwa\u0142y d\u0142ugo (kilkadziesi\u0105t minut), a dawki promieniowania ponad 1000 razy wy\u017csze od obecnych.<\/p>\n\n\n\n

Henri Becquerel (1852- 1908) bada\u0142 fosforencj\u0119 i fluorescencj\u0119. W 1896 r. umie\u015bci\u0142 sole uranu na kliszy fotograficznej, d\u0142ugo na\u015bwietla\u0142 i zawin\u0105\u0142 j\u0105 w gruby czarny papier nieprzepuszczaj\u0105cy \u015bwiat\u0142a. Wywo\u0142ana klisza okaza\u0142a si\u0119 zaczerniona. Becquerel odkry\u0142, \u017ce minera\u0142 ten emituje niewidzialne promienie.<\/p>\n\n\n\n

Dopiero w 1898 Maria Curie \u2013 Sk\u0142odowska podj\u0119\u0142a dalsze prace nad promieniami uranu.<\/p>\n\n\n\n

Odkrycie zjawiska promieniotw\u00f3rczo\u015bci przynios\u0142o Becquerelowi po\u0142ow\u0119 Nagrody Nobla
z fizyki w 1903 roku. Drug\u0105 po\u0142ow\u0119 otrzymali wsp\u00f3lnie Piotr i Maria Curie-Sk\u0142odowska
(1867-1934). Maria Curie-Sk\u0142odowska wprowadzi\u0142a nazw\u0119 promieniotw\u00f3rczo\u015b\u0107, odkry\u0142a polon i rad. Po raz drugi zosta\u0142a nagrodzona Nagrod\u0105 Nobla w 1911 roku \u2013 z chemii.<\/p>\n\n\n\n

W czasie I wojny \u015bwiatowej zebra\u0142a aparaty rentgenowskie z paryskich pracowni
i zorganizowa\u0142a specjalne samochody ci\u0119\u017carowe (uzyska\u0142a prawo jazdy) z aparatur\u0105 tzw. (\u201ema\u0142e Curie\u201d). Dzi\u0119ki Jej pracy mo\u017cna by\u0142o wykonywa\u0107 zdj\u0119cia rentgenowskie w warunkach polowych (uratowa\u0142a wielu \u017co\u0142nierzy od \u015bmierci).<\/p>\n\n\n\n

Zmar\u0142a w 1934 roku na bia\u0142aczk\u0119 (chorob\u0119 popromienn\u0105).<\/p>\n\n\n\n

Promieniotw\u00f3rczo\u015b\u0107 <\/strong>ma szerokie zastosowanie:
– przemys\u0142owe pomiary (mierniki grubo\u015bci, g\u0119sto\u015bci, poziomu),
– badania materia\u0142owe (kontrola spaw\u00f3w, wykrywanie wad)
– sterylizacja (sprz\u0119t medyczny, opakowania)
– modyfikacja materia\u0142\u00f3w,
– konserwacja \u017cywno\u015bci
– dostarczanie energii w elektrowniach j\u0105drowych.<\/p>\n\n\n\n

Bomba atomowa<\/strong>
Konstrukcj\u0119 bomby (projekt Manhattan) opracowano w Los Alamos i w 1945 zako\u0144czono produkcj\u0119 pierwszej bomby atomowej.
16 lipca 1945 przeprowadzono jej eksplozj\u0119 na poligonie wojskowym w stanie Nowy Meksyk.
6 sierpnia 1945 bombowiec Enola Gay zrzuci\u0142 bomb\u0119 Little Boy na Hiroszim\u0119.
9 sierpnia zrzucono bomb\u0119 Fat Man (z plutonem) na Nagasaki.<\/p>\n\n\n\n

Na \u015bwiecie przeprowadzono ponad 2000 test\u00f3w j\u0105drowych, g\u0142\u00f3wnie przez USA i Zwi\u0105zek Radziecki (Wielka Brytania, Chiny, Francja, Indie, Pakistan, Korea P\u00f3\u0142nocna).<\/p>\n\n\n\n

Dawka naturalna to promieniowanie pochodz\u0105ce ze \u017ar\u00f3de\u0142 naturalnych i wynosi ok. 3,2 mSv\/rok. Mo\u017ce si\u0119 ona znacznie r\u00f3\u017cni\u0107 w zale\u017cno\u015bci od miejsca zamieszkania (du\u017co wy\u017csza ni\u017c \u015brednia jest np. w Brazylii, Iranie).<\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142a naturalnego promieniowania to:
– radon, w naturalnych warunkach wydziela si\u0119 ze ska\u0142 i gleby a nast\u0119pnie gromadzi w budynkach ( st\u0105d te\u017c nale\u017cy wietrzy\u0107 mieszkania),
– promieniowanie kosmiczne,
– promieniotw\u00f3rczo\u015b\u0107 w skorupie ziemskiej,
– izotopy w organizmie cz\u0142owieka,
– promieniotw\u00f3rczo\u015b\u0107 w \u017cywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Dawki:
750mSv \u2013 pocz\u0105tek choroby popromiennej
2-3 Sv \u2013 \u015bmiertelno\u015b\u0107 25%
3-5 Sv \u2013 \u015bmiertelno\u015b\u0107 50%
5-7 Sv \u2013 \u015bmiertelno\u015b\u0107 100% w ci\u0105gu kilkunastu do kilkudziesi\u0119ciu dni.<\/p>\n\n\n\n

Energetyka j\u0105drowa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ernest Rutheford (1871-1937) udowodni\u0142, \u017ce atom sk\u0142ada si\u0119 z ma\u0142ego j\u0105dra i kr\u0105\u017c\u0105cych wok\u00f3\u0142 niego elektron\u00f3w. W 1919 roku przeprowadzi\u0142 pierwsz\u0105 sztuczn\u0105 reakcj\u0119 j\u0105drow\u0105, przekszta\u0142caj\u0105c atomy azotu w atomy tlenu.
Pierwszy sztuczny reaktor j\u0105drowy uruchomiono w Chicago Pile -1(obiekt eksperymentalny) w 1942 roku.
Pierwsz\u0105 elektrowni\u0119 j\u0105drow\u0105 o mocy 5 MW uruchomiono w 1954 r. w Obni\u0144sku (ZSRR).
W Wielkiej Brytanii pierwszy reaktor energetyczny powsta\u0142 w 1956 roku.
W styczniu 2024 na \u015bwiecie dzia\u0142a\u0142o 440 elektrowni j\u0105drowych w 32 krajach. Oko\u0142o 60 reaktor\u00f3w jest w budowie z planowanym uruchomieniem w latach 2024-2030.
W Europie pracuje ok. 100 reaktor\u00f3w w 12 pa\u0144stwach Unii Europejskiej.
W Polsce pierwsza elektrownia atomowa o mocy 3750 MW, powstanie w gminie Choczewo, w lokalizacji Lubiatowo-Kopalin. Budowa ma ruszy\u0107 w 2026 roku, ale czy tak b\u0119dzie??
W lipcu 2025 Ministerstwo Energii wystosowa\u0142o zaproszenie do dialogu konkurencyjnego ws. budowy II elektrowni w Polsce do ameryka\u0144skiego Westinghouse, francuskiego Edf, korea\u0144skiego KHNP i kanadyjskiego Atkins\\Realis.<\/p>\n\n\n\n

KGHM i Orlen rozwijaj\u0105 projekty ma\u0142ych reaktor\u00f3w modu\u0142owych (SMR) ale nie ma mowy o terminach realizacji.<\/p>\n\n\n\n

Rozr\u00f3\u017cniamy 4 generacje reaktor\u00f3w j\u0105drowych:
I \u2013 prototypowe i eksperymentalne (1942-1954),
II \u2013 komercyjne, budowane w latach 1970-1990, stanowi\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych elektrowni,
III \u2013 udoskonalone wersje reaktor\u00f3w II generacji o zwi\u0119kszonym bezpiecze\u0144stwie (pasywny uk\u0142ad ch\u0142odzenia), du\u017ca \u017cywotno\u015b\u0107 (60-120) lat, mniejsza ilo\u015b\u0107 odpad\u00f3w. Takie reaktory to np. EPR i AP 1000 (maj\u0105 by\u0107 u\u017cyte w Polsce),
IV \u2013 to projekty przysz\u0142o\u015bciowych elektrowni j\u0105drowych, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 bardziej ekonomiczne i najbezpieczniejsze. Pierwszy komercyjny reaktor IV generacji zosta\u0142 uruchomiony w Chinach w 2023 roku.
Mi\u0119dzynarodowa skala zdarze\u0144 j\u0105drowych INES (0-7).
Three Mile Island, 1979 Pensylwania (6). jedna osoba zmar\u0142a, nikt nie zosta\u0142
napromieniowany.
Operacja czyszczenia Harrisburga zaj\u0119\u0142a 14 lat.<\/p>\n\n\n\n

Czernobyl<\/strong>, 1986 , 100 km od Kijowa (7), zmar\u0142o 30 os\u00f3b, 200 mia\u0142o chorob\u0119 popromienn\u0105
Fukushima<\/strong> Nr 1(7), Japonia, 2011 rok. Trz\u0119sienie ziemi wywo\u0142a\u0142o tsunami. Przez uszkodzenie rdzeni reaktor\u00f3w (brak ch\u0142odzenia) nast\u0105pi\u0142o ulotnienie si\u0119 lotnych produkt\u00f3w rozszczepienia (cez, krypton, jod) powoduj\u0105c atomowe ska\u017cenie radioaktywne.
Bezpo\u015brednio nie zgin\u0105\u0142 nikt, ale trz\u0119sienie ziemi i tsunami poch\u0142on\u0119\u0142o \u0142\u0105cznie prawie 16 000 ofiar \u015bmiertelnych.
Koszty budowy r\u00f3\u017cnych elektrowni s\u0105 najni\u017csze dla elektrowni s\u0142onecznych, gazowych
i wiatrowych naziemnych. Najwy\u017csze s\u0105 dla elektrowni wiatrowych morskich i nowoczesnych j\u0105drowych. \u015arednie dla w\u0119glowych, wodnych i geotermalnych.
Nak\u0142ady finansowe ponoszone na wyprodukowanie jednostki energii (Euro\/kWh) s\u0105 najni\u017csze dla gazu ziemnego i w\u0119gla brunatnego, najwy\u017csze dla biogazu i wiatru (na morzu).<\/p>\n\n\n\n

Sk\u0142adowanie odpad\u00f3w w r\u00f3\u017cnego typu elektrowniach.<\/strong>
– elektrownie j\u0105drowe<\/strong> (koszty bardzo wysokie).
Odpady wysokoaktywne s\u0105 przechowywane w specjalnych kontenerach. Po procesie przetwarzania s\u0105 zabetonowane na najni\u017cszym poziomie podziemnych sk\u0142adowisk odpad\u00f3w.
Odpady nisko – i \u015brednio aktywne s\u0105 przechowywane w beczkach, kt\u00f3re umieszcza si\u0119
w komorach na sk\u0142adowiskach odpad\u00f3w na r\u00f3\u017cnych poziomach.
<\/p>\n\n\n\n

Elektrownie j\u0105drowe nie emituj\u0105 dwutlenku w\u0119gla, zwi\u0105zk\u00f3w azotu i siarki oraz py\u0142\u00f3w.
– elektrownie w\u0119glowe<\/strong>
Generuj\u0105 odpady sta\u0142e w postaci popio\u0142u i \u017cu\u017clu, kt\u00f3re s\u0105 sk\u0142adowane na specjalnych sk\u0142adowiskach, lub przetwarzane (dodatkowe koszty). Jedna pastylka uranu (7 gram) daje tyle energii co tona w\u0119gla.
– elektrownie gazowe<\/strong>
Generuj\u0105 mniejsze ilo\u015bci odpad\u00f3w sta\u0142ych od elektrowni w\u0119glowych.
– elektrownie wodne<\/strong> r\u00f3wnie\u017c generuj\u0105 odpady sta\u0142e, ale maj\u0105 najni\u017csze koszty eksploatacji.
Elektrownie w\u0119glowe maj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 wypadkowo\u015b\u0107 i najbardziej zanieczyszczaj\u0105 powietrze. Najlepsze wyniki w tych dw\u00f3ch sprawach osi\u0105gaj\u0105 elektrownie atomowe i s\u0142oneczne.
Pani Profesor poleci\u0142a zainteresowanym przeczytanie ksi\u0105\u017cki pt. \u201eCzarny ko\u0144. Energetyka j\u0105drowa, a zmiany klimatyczne\u201d, kt\u00f3ra analizuje wp\u0142yw energetyki j\u0105drowej na przeciwdzia\u0142anie kryzysowi klimatycznemu.<\/p>\n\n\n\n

Nie istnieje na \u015bwiecie technologia, kt\u00f3ra ma same zalety i wygrywa z konkurentami.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zielona energia te\u017c nie jest wyj\u0105tkiem.<\/p>\n\n\n\n

Notatk\u0119 przygotowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u017ar\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: https:\/\/pixabay.com\/photos\/poland-soviet-cold-war-geiger-1354234\/<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dniu 19.11.2025 roku wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu prof. zw. Marioli Saternus:\u201eZielona transformacja \u2013 blaski i cienie promieniotw\u00f3rczo\u015bci\u201d. Pani Profesor pracuje w Katedrze Metalurgii i Recyklingu na […]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":4762,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_vp_format_video_url":"","_vp_image_focal_point":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-4761","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4761","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4761"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4761\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4763,"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4761\/revisions\/4763"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4762"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4761"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4761"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4761"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}