{"id":5174,"date":"2026-10-23T07:41:05","date_gmt":"2026-10-23T05:41:05","guid":{"rendered":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/?page_id=5174"},"modified":"2026-10-23T07:41:27","modified_gmt":"2026-10-23T05:41:27","slug":"rok-akademicki-2025-2026","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/rok-akademicki-2025-2026\/","title":{"rendered":"Rok akademicki 2025\/2026"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

<\/span><\/p>

Sztuczna inteligencja w s\u0142u\u017cbie Seniora<\/strong><\/span><\/p>

<\/span><\/p>

W dniu\u00a0 13 maja 2026 r. wyk\u0142ad nt.: \u201eSztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie Seniora\u201d wyg\u0142osi\u0142 mgr \u0141ukasz Piekarek\u00a0 – <\/strong>absolwent Politechniki Wroc\u0142awskiej \u2013 informatyk techniczny<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Temat AI (Artificial Intelligence) jest bardzo powszechny. Przed stworzeniem okre\u015blenia \u201eSztuczna Inteligencja\u201d u\u017cywano poj\u0119cia \u201euczenie maszynowe\u201d. Rozw\u00f3j pierwszych algorytm\u00f3w uczenia maszynowego to lata osiemdziesi\u0105te i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105te XX wieku. Wtedy te\u017c powsta\u0142y fundamenty pod sieci neuronowe.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 po raz pierwszy formalnie zdefiniowano w 1956 roku podczas konferencji naukowej w Dartmouth College (John McCarthy).<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

My uczymy si\u0119 przez powtarzanie. Informatycy napotykaj\u0105c problem przy projektowaniu algorytm\u00f3w, rozbijaj\u0105 trudne zadanie na mniejsze, prostsze cz\u0119\u015bci (zasada \u201edziel i zwyci\u0119\u017caj\u201d). Rozwi\u0105zuj\u0105 ka\u017cdy problem z osobna, a nast\u0119pnie \u0142\u0105cz\u0105 wszystkie wyniki, aby otrzyma\u0107 rozwi\u0105zanie dla ca\u0142ego pocz\u0105tkowego problemu.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Je\u017celi problem nie daje si\u0119 podzieli\u0107 to informatyka si\u0119 zawiesza.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Perceptron<\/strong> to najprostszy matematyczny model sztucznego neuronu, stanowi\u0105cy podstaw\u0119 g\u0142\u0119bokiego uczenia. S\u0142u\u017cy do rozdzielenia danych na dwie kategorie.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

W 1958 r. Frank Rosenblatt opublikowa\u0142 model perceptronu, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 do rozpoznawania znak\u00f3w alfanumerycznych. Opracowa\u0142 metody uczenia sieci neuronowej.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Maszyna\u00a0 Franka Rosenblatta (wa\u017cy\u0142a prawie ton\u0119), uczy\u0142a si\u0119 rozpoznawa\u0107 proste wzorce i obrazy (tr\u00f3jk\u0105ty od kwadrat\u00f3w), co zapocz\u0105tkowa\u0142o rozw\u00f3j uczenia maszynowego.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Sztuczna inteligencja nie mo\u017ce odpowiedzie\u0107 \u201enie wiem\u201d. Gdyby\u015bmy dodali tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 to ona zawsze tak by odpowiada\u0142a.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Wiele skumulowanych perceptron\u00f3w tworzy sie\u0107 neuronow\u0105. Sztuczne sieci neuronowe to zaawansowane systemy informatyczne inspirowane budow\u0105 ludzkiego m\u00f3zgu. Ucz\u0105 si\u0119 rozpoznawa\u0107 wzorce, klasyfikowa\u0107 dane i przewidywa\u0107 wyniki.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Rozw\u00f3j g\u0142\u0119bokiego uczenia nast\u0105pi\u0142 w po\u0142owie pierwszej dekady XXI wieku na skutek pot\u0119\u017cnego wzrostu mocy obliczeniowej komputer\u00f3w oraz dost\u0119pu do ogromnych ilo\u015bci danych.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Rewolucja kart graficznych wkroczy\u0142a w er\u0119 sprz\u0119towej sztucznej inteligencji, pami\u0119ci nowej generacji i ekstremalnej wydajno\u015bci.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Sztuczna inteligencja zu\u017cywa ogromne ilo\u015bci energii. Na zasilanie centr\u00f3w danych, koniecznych do pracy AI zu\u017cywane jest 0,5%- 1% \u015bwiatowej energii elektrycznej (2025). Systemy AI mia\u0142y zu\u017cy\u0107 400-765 mld litr\u00f3w wody w 2025 roku (ch\u0142odzenie serwer\u00f3w i ch\u0142odni kominowych w elektrowniach). Jedno zapytanie do ChatGPT zu\u017cywa ok. 10 razy wi\u0119cej energii ni\u017c standardowe wyszukiwanie<\/span>
w Google. Ka\u017cdy nowy model\u00a0 ChatGPT zu\u017cywa kilka razy wi\u0119cej energii ni\u017c starszy.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Najpopularniejszymi s\u0105:<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– Gemini (Google) najlepiej wsp\u00f3\u0142pracuje z Google Workspace.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– ChatGPT (Open AI) wszechstronne narz\u0119dzie do og\u00f3lnych zada\u0144, kreatywnego pisania i czytania<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– Microsoft Copilot dla u\u017cytkownik\u00f3w Microsoft 365.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Bardzo trudno jest udowodni\u0107 na czym ta sztuczna inteligencja jest trenowana (Google, Facebook, Platforma X). Regulacje prawne nie nad\u0105\u017caj\u0105 za technologi\u0105. Do kogo nale\u017cy prawo w\u0142asno\u015bci?.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Stwarza to du\u017ce problemy dla artyst\u00f3w (sztuka), pisarzy i innych tw\u00f3rc\u00f3w.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

G\u0142\u00f3wne zalety i wady sztucznej inteligencji.<\/strong><\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Zalety:<\/strong><\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– rozwi\u0105zuje problemy nieoczywiste (prace kreatywne).<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– nie wymaga specjalistycznej wiedzy (mo\u017ce by\u0107 u\u017cywana przez ka\u017cdego).<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– dost\u0119pno\u015b\u0107 24\/7, dzia\u0142a bez przerwy, zwi\u0119kszaj\u0105c komfort obs\u0142ugi.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– precyzja, eliminuje czynnik rutyny i zm\u0119czenia, minimalizuje ryzyko pomy\u0142ek.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– wsparcie w medycynie i nauce.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– automatyzacja powtarzalnych dzia\u0142a\u0144 (roboty, kt\u00f3re wykonuj\u0105 proste czynno\u015bci, np. uk\u0142adanie palet,<\/span>
\u00a0 przenoszenie skrzy\u0144).<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– mo\u017ce pom\u00f3c w wykrywaniu cyberatak\u00f3w.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Wady:<\/strong><\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– dezinformacja i deepfake, mo\u017ce tworzy\u0107 realistyczne, ale fa\u0142szywe teksty, zdj\u0119cia, nagrania, kt\u00f3re<\/span>
\u00a0 manipuluj\u0105 odbiorcami (oszustwa). Systemy AI mog\u0105 powiela\u0107 nieprawdziwe tre\u015bci, co prowadzi do<\/span>
\u00a0 dezinformacji na masow\u0105 skal\u0119.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– b\u0142\u0119dy j\u0119zykowe (problematyczne w obszarach takich jak obs\u0142uga klienta).<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– brak etyki i stronniczo\u015b\u0107 (algorytmy ucz\u0105 si\u0119 na danych z internetu i mog\u0105 powiela\u0107 zakorzenione<\/span>
\u00a0 uprzedzenia)<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– nauka AI i praca z ni\u0105 pozostawiaj\u0105 bardzo du\u017cy \u015blad w\u0119glowy (zu\u017cycie energii elektrycznej<\/span>
\u00a0\u00a0 i wody).<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– ryzyko utraty miejsc pracy<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– kradzie\u017c w\u0142asno\u015bci intelektualnej (problemy prawne).<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– istnieje ryzyko, \u017ce autonomiczne systemy AI mog\u0105 dzia\u0142a\u0107 w spos\u00f3b nieprzewidywalny i stwarza\u0107<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

\u00a0 zagro\u017cenie dla ludzko\u015bci.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

\u00a0 Nale\u017cy edukowa\u0107 zar\u00f3wno m\u0142odzie\u017c jak i starszych, jak niebezpieczna mo\u017ce by\u0107 sztuczna<\/span>
\u00a0 inteligencja.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

\u00a0 Tak naprawd\u0119 to nie wiemy do ko\u0144ca dlaczego takie podejmuje decyzje.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Notatk\u0119 opracowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Zagro\u017cenia dla seniora w sieci<\/strong><\/span><\/p>

<\/span><\/p>

W dniu 15 kwietnia 2026 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu mgr Zbigniewa Por\u0119bskiego<\/strong> nt. \u201dZagro\u017ce\u0144 dla seniora w sieci\u201d.<\/strong><\/span><\/p>

<\/span><\/p>

\u00a0Technologie\u00a0 bardzo szybko si\u0119 zmieniaj\u0105, co powoduje konieczno\u015b\u0107\u00a0 ci\u0105g\u0142ej aktualizacji zabezpiecze\u0144.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

\u00a0Cyberprzest\u0119pcy, to osoby kt\u00f3re wykorzystuj\u0105 technologi\u0119 (internet, komputery, smartfony) do<\/span>
\u00a0oszukiwania, wykradania danych. Dzia\u0142aj\u0105 g\u0142\u00f3wnie z pobudek finansowych lub w celu wyrz\u0105dzenia szk\u00f3d.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

\u00a0Cyberprzest\u0119pcy mog\u0105 nak\u0142ania\u0107 nas do:<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– wykonania przelewu,<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– przekazania poufnych danych i informacji np. kod\u00f3w autoryzacyjnych, danych do logowania, hase\u0142 (phishing)<\/span>
\u00a0 poprzez podszywanie si\u0119 pod zaufane instytucje,<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

– zainstalowania oprogramowania umo\u017cliwiaj\u0105cego przej\u0119cie kontroli nad Twoim urz\u0105dzeniem.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Nale\u017cy kontrolowa\u0107 swoje konta, bo przest\u0119pcy mog\u0105 pobiera\u0107 minimalne kwoty np. 1 z\u0142oty od transakcji.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Niebezpieczne s\u0105 fa\u0142szywe oferty szybkiego zysku (np. kryptowaluty).<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Maj\u0105c zainstalowanego Blika, nale\u017cy\u00a0 ustala\u0107 minimalne limity, przed zakupami zwi\u0119kszamy je, a po nich znowu zmniejszamy.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Has\u0142a do komputera nale\u017cy zmienia\u0107 co 30 dni. Silne has\u0142o powinno mie\u0107 minimum 14 znak\u00f3w.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Jak budowa\u0107 silne has\u0142o?. Has\u0142a nie wolno nikomu przekazywa\u0107.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Zamiast oklepanego \u201ewlaz\u0142 kotek na p\u0142otek i mruga\u201d<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

wpisa\u0107 : WlazlKosteknamostekIStuka.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Mo\u017ce by\u0107 np. ZielonyParkingDla3malychSamolotow.<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

Mo\u017cna na klawiaturze zamiast imienia np. Kasia wpisa\u0107 znaki z rz\u0119du wy\u017cej i przesuni\u0119te o jedno miejsce<\/span>
w prawo (Owe9w).<\/span><\/p>

<\/span><\/p>

  1. Dobra jest dwuetapowa weryfikacja (2FA) kt\u00f3ra wymaga podania has\u0142a oraz drugiego sk\u0142adnika, np. kodu SMS, lub kodu z aplikacji (Google Authenticator). Mo\u017cna j\u0105 aktywowa\u0107 w ustawieniach bezpiecze\u0144stwa kont.<\/span><\/li><\/ol>

    <\/span><\/p>

    Mo\u017cna zainstalowa\u0107 token. Token wymaga\u00a0 op\u0142aty.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Token to bilet dost\u0119pu wydany po poprawnym logowaniu: ma ograniczony czas \u017cycia i zakres uprawnie\u0144. Token RSA generuje kody co minut\u0119.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Je\u017celi logujemy si\u0119 do strony u innej osoby nale\u017cy korzysta\u0107 z Nowe okno prywatne<\/strong>. Najszybciej mo\u017cna je otworzy\u0107 skr\u00f3tem Ctrl+Shift+N<\/strong> (Chrome, Edge) lub Ctrl+Shift+P<\/strong> (Firefox).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W tym trybie przegl\u0105darka nie zapisuje historii, plik\u00f3w cookie ani danych formularzy, nie zostawia \u015blad\u00f3w na komputerze.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Darknet<\/strong> to ukryta cz\u0119\u015b\u0107 internetu, dost\u0119pna tylko przez specjalne oprogramowanie (nielegalny handel, cyberprzest\u0119pczo\u015b\u0107). Korzystanie z Darknetu wymaga bardzo du\u017cej wiedzy i ostro\u017cno\u015bci.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0Statyczne kody QR<\/strong> s\u0105 darmowe. Dzia\u0142aj\u0105 bezterminowo, nie maj\u0105 limit\u00f3w skanowa\u0144 i nie wymagaj\u0105 rejestracji. Przychodzi wezwanie do zap\u0142aty z kodem QR. Nie nale\u017cy tego skanowa\u0107. Zap\u0142ata za mandat musi by\u0107 zawsze listem poleconym.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Materia\u0142y informacyjne:<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – NASK Przewodnik po cyber bezpiecze\u0144stwie i sztucznej inteligencji (dla medi\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w cyfrowych).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – Bezpieczny senior w sieci (edycja 2026), wideo + Webinar, 8 lekcji, dost\u0119p bezp\u0142atny.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notuje si\u0119 systematyczny wzrost oszustw w sieci. W roku 2025 CERT zarejestrowa\u0142 ponad 260 tysi\u0119cy incydent\u00f3w cyber bezpiecze\u0144stwa co stanowi wzrost o 152 % w stosunku do roku 2024.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Sztuczna inteligencja tworzy obrazy na kt\u00f3re \u0142atwo si\u0119 nabra\u0107. Pewna pani przekaza\u0142a 800 tysi\u0119cy euro na leczenia Brada Pitta .<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Sztuczna inteligencja po wys\u0142uchaniu rozmowy przez 6 sekund potrafi wygenerowa\u0107 rozmow\u0119, gdzie 60% s\u0142uchaczy daje si\u0119 nabra\u0107, my\u015bl\u0105c \u017ce jest autentyczna. Po rozmowie trwaj\u0105cej 10 minut skuteczno\u015b\u0107 podrobienia g\u0142osu wynosi ponad 99%.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Telefon zabezpieczony liniami papilarnymi trzeba cz\u0119sto przeciera\u0107, poniewa\u017c z obudowy te linie \u0142atwo jest \u201ezdj\u0105\u0107\u201d przy u\u017cyciu zaawansowanych metod.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Je\u017celi zostali\u015bmy oszukani to nale\u017cy koniecznie\u00a0 zg\u0142osi\u0107 si\u0119 na policj\u0119. Nawet je\u017celi ta szkoda jest ma\u0142a to mo\u017ce dotyczy\u0107 wielu os\u00f3b. Je\u017celi nie reagujemy to przest\u0119pcy czuj\u0105 si\u0119 bezkarni.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119 opracowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wielcy \u015bl\u0105scy dyrygenci i dyrektorzy \u2013 Napoleon Siess i Karol Stryja<\/span><\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W dniu 22 kwietnia 2026 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu mgr Reginy Gowarzewskiej<\/strong> pt. \u201eWielcy \u015bl\u0105scy dyrygenci i dyrektorzy \u2013 Napoleon Siess i Karol Stryja\u201d.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Napoleon Siess i Karol Stryja to dwie bardzo wa\u017cne postaci zwi\u0105zane z muzyk\u0105 na \u015al\u0105sku.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Karol Stryja<\/strong> urodzi\u0142 si\u0119 2 lutego1915 roku w Cieszynie, gdzie uko\u0144czy\u0142 gimnazjum i Seminarium Nauczycielskie. W 1939 roku zosta\u0142 absolwentem Wydzia\u0142u Pedagogicznego\u00a0 w \u015al\u0105skim Konserwatorium Muzycznym w Katowicach, a w 1951 roku uko\u0144czy\u0142 studia w PWSM w zakresie dyrygentury (w klasie Grzegorza Fitelberga).Po studiach podj\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 dyrygenck\u0105. By\u0142 profesorem Akademii Muzycznej w Katowicach, gdzie prowadzi\u0142 klas\u0119 dyrygentury. Do jego wybitnych uczni\u00f3w nale\u017c\u0105 Napoleon Siess, Renard Czajkowski, Czes\u0142aw P\u0142aczek, Jan Hawel, Antoni Duda, Miros\u0142aw B\u0142aszczyk, S\u0142awomir Chrzanowski oraz Jerzy Kosek.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Karol Stryja to najbardziej zas\u0142u\u017cony dyrektor Filharmonii \u015al\u0105skiej w Katowicach (37 lat kadencji dyrektora i kierownika artystycznego \u2013 do 1990 roku).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    To dlatego w 2002 roku filharmoniczn\u0105 sal\u0119 koncertow\u0105 nazwano jego imieniem.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W 1973 roku utworzy\u0142 profesjonalny filharmoniczny ch\u00f3r, a w 1981 dzisiejsz\u0105 \u015al\u0105sk\u0105 Orkiestr\u0119 Kameraln\u0105. Od 1984 roku – profesor nadzwyczajny. W 1979 roku zainicjowa\u0142 Mi\u0119dzynarodowy Konkurs Dyrygent\u00f3w imienia Grzegorza Fitelberga w Katowicach i prowadzi\u0142 kolejne a\u017c do ko\u0144ca swojego \u017cycia. Tu zawsze by\u0142a wa\u017cna muzyka polskich i \u015bl\u0105skich kompozytor\u00f3w. By\u0142 cenionym promotorem nowych utwor\u00f3w Wojciecha Kilara, Miko\u0142aja Henryka G\u00f3reckiego, Boles\u0142awa Szabelskiego i innych.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Karol Stryja zajmowa\u0142 ponadto stanowisko dyrektora artystycznego (1968- 1983) Orkiestry Symfonicznej w Odense (Dania). Z jego inicjatywy wybudowano tam now\u0105 sal\u0119 koncertow\u0105<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    i zorganizowano Mi\u0119dzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Carla Nielsena.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Poprowadzi\u0142 ponad 900 koncert\u00f3w w Polsce i oko\u0142o 700 we wszystkich krajach Europy oraz<\/span>
    w Kanadzie, USA, Argentynie, Izraelu, Japonii i na Kubie.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wyst\u0119powa\u0142 na licznych mi\u0119dzynarodowych festiwalach muzycznych. W ich trakcie prowadzi\u0142 prawykonania wielu utwor\u00f3w polskiej muzyki wsp\u00f3\u0142czesnej.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Prowadzi\u0142 kursy mistrzowskie dla m\u0142odych dyrygent\u00f3w w Czechach, Japonii i S\u0142owacji.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z wieloma wytw\u00f3rniami p\u0142ytowymi. Dla firmy Marco Polo \u2013 Pacific z Hongkongu, dokona\u0142 nagrania wszystkich utwor\u00f3w symfonicznych i kantatowo – oratoryjnych Karola Szymanowskiego \u0142\u0105cznie z oper\u0105 Kr\u00f3l Roger.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Karol Stryja by\u0142 laureatem wielu nagr\u00f3d i odznacze\u0144, w tym kawalerem Krzy\u017ca Wielkiego Orderu Polonia Restituta z Gwiazd\u0105 czy te\u017c bu\u0142garskiego Orderu Cyryla i Metodego I klasy (niezmiernie rzadko przyznawanego cudzoziemcom).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ostatni koncert dedykowany Filharmonii \u015al\u0105skiej ( 03.10 1997) prowadzi\u0142 w du\u017cej cz\u0119\u015bci\u00a0 z pami\u0119ci, maj\u0105c 82 lata.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zmar\u0142 31 stycznia 1998 roku w Katowicach. Pochowany zosta\u0142 w rodzinnym Cieszynie.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W 2009 roku Violetta Rotter-Kozera zrealizowa\u0142a film\u201d Karol Stryja. \u015al\u0105zak, kt\u00f3ry zdoby\u0142 \u015bwiat\u201d.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wys\u0142uchali\u015bmy fragmentu Requiem Verdiego ( film). Ta monumentalna msza \u017ca\u0142obna charakteryzuje si\u0119 dramatyzmem i jest jednym z najbardziej poruszaj\u0105cych utwor\u00f3w sakralnych. \u015apiewaj\u0105: J\u00f3zef Homik, Romuald Tesarowicz, Stefania Toczyska, dyryguje Karol Stryja.<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Drugim fragmentem muzycznym by\u0142a I cz\u0119\u015b\u0107 Stabat Mater Dolorosa Karola Szymanowskiego, kt\u00f3ra wykorzystuje s\u0142owa \u015bredniowiecznej sekwencji, opiewaj\u0105cej rozpacz Matki ukrzy\u017cowanego Jezusa, obecnej podczas M\u0119ki. Wykonawcy: Andrzej Hiolski, Krystyna Szostek-Radkowa, ch\u00f3r, dyryguje Karol Stryja.<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Napoleon Siess<\/strong> urodzi\u0142 si\u0119 20 wrze\u015bnia 1931 r.\u00a0 w Rybniku. Uko\u0144czy\u0142 studia na wydziale instrumentalnym PWSM w Katowicach, po kt\u00f3rych podj\u0105\u0142 studia z zakresu dyrygentury, pod kierunkiem Artura Malawskiego, p\u00f3\u017aniej Karola Stryji. W recenzji z dyplomowego popisu dyrygenckiego napisano \u201dNapoleon Siess jest niew\u0105tpliwie talentem dyrygenckim\u201d.<\/span>
    W 1963 r. mia\u0142 dyrygencki debiut operowy (Straszny Dw\u00f3r). Od 1 listopada 1963 obj\u0105\u0142 stanowisko kierownika artystycznego, najm\u0142odszego w\u00f3wczas w Polsce, Opery \u015al\u0105skiej w Bytomiu do 1966 r.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W 1971 r. otrzyma\u0142 stanowisko dyrektora artystycznego i naczelnego. Mia\u0142 du\u017ce poparcie za\u0142ogi<\/span>
    i Tadeusza Kijonki, kierownika literackiego.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Podczas drugiej kadencji (1971-1986) zrealizowa\u0142 62 premiery (41 oper, 21 balet\u00f3w).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Nie znosi\u0142 przeci\u0119tno\u015bci. By\u0142 dyrygentem wymagaj\u0105cym od zespo\u0142u, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142, wymaga\u0142 absolutnego poddania si\u0119 jego wizji przygotowywanego utworu. Si\u0119ga\u0142 po odwa\u017cny repertuar. W czasie jego dyrekcji swoje inscenizacje przygotowywali cenieni re\u017cyserzy i uznani scenografowie np. Gustaw Holoubek, Xymena Zaniewska, Bogdan Hussakowski, Jerzy Moskal, Maria Fo\u0142tyn, Olga Lipi\u0144ska, Ludwik Rene.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wys\u0142uchali\u015bmy trzeciego fragmentu muzycznego. Vincenzo Bellini opera \u201eNorma\u201d, \u015bpiewa Stanis\u0142awa Marciniak-Gowarzewska.<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Kilka zrealizowanych premier mia\u0142o rang\u0119 wydarzenia artystycznego. Najg\u0142o\u015bniejsz\u0105 okaza\u0142a si\u0119 premiera opery \u201eNabucco\u201d\u00a0 Verdiego, kt\u00f3ra zosta\u0142a wystawiona po raz pierwszy po II wojnie (wzywa\u0142a do wyzwolenia W\u0142och, do buntu). Inscenizacja sta\u0142a si\u0119 sensacj\u0105, do Bytomia zje\u017cd\u017ca\u0142y autobusy z publiczno\u015bci\u0105 z ca\u0142ego kraju. Najwi\u0119ksze sukcesy odnosili : Stanis\u0142awa Marciniak-Gowarzewska (Abigaille), Jerzy Mechli\u0144ski i Wies\u0142aw Bednarek (Nabucco), Romuald Tesarowicz (Zaccaria), Boles\u0142aw Pawlus, J\u00f3zef Homik (Ismaele). Opera mia\u0142a ponad 500 przedstawie\u0144 i by\u0142a najlepszym materia\u0142em eksportowym Opery \u015al\u0105skiej, kt\u00f3ra prezentowa\u0142a je na wielu europejskich scenach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Dyrektor Napoleon Siess by\u0142 inicjatorem powo\u0142ania do \u017cycia Konkursu Wokalistyki Operowej im. Adama Didura w Bytomiu, kt\u00f3rego pierwsza edycja odby\u0142a si\u0119 w 1979 roku.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Jego odkryciem by\u0142 Romuald Tesarowicz, kt\u00f3rego zaprosi\u0142 do kierowanego przez siebie teatru, co otworzy\u0142o mu drzwi do mi\u0119dzynarodowej kariery.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W latach 1971-1986 Opera \u015al\u0105ska prezentowa\u0142a swoje przedstawienia na zagranicznych scenach. Najbardziej presti\u017cowe by\u0142o tourn\u00e9e po Kanadzie i USA w pa\u017adzierniku 1986 roku, z Halk\u0105 Moniuszki w re\u017cyserii Marii Fo\u0142tyn (10 spektakli).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Po powrocie do kraju zas\u0142ab\u0142 w trakcie pr\u00f3by Halki. Zmar\u0142 26 listopada 1986 roku. Spocz\u0105\u0142 na cmentarzu przy ulicy Francuskiej w Katowicach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W 60 rocznic\u0119 jego urodzin 20 wrze\u015bnia 1991 roku, Jego imieniem nazwano sal\u0119 pr\u00f3b orkiestry<\/span>
    w gmachu Opery \u015al\u0105skiej.<\/span>
    Wys\u0142uchali\u015bmy czwartego fragmentu muzycznego (film) z opery Pajace, Ruggero Leoncavallo, \u015bpiewa Boles\u0142aw Pawlus. To s\u0142ynna aria tenora \u201eVesti la giubbia\u201dw kt\u00f3rej Canio wyra\u017ca sw\u00f3j b\u00f3l po odkryciu niewierno\u015bci \u017cony, nak\u0142adaj\u0105c jednocze\u015bnie makija\u017c clowna na wyst\u0119p. Przedstawienie musi trwa\u0107, mimo \u017ce ma z\u0142amane serce, bo \u201eludzie p\u0142ac\u0105 i chc\u0105 si\u0119 \u015bmia\u0107\u201d.<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119 z wyk\u0142adu opracowa\u0142 Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u015awi\u0119ty z Libanu<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W \u015brod\u0119 08.04.2026 roku wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu ks. dr Stanis\u0142awa Pucha\u0142y pt. \u201e\u015awi\u0119ty z Libanu\u201d.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0\u00a0 \u015awi\u0119to zmartwychwstania obchodzimy przez ca\u0142\u0105 oktaw\u0119 (8 dni). Ta z\u0142o\u017cona rzeczywisto\u015b\u0107 jest dotykalna tylko przez wiar\u0119.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Uczniowie id\u0105cy do Emaus bali si\u0119 rzeczywisto\u015bci i opu\u015bcili Jerozolim\u0119. Byli zdo\u0142owani tym, \u017ce to czego si\u0119 po Nim spodziewali kompletnie nie zaistnia\u0142o (mia\u0142 ich wyzwoli\u0107 z niewoli Rzymu, ale umar\u0142). Jezus \u015bwietnie nawi\u0105zuje z nimi dialog, pyta \u201eCo si\u0119 sta\u0142o w tej Jerozolimie\u201d?. Powiesili Go na krzy\u017cu i pogrzebali. Trzeba mie\u0107 serce i wiar\u0119, aby to zrozumie\u0107. Poznali Chrystusa dopiero przy \u0142amaniu chleba, kiedy znikn\u0105\u0142.\u00a0 \u201eCzy nie pa\u0142a\u0142o nam serce, gdy obja\u015bnia\u0142 nam pisma\u201d?<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0 \u00a0\u00a0\u015awi\u0119ty Szarbel, Jusuf Makhlouf (1828-1898<\/strong>) <\/strong>to liba\u0144ski mnich maronicki i pustelnik.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Maronici to wsp\u00f3lnota chrze\u015bcija\u0144ska wywodz\u0105ca si\u0119 z Libanu i Syrii, kt\u00f3ra w ca\u0142o\u015bci uznaje zwierzchno\u015b\u0107 papie\u017ca, zachowuj\u0105c w\u0142asny obrz\u0105dek liturgiczny. Jest to jeden z najstarszych (Armenia, jako pierwsze na \u015bwiecie pa\u0144stwo, przyj\u0119\u0142a chrze\u015bcija\u0144stwo jako religi\u0119 pa\u0144stwow\u0105<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    w 301 roku) ko\u015bcio\u0142\u00f3w wschodnich za\u0142o\u017cony wok\u00f3\u0142 klasztoru \u015bw. Marcina w V wieku.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0\u00a0 Bejrut, stolica Libanu, zyska\u0142 miano \u201ePary\u017ca Bliskiego Wschodu\u201d, dzi\u0119ki silnym wp\u0142ywom francuskim, kosmopolitycznej kulturze, europejskiej architekturze oraz roli centrum finansowo-turystycznego przed wojn\u0105 domow\u0105 (1975-1990). Obecnie jest to ironiczne nawi\u0105zanie do dawnej \u015bwietno\u015bci w obliczu g\u0142\u0119bokiego kryzysu gospodarczego i wybuchu w porcie w 2020 r.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W\u0142adze w Libanie (system polityczny).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0\u00a0 Prezydent musi by\u0107 chrze\u015bcijaninem maronit\u0105, premier sunnit\u0105, a przewodnicz\u0105cy parlamentu szyit\u0105. Istotn\u0105 rol\u0119 polityczn\u0105 i militarn\u0105 odgrywa szyicki Hezbollah (nowy rz\u0105d stara si\u0119\u00a0\u00a0 ogranicza\u0107 jego dzia\u0142ania militarne).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Przy wje\u017adzie do Bejrutu zauwa\u017cymy du\u017c\u0105 figur\u0119 Matki Boskiej. Jad\u0105c dalej widzimy na wzg\u00f3rzu olbrzymi krzy\u017c. Liban by\u0142 wzorem wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania i tolerancji.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0\u00a0 Jusuf w wieku 23 lat wst\u0105pi\u0142 do klasztoru \u015bw. Marona w miejscowo\u015bci Annaja, gdzie otrzyma\u0142 zakonne imi\u0119 Szarbel. Po odbyciu studi\u00f3w teologicznych i otrzymaniu \u015bwi\u0119ce\u0144 kap\u0142a\u0144skich w 1859 wr\u00f3ci\u0142 do klasztoru, gdzie przebywa\u0142 do 1875 roku. W tym roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do znajduj\u0105cej si\u0119<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    w pobli\u017cu pustelni, gdzie sp\u0119dzi\u0142 ostatnie 23 lata swojego \u017cycia. Jad\u0142 skromny posi\u0142ek tylko raz dziennie o godzinie 14. Spa\u0142 maksymalnie 5 godzin.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Po pogrzebie ojca Szarbela, nad jego grobem pojawia\u0142a si\u0119, jasna po\u015bwiata, utrzymuj\u0105ca si\u0119 przez wiele tygodni. Do grobu pustelnika zacz\u0119\u0142y przychodzi\u0107 co noc rzesze wiernych i ciekawskich.\u00a0 Gdy po kilku miesi\u0105cach w\u0142adze klasztoru dokona\u0142y ekshumacji poch\u00f3wku, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce cia\u0142o ojca Szarbela jest w doskona\u0142ym stanie, zachowa\u0142o elastyczno\u015b\u0107 oraz wydziela\u0142o ciecz okre\u015blan\u0105 przez \u015bwiadk\u00f3w jako pot i krew. Po umyciu i przebraniu, zw\u0142oki u\u0142o\u017cone w drewnianej trumnie umieszczono w klasztornej kaplicy. Mimo usuni\u0119cia wn\u0119trzno\u015bci i osuszenia, z cia\u0142a zmar\u0142ego dalej s\u0105czy\u0142a si\u0119 substancja, kt\u00f3ra zosta\u0142a uznana za relikwi\u0119.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W 1927 roku mumia zakonnika zosta\u0142a drobiazgowo przebadana przez komisj\u0119 ko\u015bcieln\u0105, na czele kt\u00f3rej stali dwaj lekarze z z Francuskiego Instytutu Medycyny w Bejrucie. Mumi\u0119 z\u0142o\u017cono do metalowej trumny, kt\u00f3r\u0105 zamurowano w grobowcu w niszy klasztornej.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W 1950 roku pielgrzymi odkryli, \u017ce z kamiennego grobowca znowu zacz\u0119\u0142a si\u0119 s\u0105czy\u0107 lepka ciecz. 22 kwietnia 1950 r. Komisja ko\u015bcielna otworzy\u0142a trumn\u0119 i odkry\u0142a, \u017ce cia\u0142o ojca jest w doskona\u0142ym stanie, zachowa\u0142o elastyczno\u015b\u0107 i temperatur\u0119 osoby \u017cyj\u0105cej. Znaleziono tak\u017ce dobrze zachowany humera\u0142, na kt\u00f3rym by\u0142a odci\u015bni\u0119ta twarz zmar\u0142ego. W 1976 roku postulator ponownie by\u0142 \u015bwiadkiem otwarcia grobu. Tym razem cia\u0142o by\u0142o ca\u0142kowicie roz\u0142o\u017cone, pozosta\u0142 tylko szkielet.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Dokumenty o znakach, cudownych uzdrowieniach przechowywane s\u0105 w Bejrucie.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W 1977 roku papie\u017c Pawe\u0142 VI kanonizowa\u0142 ojca Szarbela.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Gr\u00f3b \u015bwi\u0119tego w grudniu 2025 r. odwiedzi\u0142 papie\u017c Leon XIV w czasie swojej pielgrzymki do Turcji i\u00a0 Libanu.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Pewna kobieta by\u0142a chora, bardzo s\u0142aba. W nocy mia\u0142a sen, \u017ce do jej \u0142\u00f3\u017cka podeszli dwaj lekarze. Jednym z nich by\u0142 ojciec Szarbel. By\u0142a przez nich operowana. Badano nici, kt\u00f3rymi zosta\u0142a zszyta.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W\u0142osy z tych\u00a0 nici mia\u0142y genotyp ojca Szarbela.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Raymond Nader maronita, in\u017cynier elektromechanik i fizyk j\u0105drowy, ojciec tr\u00f3jki dzieci do\u015bwiadczy\u0142 widze\u0144 \u015bw. Szarbela. Po \u015bmierci \u015bwi\u0119tego mia\u0142 wiele pyta\u0144 dotycz\u0105cych \u017cycia, \u015bmierci i wiary. W 1994 r. poszed\u0142 do klasztoru, gdzie Szarbel rozmawia\u0142 z Bogiem. Podczas czytania Pisma \u015awi\u0119tego przy zapalonych \u015bwiecach, nagle poczu\u0142 bardzo ciep\u0142y porywisty wiatr (\u015bwiece nie zgas\u0142y). Czu\u0142, \u017ce kto\u015b jest ko\u0142o niego i bezg\u0142o\u015bnie zacz\u0105\u0142 z nim rozmow\u0119. Gdy pyta\u0142em, kim jeste\u015b us\u0142ysza\u0142em \u201eJa jestem\u201d. Trwa\u0142o to kilka godzin. Gdy wraca\u0142 do samochodu zacz\u0105\u0142 odczuwa\u0107 silne pieczenie na lewym ramieniu. Gdy podwin\u0105\u0142 r\u0119kaw koszuli, zobaczy\u0142 pi\u0119\u0107 palc\u00f3w. Nie czu\u0142 b\u00f3lu, tylko ciep\u0142o. Widzia\u0142em wod\u0119 i krew opowiada\u0142 Nader. Ta noc zmieni\u0142a ca\u0142e jego \u017cycie. Rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w katolickiej telewizji w Libanie. Za zgod\u0105 prze\u0142o\u017conych Ko\u015bcio\u0142a, zacz\u0105\u0142 g\u0142osi\u0107 or\u0119dzia \u015bw. Szarbela, kt\u00f3rych regularnie do\u015bwiadcza\u0142. Na jego r\u0119ce regularnie pojawia si\u0119 \u015blad 5 palc\u00f3w (po 5 dniach znika\u0142), ten sam, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 30 lat temu. To zdarzy\u0142o si\u0119 ju\u017c 55 razy (zwykle 2 razy w roku). To s\u0105 przes\u0142ania od \u015bw. Szarbela. Pierwsze zosta\u0142o zaakceptowane i zatwierdzone. Nast\u0119pne, do dziesi\u0105tego zatwierdza\u0142 patriarcha maronicki. Kolejne ju\u017c nie musz\u0105 by\u0107 zatwierdzane i og\u0142asza je Raymond Nader..<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Mistyczne do\u015bwiadczenia s\u0105 bardzo trudne do opisania, a jeszcze trudniejsze do zrozumienia.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W Nowym S\u0105czu wydano ksi\u0105\u017ck\u0119\u00a0 Raymonda Nadera \u201e\u015aw. Szarbel. Przes\u0142anie dla \u015bwiata\u201d. Ksi\u0105\u017cka zawiera opr\u00f3cz przes\u0142a\u0144 obszern\u0105\u00a0 rozmow\u0119 prof. Aleksandra Ba\u0144ki z Raymondem Naderem.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Podr\u00f3\u017cuje po ca\u0142ym \u015bwiecie, daj\u0105c \u015bwiadectwo wiary i przekazuj\u0105c or\u0119dzia \u015bw. Szarbela.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Raymond Nader odwiedzi\u0142 Polsk\u0119 ju\u017c kilka razy.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Przes\u0142ania koncentruj\u0105 si\u0119 na wezwaniu do powrotu do chrze\u015bcija\u0144skich korzeni, mi\u0142o\u015bci Boga i bli\u017aniego. \u015aw. Szarbel wzywa do odnowy wiary, powrotu do duchowo\u015bci opartej na Ewangelii i na\u015bladowaniu Chrystusa w codziennym \u017cyciu.. Przekazy te maj\u0105 form\u0119 duchowego wsparcia, nawo\u0142uj\u0105c do modlitwy, pokory i zaufania Bogu w trudnych czasach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Osi\u0105gniesz cel dla kt\u00f3rego B\u00f3g ci\u0119 stworzy\u0142. Tylko Chrystus mo\u017ce uwolni\u0107 ci\u0119 od ci\u0119\u017car\u00f3w, kt\u00f3re ci\u0119 przyt\u0142aczaj\u0105. Niekt\u00f3rzy ludzie przechwalaj\u0105 si\u0119 kajdanami, kt\u00f3re ich kr\u0119puj\u0105. Przecie\u017c nawet\u00a0 kajdany ze z\u0142ota to ograniczenie dla nas i lepiej si\u0119 ich pozby\u0107.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Je\u017celi w przes\u0142aniu znajdowa\u0142y si\u0119 elementy o charakterze historyczno-politycznym, to tych fragment\u00f3w Nader nie mo\u017ce publikowa\u0107. Musi si\u0119 ogranicza\u0107 do przes\u0142a\u0144 duchowych.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ludzie ch\u0119tnie karmi\u0105 si\u0119 sensacjami, nie maj\u0105 ochoty, ani czasu, aby pog\u0142\u0119bia\u0107 wiar\u0119. Sensacje nie s\u0105 najwa\u017cniejsze i nie powinni\u015bmy si\u0119 nimi fascynowa\u0107.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119 z wyk\u0142adu przygotowa\u0142: Henryk Duda<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W dniu 18 marca 2026 r. wys\u0142uchali\u015bmy informacji przedstawicieli\u00a0 Komendy Miejskiej Pa\u0144stwowej Stra\u017cy Po\u017carnej w \u015awi\u0119toch\u0142owicach nt. : zagro\u017ce\u0144 dotycz\u0105cych \u00a0uwalniania si\u0119 CO w budynkach mieszkalnych.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W\u00a0 spotkaniu ze s\u0142uchaczami udzia\u0142 wzi\u0119li:<\/span>
    st. bryg. Piotr Sk\u00f3ra \u2013 Komendant Miejski PSP w\u00a0 \u015awi\u0119toch\u0142owicach<\/span>
    m\u0142. bryg. Marcin Fr\u0105tszczak<\/span>
    st. kpt. Rafa\u0142 Bini\u0119da.<\/span>
    S\u0142owo wst\u0119pne wyg\u0142osi\u0142 Komendant PSP st. bryg. Piotr Sk\u00f3ra.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W Polsce w wyniku po\u017car\u00f3w\u00a0 i zatrucia tlenkiem w\u0119gla (czadem) ginie co roku ok. 400 os\u00f3b (zatrucie czadem \u015brednio od 50 do 80 os\u00f3b, podtrucie 1500-2000 os\u00f3b – wymaga pomocy medycznej. G\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 zatru\u0107 jest niesprawna wentylacja oraz nieprawid\u0142owe u\u017cytkowanie urz\u0105dze\u0144 grzewczych. Czad nie jest widoczny, nie ma zapachu ani smaku.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Najlepszym zabezpieczeniem s\u0105 czujki czadu. Ich stosowanie od 2030 roku b\u0119dzie obowi\u0105zkowe.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Emisja tlenku w\u0119gla mo\u017ce powsta\u0107 w: \u0142azience, kuchni, gara\u017cu, salonie, piwnicy.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W sprzeda\u017cy jest bardzo du\u017co typ\u00f3w czujek CO. Polecane firmy mo\u017ce nam poda\u0107 PSP. Renomowane marki czujnik\u00f3w to np. Kidde i FireAngel (\u017cywotno\u015b\u0107 10 lat).<\/span>
    Kluczowe oznaczenia i atesty:<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – Norma PN-EN 50291-1<\/strong>. Gwarantuje, \u017ce czujnik spe\u0142nia wymagania techniczne dotycz\u0105ce wykrywania CO w domach, przyczepach kempingowych i \u0142odziach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – Znak<\/strong> Budowlany \u201eB\u201d<\/strong>.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – Znak CE<\/strong>: Potwierdza zgodno\u015b\u0107 z dyrektywami unijnymi.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – Data wa\u017cno\u015bci sensora (zazwyczaj 5-10 lat) Najbezpieczniejsze s\u0105 czujniki z sensorem<\/span>
    \u00a0 \u00a0elektrochemicznym.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – Produkt powinien posiada\u0107 instrukcj\u0119 obs\u0142ugi w j\u0119zyku polskim.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Czujnik czadu najlepiej montowa\u0107 na \u015bcianie na wysoko\u015bci oczu (1,5-1,9 m od pod\u0142ogi) \u00a0\u00a0<\/span>
    w pobli\u017cu sypialni oraz \u017ar\u00f3de\u0142 emisji (poza zasi\u0119giem bezpo\u015bredniego ci\u0105gu wentylacji) .<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Dobrym rozwi\u0105zaniem jest zamontowanie urz\u0105dzenia, kt\u00f3re \u0142\u0105czy funkcj\u0119 monitorowania tlenku w\u0119gla oraz dymu w jednym kompaktowym urz\u0105dzeniu.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Czujnik czadu i dymu (2w1) najlepiej zamontowa\u0107 na suficie w centralnym miejscu pomieszczenia, minimum 50 cm od \u015bcian i naro\u017cnik\u00f3w.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Przed monta\u017cem czujnika nale\u017cy przeczyta\u0107 instrukcj\u0119 obs\u0142ugi gdzie znajduj\u0105 si\u0119 wytyczne monta\u017cu danego urz\u0105dzenia. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o konserwacji czujnik\u00f3w i ich testowaniu (przynajmniej raz w miesi\u0105cu).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Czujniki gazu propan-butan montujemy 15-30 cm\u00a0 od pod\u0142ogi.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Nigdy nie nale\u017cy zas\u0142ania\u0107 kratek wentylacyjnych, otwor\u00f3w (kratek) w drzwiach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Powinno stosowa\u0107 si\u0119 okresow\u0105 kontrol\u0119 dro\u017cno\u015bci przewod\u00f3w kominowych. Okna powinny by\u0107 rozszczelnione.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Obrona cywilna<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ustawa o ochronie ludno\u015bci i obronie cywilnej, od stycznia 2025 r. integruje dzia\u0142anie s\u0142u\u017cb,<\/span>
    w tym stra\u017cy po\u017carnych z administracj\u0105 publiczn\u0105 .<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ka\u017cdy mo\u017ce wesprze\u0107 system ochrony ludno\u015bci.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Mo\u017cesz:<\/strong> nawi\u0105za\u0107 kontakt z osobami, kt\u00f3re mieszkaj\u0105 blisko Ciebie, zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119<\/span>
    w inicjatywy s\u0105siedzkie, bra\u0107 udzia\u0142 w szkoleniach, \u0107wiczeniach, zosta\u0107 wolontariuszem.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zacz\u0105\u0107 dzia\u0142a\u0107 w organizacji humanitarnej, klubie sportowym, czy w stowarzyszeniu (UTW).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0Przygotuj <\/strong>swoje otoczenie:<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    1. Dom lub mieszkanie. Patrz Poradnik bezpiecze\u0144stwa wyd. przez MSWiA str. 14-15.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    2. Zapasy domowe na minimum 3 dni. Patrz Poradnik bezpiecze\u0144stwa j. w. str. 16-18.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Sygna\u0142y alarmowe i komunikaty ostrzegawcze.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Og\u0142oszenie<\/strong> alarmu – ci\u0105g\u0142y modulowany<\/strong> d\u017awi\u0119k syreny przez 3 minuty.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Odwo\u0142anie<\/strong> alarmu \u2013 ci\u0105g\u0142y jednostajny<\/strong>\u00a0\u00a0 d\u017awi\u0119k syreny przez 3 minuty.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ewakuacja : patrz: Poradnik bezpiecze\u0144stwa j. w. str. 21.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Nie oddawaj dokument\u00f3w osobom, kt\u00f3re oferuj\u0105 pomoc lub transport.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wyposa\u017cenie <\/strong>plecaka ewakuacyjnego patrz Poradnik bezpiecze\u0144stwa j. w. str. 22-23.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Schronienia: patrz Poradnik bezpiecze\u0144stwa j. w. str. 25.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Informacje o lokalizacji miejsc schronienia znajduj\u0105 si\u0119 w urz\u0119dzie gminy, jednostce Pa\u0144stwowej lub Ochotniczej Stra\u017cy Po\u017carnej oraz na stronie gov.pl\/kgsp.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119 opracowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W dniu \u00a011.03.2026 r. naszym go\u015bciem\u00a0 \u00a0by\u0142a p. mgr Katarzyna Grolik \u00a0<\/strong>– <\/em>pedagog, logopeda, mediator s\u0105dowy i pozas\u0105dowy<\/strong><\/em>; <\/em><\/strong>przedstawi\u0142a zagadnienie \u00a0<\/strong>zdrowia \u00a0w r\u00f3\u017cnych jego aspektach.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Jak Twoje zdrowie ?\u00a0\u00a0 \u2013 pytamy.<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Odpowiadamy\u00a0 – mo\u017ce \u00a0by\u0107, jako\u015b leci, boli mnie \u2026 itp.<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    1. Zdrowie fizyczne <\/strong>– to stan, w kt\u00f3rym organizm funkcjonuje prawid\u0142owo, a narz\u0105dy i uk\u0142ady pracuj\u0105 bez zak\u0142\u00f3ce\u0144.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    2. Zdrowie psychiczne – <\/strong>ka\u017cdy ma jakie\u015b wyobra\u017cenie, ale nie musi ono by\u0107 prawdziwe.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wa\u017cna jest emocjonalna r\u00f3wnowaga oraz poczucie sprawstwa i cel.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    3. Zdrowie spo\u0142eczne<\/strong> \u2013 to zdolno\u015b\u0107 jednostki do nawi\u0105zywania i utrzymywania zdrowych relacji<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    z innymi oraz umiej\u0119tno\u015b\u0107 funkcjonowania w spo\u0142ecze\u0144stwie. Wa\u017cne jest sp\u0119dzanie czasu<\/span>
    z przyjaci\u00f3\u0142mi, aktywno\u015b\u0107 fizyczna i r\u00f3wnowa\u017cenie czasu sp\u0119dzanego w towarzystwie i \u00a0poza nim.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Piramida potrzeb Maslowa <\/strong>(1908-1970). \u201eHierarchi\u0119 potrzeb\u201d opisa\u0142 w artykule w \u201ePsychical Review w 1943 roku.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    To sekwencja potrzeb od najbardziej podstawowych do potrzeb wy\u017cszego poziomu, kt\u00f3re aktywizuj\u0105 si\u0119 dopiero po zaspokojeniu ni\u017cszych. Maslow nie przedstawi\u0142 swojej koncepcji w takiej formie. Zosta\u0142a stworzona przez zniekszta\u0142cenie pomys\u0142\u00f3w Maslowa przez konsultant\u00f3w biznesowych. Generalnie obecnie przyj\u0119to, \u017ce jej za\u0142o\u017cenia nie zosta\u0142y potwierdzone w badaniach empirycznych.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Obejmuje ona 4 warstwy.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    1. Na samym dole s\u0105 potrzeby fizjologiczne (dodano potrzeby seksualne).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    S\u0105 to wymagania fizyczne do przetrwania cz\u0142owieka (powietrze, woda, jedzenie, odzie\u017c i schronienie). Gdy s\u0105 zaspokojone to cz\u0142owiek mo\u017ce si\u0119 rozwija\u0107.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    2. Potrzeba bezpiecze\u0144stwa zwi\u0105zana z ca\u0142ym \u017cyciem obejmuje:<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – bezpiecze\u0144stwo osobiste<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – bezpiecze\u0144stwo ekonomiczne<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – zdrowie i dobre samopoczucie<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – zabezpieczenie przed chorobami i wypadkami.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    3. Potrzeba przynale\u017cno\u015bci (jest szczeg\u00f3lnie silna w dzieci\u0144stwie).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ludzie potrzebuj\u0105 przynale\u017cno\u015bci i akceptacji w\u015br\u00f3d swoich grup niezale\u017cnie od ich wielko\u015bci. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi potrzebuje stabilnego szacunku dla samego siebie i poczucia w\u0142asnej warto\u015bci (\u201ewy\u017csza\u201d wersja). \u201eNi\u017csza\u201d wersja w\u0142asnej warto\u015bci to potrzeba szacunku ze strony innych.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    My ludzie potrzebujemy pochwa\u0142. Wiele os\u00f3b nie potrafi m\u00f3wi\u0107 komplement\u00f3w ani przyjmowa\u0107 pochwa\u0142. Szkoda. \u0141atwiej przecie\u017c m\u00f3wi\u0107, \u0142adne rzeczy i widzie\u0107 u\u015bmiech na twarzy interlokutora.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Docenia\u0107 nale\u017cy codzienne rytua\u0142y: wsp\u00f3lne jedzenie posi\u0142k\u00f3w, picie kawy, wsp\u00f3lne spacery trzymaj\u0105c si\u0119 za r\u0119ce, itp. Nawet 40 lat po \u015blubie warto m\u00f3wi\u0107 partnerce (partnerowi) pi\u0119kne rzeczy, kupi\u0107 bukiet kwiat\u00f3w, doceni\u0107 wykonan\u0105 prac\u0119 (pami\u0119tamy, \u017ce panowie r\u00f3wnie\u017c lubi\u0105 komplementy). Nale\u017cy wykorzysta\u0107 dobry moment np. mocno zdenerwowany m\u0105\u017c wchodzi do mieszkania i m\u00f3wi \u201ePowa\u017cnie uszkodzi\u0142em samoch\u00f3d\u201d- je\u017celi mu powiemy \u201eCa\u0142e szcz\u0119\u015bcie, \u017ce Tobie nic si\u0119 nie sta\u0142o\u201d , a przecie\u017c mamy dobre ubezpieczenie, to z pieni\u0119dzmi nie powinno by\u0107 \u017ale. Taka reakcja to b\u0119dzie mi\u00f3d na jego serce.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    4. Samorealizacja.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Maslow ocenia ten poziom jako pragnienie, \u017ceby sta\u0107 si\u0119 najlepszym i osi\u0105gn\u0105\u0107 wszystko to co mo\u017cliwe (d\u0105\u017cenie do pe\u0142nego rozwoju w\u0142asnego potencja\u0142u, talent\u00f3w i pasji).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Nie nale\u017cy si\u0119 zra\u017ca\u0107 drobnymi niepowodzeniami i pr\u00f3bowa\u0107 dalej. Zapraszamy rodzin\u0119<\/span>
    i przygotowujemy pierogi wed\u0142ug nowego przepisu. Niestety ocena go\u015bci jest jednoznaczna, tym razem mamo nie s\u0105 one najlepsze. Ale nast\u0119pne na pewno b\u0119d\u0105.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ka\u017cdy realizuje te plastry piramidy na sw\u00f3j spos\u00f3b. To s\u0105 bardzo indywidualne rozwi\u0105zania.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Asertywno\u015b\u0107 to umiej\u0119tno\u015b\u0107 bezpo\u015bredniego wyra\u017cania w\u0142asnych opinii, potrzeb i uczu\u0107 w spos\u00f3b jasny, stanowczy, ale szanuj\u0105cy granice innych ludzi.<\/strong> Niestety cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b myli asertywno\u015b\u0107<\/span>
    z chamstwem.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Kiedy dzieci ju\u017c dorosn\u0105 musimy pami\u0119ta\u0107 o umiej\u0119tnym stawianiu granic. Czasami nasze dzieci uwa\u017caj\u0105, \u017ce mo\u017cemy si\u0119 opiekowa\u0107 wnukami i to jest dla nas nagroda. Trzeba ich spokojnie z tego b\u0142\u0119du wyprowadzi\u0107 i wyznaczy\u0107 ramy czasowe kiedy to b\u0119dzie mo\u017cliwe.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    My sami odbieramy sobie prawo do szcz\u0119\u015bcia\u00a0 – \u201ebo nam nie wypada\u201d. Uczmy si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w obcych, nowych ta\u0144c\u00f3w (bachata, zumba), chod\u017amy na wyk\u0142ady, \u0107wiczenia .<\/span>
    Czego nie do\u0107wiczysz \u00a0to\u00a0 do\u015bmiejesz J<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Nie zapominajmy si\u0119 \u015bmia\u0107 (cz\u0119sto i g\u0142o\u015bno) poniewa\u017c wtedy :<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – rozlu\u017aniamy mi\u0119\u015bnie twarzy<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – poprawiamy prac\u0119 serca i p\u0142uc (dotleniamy organizm)<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – redukujemy stres (obni\u017ca si\u0119 poziom hormon\u00f3w stresu – kortyzolu i adrenaliny) co dzia\u0142a relaksuj\u0105co<\/span>
    \u00a0\u00a0\u00a0na organizm<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – wydzielaj\u0105 si\u0119 endorfiny, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 uczucie euforii i poprawiaj\u0105 samopoczucie<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – poprawia si\u0119 perystaltyka jelit (z wiekiem si\u0119 pogarsza)<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – wsp\u00f3lny \u015bmiech zbli\u017ca ludzi, poprawia komunikacj\u0119.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u015amiech jest bardzo dobry ale nie zast\u0105pi kontrolnych bada\u0144 i wizyt u lekarza. Ludzie blokuj\u0105 si\u0119 kiedy us\u0142ysz\u0105, \u017ce powinni\u015bmy uda\u0107 si\u0119 do psychologa, lub co gorsza do psychiatry. Je\u017celi chcemy by\u0107 wyleczeni, to powinni\u015bmy korzysta\u0107 z us\u0142ug profesjonalist\u00f3w.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Choroby nowotworowe <\/strong>najcz\u0119\u015bciej diagnozowane u kobiet <\/strong>w Polsce to:<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – rak piersi (najcz\u0119\u015bciej diagnozowany), ok.25 %)<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – rak jelita grubego (silnie zwi\u0105zany ze stylem \u017cycia)<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – rak p\u0142uca (g\u0142\u00f3wna przyczyna zgon\u00f3w nowotworowych).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wa\u017cna jest regularna profilaktyka: mammografia, cytologia i kolonoskopia.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Najcz\u0119stsze nowotwory u m\u0119\u017cczyzn <\/strong>w Polsce to:<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – rak prostaty (23%), cz\u0119sto rozwija si\u0119 bezobjawowo<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – rak p\u0142uca (g\u0142\u00f3wna przyczyna zgon\u00f3w nowotworowych)<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – rak jelita grubego, w tym rak okr\u0119\u017cnicy i odbytnicy (11-12 %).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wa\u017cne s\u0105 regularne wizyty u urologa oraz badania przesiewowe.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W innych krajach, gdzie ludzie lepiej si\u0119 kontroluj\u0105 wymienione powy\u017cej nowotwory nie maj\u0105 tak wysokiej \u015bmiertelno\u015bci.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Niestety cz\u0119\u015b\u0107 senior\u00f3w rzadko odwiedza dentyst\u0119, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do wielu chor\u00f3b.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Niekt\u00f3re kobiety narzekaj\u0105 na sucho\u015b\u0107 pochwy, ale bagatelizuj\u0105 problem m\u00f3wi\u0105c \u201eto ju\u017c jest poza mn\u0105\u201d. To b\u0142\u0105d.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Najgorszy stereotyp to \u201eNie p\u00f3jd\u0119 do lekarza bo mi co\u015b znajd\u0105\u201d. P\u00f3\u017ane wykrycie choroby znacznie zwi\u0119ksza ryzyko ci\u0119\u017ckiej choroby lub zgonu.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zadanie domowe<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wstajemy rano, idziemy do \u0142azienki, stajemy przed lustrem i m\u00f3wimy sobie trzy mi\u0142e rzeczy.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Z pocz\u0105tku to mo\u017ce by\u0107 trudne, trzeba pr\u00f3bowa\u0107 si\u0119 prze\u0142ama\u0107, nie my\u015ble\u0107 negatywnie o osobie, kt\u00f3ra zaleci\u0142a ten spos\u00f3b; mo\u017cna nawet zacz\u0105\u0107 od jednej mi\u0142ej rzeczy.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Je\u017celi si\u0119 nam to uda to najp\u00f3\u017aniej po 3 miesi\u0105cach zauwa\u017cymy, \u017ce jeste\u015bmy lepiej, pozytywnie odbierani.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119 \u00a0opracowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W dniu 28.01.2026 r. wys\u0142uchali\u015bmy informacji\u00a0 pracownik\u00f3w Urz\u0119du Statystycznego –
    Oddzia\u0142u\u00a0 w Bytomiu: p. Anny Bartosik i p. Beaty Rog\u00f3\u017c o\u00a0\u00a0 \u201eZasobach informacyjnych statystyki publicznej\u201d.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Statystyczny (GUS) funkcjonuje w polskim systemie prawnym i organizacyjnym jako<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    centralny organ administracji rz\u0105dowej.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Status prawny: <\/strong>\u00a0GUS\u00a0 to jednostka bud\u017cetowa, kt\u00f3ra podlega Prezesowi Rady Ministr\u00f3w.<\/span>
    Zadania:<\/strong> GUS jest odpowiedzialny za zbieranie, analizowanie i udost\u0119pnianie danych statystycznych dotycz\u0105cych r\u00f3\u017cnych dziedzin \u017cycia spo\u0142ecznego i gospodarczego Polski.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Struktura:<\/strong> w sk\u0142ad statystyki publicznej, opr\u00f3cz G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Statystycznego (centrali), wchodz\u0105 jednostki terenowe, czyli urz\u0119dy statystyczne. Ich liczba pokrywa si\u0119 z liczba wojew\u00f3dztw.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Metainformacje:<\/strong> GUS definiuje podstawowe poj\u0119cia stosowane w statystyce publicznej, takie jak podmioty gospodarki narodowej, jednostki lokalne czy jednostki prawne (w systemie REGON).<\/span>
    Metainformacje:<\/strong> GUS definiuje podstawowe poj\u0119cia stosowane w statystyce publicznej, takie jak podmioty gospodarki narodowej, jednostki lokalne czy jednostki prawne (w systemie REGON).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Prac\u0119 urz\u0119d\u00f3w reguluje Ustawa z dnia 29 czerwca 1995, o statystyce publicznej (Dz. U. 2024. 1799 ze zm.),okre\u015blaj\u0105ca \u00a0zasady i tworz\u0105ca podstawy rzetelnego, obiektywnego\u00a0 profesjonalnego<\/span>
    i niezale\u017cnego prowadzenia bada\u0144 statystycznych.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    G\u0142\u00f3wnymi\u00a0 podmiotami przekazuj\u0105cymi dane do urz\u0119d\u00f3w statystycznych s\u0105:<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – podmioty gospodarcze (firmy i przedsi\u0119biorstwa).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – instytucje i urz\u0119dy administracji publicznej (Policja, s\u0142u\u017cby zatrudnienia, ZUS, gminy).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – osoby fizyczne.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    – podmioty lecznicze.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Dane s\u0105 zbierane g\u0142\u00f3wnie elektronicznie poprzez systemy informatyczne.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Badania ankietowe GUS z udzia\u0142em os\u00f3b fizycznych prowadzone s\u0105 na zasadzie udzia\u0142u dobrowolnego. Wyj\u0105tek od tej zasady stanowi\u0105 spisy powszechne oraz badania rolnicze, w kt\u00f3rych udzia\u0142 jest obowi\u0105zkowy.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ankieterzy GUS zawsze legitymuj\u0105 si\u0119 danymi: imi\u0119, nazwisko, nr legitymacji (na \u017c\u0105danie), kt\u00f3re mo\u017cna sprawdzi\u0107 na stronie GUS lub dzwoni\u0105c na infolini\u0119 w godzinach: 8:00 do 20:00<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ankieterzy pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 nr tel.:\u00a0 22 828 8888<\/span>
    Realizuj\u0105 \u00a0cel badawczy: \u00a0(pytania dotycz\u0105 statystyk, a nie danych osobowych czy wra\u017cliwych).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2025 zawiera zestaw statystyk dotycz\u0105cy Polski oraz wa\u017cniejszych zr\u00f3\u017cnicowa\u0144 regionalnych i por\u00f3wna\u0144 mi\u0119dzynarodowych.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Prezentuj\u0105ce\u00a0 dzia\u0142alno\u015b\u0107 GUS przedstawi\u0142y poni\u017csze informacje:<\/span>
    W ko\u0144cu 2025 roku liczba ludno\u015bci spad\u0142a o ok. 157 tysi\u0119cy i wynosi 37,332 mln,\u00a0 Przy wska\u017aniku feminizacji (ok. 107 kobiet na 100 m\u0119\u017cczyzn) stanowi\u0105 one oko\u0142o 51,6% populacji.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>
    W miastach jest to 112 kobiet na 100 m\u0119\u017cczyzn. W wieku 70 + jest oko\u0142o160 pa\u0144 na 100 pan\u00f3w.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W 2024 r. przeci\u0119tny okres \u017cycia m\u0119\u017cczyzn w Polsce wyni\u00f3s\u0142 74,9 \u00a0lat, a kobiet 82,3 roku.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ch\u0142opc\u00f3w rodzi si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c dziewczynek. Oko\u0142o 40 roku \u017cycia, ilo\u015b\u0107 si\u0119 zr\u00f3wnuje, potem ilo\u015bciow\u0105 przewag\u0119 uzyskuj\u0105 kobiety.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u015aredni wiek zawierania pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa w 2025 roku kontynuuje trend wzrostowy\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 i wynosi 28-29 lat dla kobiet i 30-31 lat dla m\u0119\u017cczyzn.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Urz\u0105d Statystyczny w Katowicach opracowa\u0142 wydawnictwo: \u00a0\u201eWojew\u00f3dztwo \u015al\u0105skie w liczbach 2024.\u201d<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Oto kilka informacji tam zawartych.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    G\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia 350,3 na km2 (\u015brednia dla Polski to 119,9 na km2\u00a0 , podlaskie 56 na km2).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Mediana wieku dla ludno\u015bci\u00a0 \u015al\u0105ska wynosi 44,3 lat (dla Polski wynosi 42,8 lat.)<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wsp\u00f3\u0142czynnik urbanizacji wynosi 75,8 % i jest najwy\u017cszy w Polsce.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Bezrobocie rejestrowane wynosi 3,6 % (tylko Wielkopolska ma mniejsze \u2013 3,0 %).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u015al\u0105sk posiada najwi\u0119cej w kraju dr\u00f3g publicznych o utwardzonej nawierzchni 177 km\/ 100 km2 ,\u00a0\u00a0<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0(\u015brednia dla Polski to 101,5 km \/ 100 km2 ).<\/span>
    \u00a0Lesisto\u015b\u0107 w wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim wynosi 32,2% (\u015brednio w Polsce ok. 30 %)<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0Najwi\u0119cej os\u00f3b mieszka w wojew\u00f3dztwie mazowieckim \u2013 ok. 5,5 mln.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0Drug\u0105 pozycj\u0119 zajmuje wojew\u00f3dztwo \u015bl\u0105skie \u2013 ok. 4,32 mln.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0Na trzecim miejscu wojew\u00f3dztwo wielkopolskie \u2013 ok. 3,5 mln.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0Do u\u017cytku w wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim oddano 4,02 mieszka\u0144 \/1000 ludno\u015bci.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0Liderem jest wojew\u00f3dztwo pomorskie 7,8 mieszka\u0144 \/1000 ludno\u015bci.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0Przeci\u0119tna powierzchnia u\u017cytkowa mieszkania na \u015al\u0105sku wynosi 94,0 m2 (\u015brednio w kraju 90,0 m2 ).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0W\u00a0 wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim meszka 1,2 mln os\u00f3b w wieku powy\u017cej 60 lat.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0Oko\u0142o 600 000\u00a0 os\u00f3b ma od 60 \u2013 70 lat.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0S\u0142uchaczy UTW by\u0142o w woj. \u015bl\u0105skim 12 419 (31.12.2023).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0Wojew\u00f3dztwo \u015bl\u0105skie posiada 73\u00a0 gminy miejskie i miejsko-wiejskie oraz 19 miast na prawach<\/span>
    \u00a0powiatu.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Katowice maj\u0105 ok. 279 000 mieszka\u0144c\u00f3w, Cz\u0119stochowa 206 000,\u00a0 Sosnowiec 188 000, Gliwice 169 900, Bielsko-Bia\u0142a 165 800, Zabrze 153 900, Bytom 147 760, \u015awi\u0119toch\u0142owice 45 430.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Najwi\u0119ksza g\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia jest w \u015awi\u0119toch\u0142owicach 3416\/ km2\u00a0 i w Chorzowie 3019\/ km2 .<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Najwi\u0119cej UTW w Polsce znajduje si\u0119 w wojew\u00f3dztwie mazowieckim \u2013 oko\u0142o 80, a wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim ponad 70. W ca\u0142ym kraju jest ich ponad 700.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Statystycy co 10 lat przeprowadzaj\u0105 spisy powszechne.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ostatni\u00a0 Powszechny Spis Rolny odby\u0142 si\u0119 w okresie od 01.09 do 30.11. 2020 roku.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ostatni Narodowy Spis Powszechny trwa\u0142 od 01.04 do 30.09.2021 r. (wyd\u0142u\u017cony do 6 miesi\u0119cy ze wzgl\u0119du na pandemi\u0119). Od poprzedniego spisu w 2011 roku ilo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w kraju zmniejszy\u0142a si\u0119\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 o oko\u0142o p\u00f3\u0142 miliona.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W 2024 roku 111 gmin ze 167 w wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim zanotowa\u0142o ubytek mieszka\u0144c\u00f3w. Najwi\u0119cej w Bytomiu, Zabrzu i \u015awi\u0119toch\u0142owicach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119 z wyk\u0142adu sporz\u0105dzi\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W dniu 26.01.2026 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu dr Patrycji Stawiarskiej
    pt. \u201eProaktywna p\u00f3\u017ana doros\u0142o\u015b\u0107\u201d z Zak\u0142adu Psychologii Klinicznej i Zdrowia<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Uniwersytetu SWPS.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    George Eliot (1819- 1880), w\u0142a\u015bciwie Mary Ann Evans, angielska pisarka epoki wiktoria\u0144skiej napisa\u0142a \u201eNigdy nie jest za p\u00f3\u017ano, by sta\u0107 si\u0119 tym, kim mogliby\u015bmy si\u0119 sta\u0107\u201d. <\/em>To has\u0142o przypomina, \u017ce bez wzgl\u0119du na wiek czy dotychczasowe do\u015bwiadczenia, zawsze mo\u017cna zmieni\u0107 swoje \u017cycie, realizowa\u0107 marzenia i pod\u0105\u017ca\u0107 now\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Jak wynika z danych GUS,<\/strong> udzia\u0142 os\u00f3b starszych w og\u00f3lnej populacji wyni\u00f3s\u0142 w 2021-\u00a0 25,7%.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    GUS przewiduje, \u017ce w 2050 roku wzrost wzgl\u0119dem roku 2021 wyniesie 40,8%.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zbigniew Wo\u017aniak wskazuje na rol\u0119 profilaktyki wobec os\u00f3b starszych, kt\u00f3ra jest warunkiem proaktywno\u015bci.<\/span>
    Starzenie si\u0119 <\/strong>to proces kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 z trzech aspekt\u00f3w wyr\u00f3\u017cnionych na podstawie\u00a0 sfery biologicznej, psychologicznej i spo\u0142ecznej.<\/span>
    W takich krajach jak np. Niemcy, Holandia –\u00a0 staro\u015b\u0107 ma bardziej pozytywn\u0105 konotacj\u0119, ani\u017celi w Polsce.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Erik Erikson <\/strong>(1902-1994), tw\u00f3rca teorii rozwoju psychospo\u0142ecznego, wyodr\u0119bni\u0142 w niej 8 faz rozwojowych, z kt\u00f3rych ostatnia to p\u00f3\u017ana doros\u0142o\u015b\u0107. Ka\u017cda z 8 faz zawiera w sobie zadania rozwojowe, kt\u00f3rym cz\u0142owiek mo\u017ce sprosta\u0107 lub ich nie spe\u0142ni\u0107.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Proaktywna p\u00f3\u017ana doros\u0142o\u015b\u0107 <\/strong>skupia si\u0119:<\/span>
    –\u00a0 na maksymalnym rozwoju senior\u00f3w<\/span>
    –\u00a0 wykorzystaniu strategii radzenia sobie poprzez dobranie odpowiednich zasob\u00f3w oraz ich<\/span>
    \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 wzmacnianie.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Co oznaczaposiadanie zasob\u00f3w ?<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Osoby stosuj\u0105ce strategie proaktywne:<\/span>
    – s\u0105 w stanie wyznacza\u0107 i osi\u0105ga\u0107 cele (moje \u017cycie i dzia\u0142ania maj\u0105 sens)<\/span>
    – koncentruj\u0105 si\u0119 na przewidywaniu sytuacji stresowych, a tak\u017ce na wzmacnianiu zasob\u00f3w<\/span>
    – s\u0105 w stanie poprosi\u0107 o pomoc oraz jej udzieli\u0107, a trudno\u015bci traktuj\u0105 jak wyzwania (trzeba umie\u0107\u00a0i chcie\u0107 to zrobi\u0107).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Konkretnymi kryteriami p\u00f3\u017anej doros\u0142o\u015bci <\/strong>s\u0105:<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Aktywno\u015b\u0107 w okresie p\u00f3\u017anej doros\u0142o\u015bci najcz\u0119\u015bciej dzielimy na:<\/span>
    –\u00a0 formaln\u0105 (wolontariat, organizacje spo\u0142eczne, uczestnictwo w stowarzyszeniach,<\/span>
    –\u00a0 nieformaln\u0105\u00a0 (to dzia\u0142ania podejmowane w\u015br\u00f3d rodziny, przyjaci\u00f3\u0142, znajomych, s\u0105siad\u00f3w)<\/span>
    –\u00a0 samotnicz\u0105 co oznacza indywidulne hobby oraz rozwijanie swoich zainteresowa\u0144.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Aktywno\u015b\u0107 seniora stwarza mo\u017cliwo\u015b\u0107 reorganizacji jego \u017cycia oraz zwi\u0119ksza umiej\u0119tno\u015bci adaptacyjne.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Nie wpada si\u0119 w depresj\u0119 \u201epo utracie\u201d. Trzeba by\u0107 w relacjach i zmieni\u0107 \u017cycie (niekoniecznie nowy partner). Bycie cz\u0142onkiem UTW, Klubu Seniora itp. u\u0142atwia adaptacj\u0119.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Jak dzia\u0142a psychika ?\u00a0
    <\/strong>Zale\u017cno\u015bci psychosomatyczne – wa\u017cne dla zrozumienia i profilaktyki zdrowia jego zaburze\u0144.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Mniej wa\u017cne jest to czego do\u015bwiadczamy od tego jak si\u0119 do tego odnosimy.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    1. Nie, to ju\u017c koniec.<\/span>
    Du\u017ce dawki kortyzolu dzia\u0142aj\u0105 niszcz\u0105co na organizm. Dajemy sygna\u0142 do m\u00f3zgu, \u017ce nie ma\u00a0nadziei.<\/span>
    2 . B\u0119dzie trudno ale trzeba dzia\u0142a\u0107 aby by\u0142o lepiej.<\/span>
    Przy pozytywnym nastawieniu cz\u0142owieka czas rekonwalescencji si\u0119 skraca.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    My\u015bli i emocje, a zdrowie.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ocena zdarze\u0144 ma 3 kategorie:<\/span>
    – krzywda, strata<\/span>
    – zagro\u017cenie\u00a0\u00a0<\/span>
    – wyzwanie (b\u0119d\u0119 si\u0119 stara\u0107).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zachowania prozdrowotne.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zachowania zdrowotne to reaktywne, nawykowe, celowe formy aktywno\u015bci cz\u0142owieka na gruncie wiedzy obiektywnej o zdrowiu i subiektywnego przekonania- we wzajemnym zwi\u0105zku ze zdrowiem.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0\u00a0 1. Zachowania nawykowe – stabilne wzory zachowa\u0144, wynik socjalizacji i wp\u0142yw\u00f3w<\/span>
    \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 kulturowych, tradycji (trudne do zmiany).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0\u00a0 2. Zachowania intencjonalne \u2013 podej\u015bcie podmiotowe i indywidualna \u015bwiadomo\u015b\u0107, cz\u0119sto\u00a0\u00a0<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 pojawiaj\u0105 si\u0119 w sytuacji zmiany \u017cyciowej i rozwojowej (np. choroba) \u2013 mo\u017cliwe do<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 kszta\u0142towania.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Potrzebna jest intencja, ale chcie\u0107 to za ma\u0142o. Musz\u0105 by\u0107 mo\u017cliwo\u015bci jak to zaplanowa\u0107 i uzgodni\u0107<\/span>
    z bliskimi ( nie mog\u0119 si\u0119 opiekowa\u0107 wnukami w \u015brody od 16-19 bo mam wyk\u0142ady na UTW).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0Poczucie sensu \u017cycia.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0Relacje mi\u0119dzyludzkie, pasje, samorozw\u00f3j, pomoc innym \u2013 jako \u017ar\u00f3d\u0142a poczucia sensu \u017cycia.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Refleksja, odpowiedzialno\u015b\u0107\u00a0 i dzia\u0142anie jako warunek do\u015bwiadczenia poczucia sensu \u017cycia.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Pani dr Patrycja Stawiarska poleci\u0142a s\u0142uchaczom ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eCz\u0142owiek w poszukiwaniu sensu\u201d.\u00a0 Napisa\u0142 j\u0105 Viktor Emil Frankl (1905-1997, austriacki psychiatra i psychoterapeuta).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119\u00a0 sporz\u0105dzi\u0142:\u00a0 Henryk Duda S\u0142uchaczy UTW, kt\u00f3rzy chc\u0105 otrzyma\u0107 e-mailowo wyk\u0142ad dr Patrycji Stawiarskiej prosz\u0119 o kontakt\u00a0z pani\u0105 Prezes Krystyn\u0105 Rawsk\u0105.<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W dniu 14 stycznia 2026. s\u0142uchacze wzi\u0119li udzia\u0142 w prezentacji po\u0142\u0105czonej<\/strong> z prelekcj\u0105 nt.: Bezpiecze\u0144stwa Senior\u00f3w, przedstawionej przez\u00a0 funkcjonariuszy \u00a0Komendy Miejskiej Policji w \u015awi\u0119toch\u0142owicach.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W spotkaniu uczestniczyli :<\/span>
    z-ca Komendanta KMMO \u2013 m\u0142. inspektor Monika Francikowska<\/span>
    sier\u017c. sztabowy Agnieszka \u00a0\u015aciebura<\/span>
    aspirant sztabowy Rafa\u0142 Gabry\u015b<\/span>
    m\u0142. aspirant Rafa\u0142 Kami\u0144ski<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Nasi go\u015bcie poruszyli nast\u0119puj\u0105ce zagadnienia:<\/span>
    Co to jest bezpiecze\u0144stwo dla seniora?<\/strong><\/span>
    – bezpiecze\u0144stwo w domu (dobre zamki, nie wpuszczanie obcych, porz\u0105dek) \u00a0 i poza domem (odblaski, unikanie noszenia du\u017cych kwot),<\/span>
    – aspekty zdrowotne (wizyty lekarskie, aktywno\u015b\u0107 fizyczna i umys\u0142owa, dostosowanie<\/span>
    \u00a0\u00a0mieszkania do potrzeb np. por\u0119cze),<\/span>
    – aspekty finansowe (ubezpieczenie, unikanie oszustw)<\/span>
    – bezpiecze\u0144stwo cyfrowe (ostro\u017cno\u015b\u0107 w sieci: telefon, komputer, internet)<\/span>
    – aspekty psychologiczne (kontakty spo\u0142eczne).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Seniorzy cz\u0119sto ufaj\u0105 nieznajomym, a wystarczy zostawi\u0107 uchylone drzwi, aby przynie\u015b\u0107 szklank\u0119 wody osobie kt\u00f3ra o to prosi, aby straci\u0107 torebk\u0119 z zawarto\u015bci\u0105, kt\u00f3ra cz\u0119sto jest<\/span>
    w przedpokoju. Zalecenie : nie otwieraj drzwi obcym.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Badanie potrzeb spo\u0142ecznych senior\u00f3w (2025 r.) ujawni\u0142o, \u017ce prawie 40% badanych do\u015bwiadczy\u0142o pr\u00f3by oszustwa, przy czym prawie 8% niestety pad\u0142o jego ofiar\u0105. Jest to problem o powa\u017cnej skali.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    50% badanych senior\u00f3w deklaruje potrzeb\u0119 zwi\u0119kszenia swojego bezpiecze\u0144stwa poprzez udzia\u0142 w szkoleniach dotycz\u0105cych oszustw. Dlatego nale\u017cy prowadzi\u0107 kampani\u0119 \u201dBezpieczny Senior \u2013 Stop manipulacji. Nie daj si\u0119 oszuka\u0107\u201d. Powa\u017cnym problemem jest zapewnienie szerokiego udzia\u0142u senior\u00f3w w tych szkoleniach, aby nie ko\u0144czy\u0142o si\u0119 wszystko na deklaracjach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Oszu\u015bci zmieniaj\u0105 scenariusze tradycyjnych oszustw takich jak:<\/span>
    – \u201ena wnuczka\u201d <\/strong>– seniorzy zdenerwowani np. rzekomym wypadkiem wnuczka\/wnuczki, sami wymieniaj\u0105 ich\u00a0 imiona, a nast\u0119pnie wyci\u0105gaj\u0105 oszcz\u0119dno\u015bci ze schowk\u00f3w (lub nawet id\u0105 po nie do banku) i zmanipulowani oddaj\u0105 pieni\u0105dze oszustom.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zawsze nale\u017cy po zako\u0144czeniu rozmowy zadzwoni\u0107 do wnuczka (wnuczki) lub ich rodzic\u00f3w, aby si\u0119 przekona\u0107 czy ulegli wypadkowi.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    S\u0142uchacze obejrzeli filmik o wy\u0142udzaniu pieni\u0119dzy \u201ena wnuczka\u201d.<\/span>
    – \u201ena policjanta\u201d<\/strong> \u2013 przest\u0119pcy informuj\u0105, \u017ce senior uczestniczy w szerokiej akcji policji, ale przest\u0119pcy znaj\u0105 okolicznych policjant\u00f3w, wi\u0119c senior ze swoimi pieni\u0119dzmi ma i\u015b\u0107 w okre\u015blone miejsce, aby je przekaza\u0107, a wtedy policjanci z\u0142api\u0105 oszust\u00f3w na gor\u0105cym uczynku.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Policja nigdy nie prosi o przekazanie im pieni\u0119dzy<\/strong>.<\/span>
    – \u201ena pracownika banku\u201d<\/strong> \u2013informuj\u0105 seniora , \u017ce kto\u015b w\u0142amuje si\u0119 na jego \u00a0konto i nale\u017cy natychmiast przela\u0107 pieni\u0105dze na nowe \u201ebezpieczne konto\u201d lub prosz\u0105 o podanie loginu i has\u0142a aby natychmiast \u015bciga\u0107 przest\u0119pc\u00f3w.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Nikomu nie wolno podawa\u0107 loginu i has\u0142a do swojego konta i nale\u017cy przerwa\u0107 rozmow\u0119<\/strong> i skontaktowa\u0107 si\u0119 ze swoim bankiem<\/strong>.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Nie nale\u017cy wierzy\u0107 we wspania\u0142e inwestycje, kt\u00f3re przynosz\u0105 osza\u0142amiaj\u0105ce zyski. Trzeba tylko wp\u0142aci\u0107 pieni\u0105dze na konto i to szybko bo takiej okazji nie mo\u017cna zmarnowa\u0107.<\/span>
    Te pieni\u0119dzy z pewno\u015bci\u0105 nale\u017cy uzna\u0107 za stracone.<\/span>
    Wymienione metody ci\u0105gle s\u0105 w u\u017cyciu.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Aktualnie \u00a0pojawiaj\u0105 si\u0119 fa\u0142szywi pracownicy gazowni (badanie szczelno\u015bci instalacji, wyciek gazu), Taurona, opieki spo\u0142ecznej, ZUS-u itd. Nale\u017cy sprawdza\u0107 og\u0142oszenia kt\u00f3re zamieszcza administrator budynku, czy rzeczywi\u015bcie taki przegl\u0105d jest przewidziany. Mo\u017cna odm\u00f3wi\u0107 ich wpuszczenia do mieszkania i um\u00f3wi\u0107 si\u0119 na inny termin, aby p\u00f3\u017aniej sprawdzi\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 tych os\u00f3b.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Cz\u0119sto zdarzaj\u0105 si\u0119 \u00a0oszustwa na Blika.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Te oszustwa realizowane s\u0105 nag\u0142ymi pro\u015bbami od znajomego o przekazanie pieni\u0119dzy (bankomat si\u0119 zepsu\u0142, zapomnia\u0142em portfela itp.)<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zawsze nale\u017cy to weryfikowa\u0107, zadzwoni\u0107 do tej osoby czy rzeczywi\u015bcie znalaz\u0142a si\u0119 w takiej sytuacji.<\/span>
    Nale\u017cy ustawi\u0107 sobie limity pobierania \u015b4rodk\u00f3w na niskich poziomach, co minimalizuje straty.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Bezpiecze\u0144stwo pieszych w ruchu drogowym.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Kierowca ma obowi\u0105zek ust\u0105pi\u0107 pierwsze\u0144stwa pieszym zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 do przej\u015bcia.<\/span>
    Nie wolno nagle wkracza\u0107 na pasy. Prowadzenie rozm\u00f3w tu\u017c przy przej\u015bciu dla pieszych \u00a0zak\u0142\u00f3ca ruch, bo kierowca nie wie jak reagowa\u0107. Nale\u017cy u\u017cywa\u0107 odblaskowych, opasek, siateczek lub element\u00f3w odblaskowych na kurtkach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zawsze nale\u017cy zachowa\u0107 czujno\u015b\u0107 i rozgl\u0105da\u0107 si\u0119 \u00a0uwa\u017cnie.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Pojazdy nale\u017cy zawsze prowadzi\u0107 na trze\u017awo. Kilka piw mo\u017ce nam zmarnowa\u0107 ca\u0142e \u017cycie.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zaprezentowano spot (nagrany wsp\u00f3lnie z Urz\u0119dem Miejskim w \u015awi\u0119toch\u0142owicach)<\/span>
    o skutkach prowadzenia pojazdu pod wp\u0142ywem alkoholu.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Mo\u017cna by\u0142o przymierzy\u0107 r\u00f3\u017cne okulary, aby zorientowa\u0107 si\u0119 co widzi cz\u0142owiek, kt\u00f3ry ma we krwi 1,5 promila alkoholu albo znajduje si\u0119 po za\u017cyciu dzia\u0142ki marihuany.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Nast\u0119pnie, obecni na spotkaniu: m\u0142. aspirant Rafa\u0142 Kami\u0144ski i aspirant sztab. Rafa\u0142 Gabry\u015b, przedstawili dzielnicowych ze wszystkich 8 Rejon\u00f3w w \u015awi\u0119toch\u0142owicach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zach\u0119cili tak\u017ce do korzystania ze strony internetowej \u015bwi\u0119toch\u0142owickiej Policji, kt\u00f3ra mo\u017ce wskaza\u0107 gdzie mo\u017cna zasi\u0119gn\u0105\u0107 pomocy lub informacji.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119 \u00a0sporz\u0105dzi\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W dniu\u00a0 7\u00a0 stycznia 2026 roku wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu prof. dr hab. in\u017c. Czes\u0142awy Rosik-Dulewskiej<\/strong><\/span>
    o wyzwaniach\u00a0 jakie stoj\u0105 przed ochron\u0105 \u015brodowiska w XXI wieku.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Pani profesor jest cz\u0142onkiem rzeczywistym PAN w Wydziale IV Nauk Technicznych od grudnia 2021 roku.<\/span>
    Od 2019 roku pe\u0142ni funkcj\u0119 przewodnicz\u0105cego Rady Kurator\u00f3w Wydzia\u0142u IV PAN.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Pracuje jako profesor w Instytucie Podstaw In\u017cynierii \u015arodowiska Polskiej Akademii Nauk w Zabrzu. Zaprojektowa\u0142a i opatentowa\u0142a pierwsz\u0105 w Polsce wielkoskalow\u0105 instalacj\u0119 do odzysku ciep\u0142a odpadowego z energetyki.<\/span>
    Jest cz\u0142onkiem siedmiu redakcji naukowych czasopism o zasi\u0119gu mi\u0119dzynarodowym oraz Redaktor\u00a0 Naczeln\u0105\u00a0 \u201eArchives of Environmental Protection\u201d.<\/span>
    Wiedza pomaga pewne rzeczy zrozumie\u0107, dlatego warto si\u0119 uczy\u0107.<\/span>
    Czym si\u0119 r\u00f3\u017cni ochrona \u015brodowiska od in\u017cynierii \u015brodowiska?<\/span>
    Ochrona \u015brodowiska to obszerna dziedzina zajmuj\u0105ca si\u0119 kompleksowym podej\u015bciem do\u00a0 ochrony przyrody.<\/span>
    In\u017cynieria \u015brodowiska to jej praktyczna odnoga skupiaj\u0105ca si\u0119 na projektowaniu, budowie\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 i eksploatacji system\u00f3w technicznych (technologii), kt\u00f3re realizuj\u0105 cele ochrony \u015brodowiska.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ochrona \u015brodowiska, to:<\/strong> racjonalne kszta\u0142towanie \u015brodowiska, racjonalne gospodarowanie zasobami przyrodniczymi, przeciwdzia\u0142anie negatywnym wp\u0142ywom (zanieczyszczenia),przywracanie element\u00f3w przyrodniczych do stanu w\u0142a\u015bciwego.<\/span>
    Zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j to \u0142\u0105czenie potrzeb ekonomicznych i spo\u0142ecznych z ochron\u0105 \u015brodowiska.<\/span>
    Chodzi o odpowiedzialne korzystanie z zasob\u00f3w, aby zapewni\u0107 dobrobyt i stabilno\u015b\u0107 na d\u0142ugi czas, integruj\u0105c ekologi\u0119, spo\u0142ecze\u0144stwo i gospodark\u0119.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Definicja in\u017cynierii \u015brodowiska<\/strong>\u00a0 z II Kongresu Nauki Polskiej (1973) k\u0142ad\u0142a nacisk na dzia\u0142ania in\u017cynierskie maj\u0105ce na celu utrzymanie r\u00f3wnowagi ekologicznej, samoregeneracj\u0119 \u015brodowiska,\u00a0 a w przypadku dewastacji – jego przywr\u00f3cenie, obejmuj\u0105c takie dziedziny jak unieszkodliwianie odpad\u00f3w, melioracje, zaopatrzenie w wod\u0119 i ochron\u0119 powietrza.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Najpowa\u017cniejsze zagro\u017cenia<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Efekt cieplarniany<\/strong> to naturalne zjawisko zatrzymywania ciep\u0142a w atmosferze Ziemi przez gazy cieplarniane (CO2<\/sub>, metan, para wodna), kt\u00f3re podgrzewaj\u0105 planet\u0119 do temperatury umo\u017cliwiaj\u0105cej \u017cycie. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka nasila ten proces prowadz\u0105c do globalnego ocieplenia i ekstremalnych zmian klimatu. Gazy te poch\u0142aniaj\u0105 promieniowanie cieplne Ziemi, odbijaj\u0105c je z powrotem, co przypomina dzia\u0142anie szklarni.\u00a0<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Kwa\u015bne deszcze. <\/strong>Dwutlenek siarki SO2 <\/sub>(tak\u017ce powstaj\u0105cy z niego tr\u00f3jtlenek SO3<\/sub>) jest odpowiedzialny za kwa\u015bne deszcze, kt\u00f3re niszczy\u0142y zabytki i lasy (np. w Sudetach) i zakwasza\u0142y niekt\u00f3re jeziora. Monta\u017c urz\u0105dze\u0144 odsiarczaj\u0105cych radykalnie zmniejszy\u0142 emisj\u0119 dwutlenku siarki (o 72% w latach 1990-2011). Radykalnie zmniejszono te\u017c zawarto\u015b\u0107 siarki w oleju opa\u0142owym i nap\u0119dowym. Jednak w wielu miejscowo\u015bciach w sezonie grzewczym st\u0119\u017cenia SO2<\/sub> bywaj\u0105 na tyle du\u017ce, \u017ce stanowi\u0105 zagro\u017cenie dla zdrowia.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Smog.<\/strong> Polska jest czo\u0142\u00f3wce najbardziej zanieczyszczonych smogiem kraj\u00f3w Europy ( py\u0142 zawieszony: PM 10, PM2,5). Polska cz\u0119sto odnotowuje najwy\u017csze w Europie st\u0119\u017cenie benzo(a)pirenu w powietrzu, kt\u00f3ry jest rakotw\u00f3rczy (niska emisja, spaliny, emisje z przemys\u0142u, dym z wyrob\u00f3w tytoniowych).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W rankingach 50 najbardziej zanieczyszczonych miast UE liczba polskich miast waha\u0142a si\u0119 od 21 (2024 rok) do 35 wcze\u015bniej.<\/span>
    Mikroplastik <\/strong>(cz\u0105stki mniejsze od 5 mm) to ukryte zagro\u017cenie, kt\u00f3re znajduje si\u0119 wsz\u0119dzie – w wodzie pitnej, glebie, powietrzu i produktach spo\u017cywczych Jest to zagro\u017cenie \u015bwiatowe \u2013 wytworzono ju\u017c ich oko\u0142o 8 miliard\u00f3w ton. Oczyszczalnie \u015bciek\u00f3w nie potrafi\u0105 go usun\u0105\u0107. Naukowcy z Newcastle University na dnie Rowu Maria\u0144skiego znale\u017ali skorupiaka a w nim mikroplastik. W krajach skandynawskich medycy znale\u017ali mikroplastik w m\u00f3zgach ludzi.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Niska emisja.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Walka z nisk\u0105 emisja polega na modernizacji \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a (wymiana piec\u00f3w na gazowe, pompy ciep\u0142a, przy\u0142\u0105czenie do sieci cieplnej), termomodernizacji budynk\u00f3w, ograniczenie ruchu samochodowego, preferowanie transportu publicznego, stosowaniu paliw lepszej jako\u015bci oraz odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii (OZE).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wielka Pacyficzna Plama \u015bmieci<\/strong> to ogromne, dryfuj\u0105ce skupisko odpad\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie plastikowych, zgromadzone przez pr\u0105dy oceaniczne w p\u00f3\u0142nocnym Pacyfiku, mi\u0119dzy Kaliforni\u0105, a Hawajami, o powierzchni ponad 1,5 mln km2<\/sup> (Polska ma 312 tysi\u0119cy km2<\/sup>). Plastik jest zjadany przez zwierz\u0119ta morskie, powoduje ich \u015bmier\u0107, a tak\u017ce staje si\u0119 siedliskiem dla inwazyjnych gatunk\u00f3w.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Gospodarka wodna.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Woda mo\u017ce by\u0107 tym dla XXI wieku czym ropa naftowa dla XX wieku. Zasoby s\u0142odkiej wody\u00a0 w Polsce s\u0105 znacznie poni\u017cej \u015bredniej UE (22 miejsce na 27 kraj\u00f3w), oko\u0142o 1600m3<\/sup> \/osob\u0119\/<\/em>rok. Zachowujemy si\u0119 tak jak by\u015bmy jej mieli bardzo du\u017co. Wody powierzchniowe (rzeki, jeziora) stanowi\u0105 ponad 70% zasob\u00f3w, a wody podziemne < 30%.<\/span>
    Od 2005 roku wed\u0142ug ramowej dyrektywy wodnej obowi\u0105zuj\u0105cej w UE jako\u015b\u0107 w\u00f3d powierzchniowych nale\u017cy klasyfikowa\u0107 na podstawie pi\u0119ciu poziom\u00f3w stanu ekologicznego.<\/span>
    Obecnie w I klasie czysto\u015bci w\u00f3d powierzchniowych jest 2% a w drugiej 8%.<\/span>
    60% (jezior i zbiornik\u00f3w sztucznych) oraz 69% rzek nie spe\u0142nia warunk\u00f3w czysto\u015bci.<\/span>
    Zagro\u017cenie suszami obejmuje ju\u017c 25 %, a powodziami 6% terytorium naszego kraju.<\/span>
    Zanieczyszczenia komunalne szczeg\u00f3lnie w ma\u0142ych miejscowo\u015bciach s\u0105 problemem, chocia\u017c\u00a0 w 2023 roku istnia\u0142o w Polsce 3249 oczyszczalni komunalnych (z czego tylko 25%\u00a0\u00a0 o podwy\u017cszonym usuwaniu zwi\u0105zk\u00f3w biogennych). W 2022 roku pracowa\u0142y 854 oczyszczalnie przemys\u0142owe.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    G\u0142\u00f3wne zadania ochrony w\u00f3d :<\/span>
    Zapobieganie, ograniczanie i eliminowanie zanieczyszcze\u0144.<\/span>
    Poprawa jako\u015bci ju\u017c zanieczyszczonych w\u00f3d.<\/span>
    Ochrona zasob\u00f3w w\u00f3d podziemnych (przed ich pogorszeniem).<\/span>
    Uchwycenie w\u00f3d opadowych (zbieranie deszcz\u00f3wki).<\/span>
    Ochrona przed susz\u0105 i powodziami.<\/span>
    Zaspokojenie potrzeb zwi\u0105zanych z turystyk\u0105, sportem i rekreacj\u0105.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zanieczyszczenie powietrza.<\/strong><\/span>
    90 % Polak\u00f3w uznaje zanieczyszczenie powietrza za przyczyn\u0119 powa\u017cnych chor\u00f3b, z chorobami p\u0142uc kojarzy je 80 %,\u00a0 ale tylko 43 % Polak\u00f3w wi\u0105\u017ce z tym problemy sercowo-naczyniowe.<\/span>
    Nara\u017cenie na oddychanie powietrzem z\u0142ej jako\u015bci, szacowane jest na oko\u0142o 40 tysi\u0119cy przedwczesnych zgon\u00f3w rocznie.<\/span>
    W tej dekadzie w Polsce zablokowano budow\u0119 trzech nowoczesnych spalarni odpad\u00f3w. Stracili\u015bmy pieni\u0105dze z obszaru sp\u00f3jno\u015bci. Jest to trudne do zrozumienia poniewa\u017c normy emisji zanieczyszcze\u0144 dla spalarni s\u0105 bardziej restrykcyjne ni\u017c dla zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych, kt\u00f3re zbudowali\u015bmy.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Najwa\u017cniejszym zagro\u017ceniem zdrowotnym s\u0105 py\u0142y (PM10, PM2,5, PM1).<\/span>
    W dni ze z\u0142\u0105 jako\u015bci\u0105 powietrza tylko 44% Polak\u00f3w zamyka okna i unika wietrzenia, a 37 % unika wychodzenia na zewn\u0105trz, tylko 19% korzysta z oczyszczaczy powietrza w pomieszczeniach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u00a0AOT40 to wska\u017anik s\u0142u\u017c\u0105cy do oceny negatywnego wp\u0142ywu ozonu przyziemnego na ro\u015blinno\u015b\u0107 (uprawy, lasy), w okresie wegetacyjnym, g\u0142\u00f3wnie od maja do lipca. Im wy\u017csza warto\u015b\u0107 AOT40, tym wi\u0119ksze nara\u017cenie ro\u015blinno\u015bci na szkodliwy ozon w danym regionie.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Dyrektywa IED w sprawie emisji przemys\u0142owych.<\/span>
    Jej celem jest zapobieganie szkodliwym emisjom przemys\u0142owym i ich redukcja.<\/span>
    Polityka klimatyczna UE w Polsce.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Realizowana jest ona g\u0142\u00f3wnie przez pakiet \u201eGotowi na 55\u201d, d\u0105\u017cy do redukcji emisji o 55% do 2030 r.<\/span>
    i neutralno\u015bci klimatycznej do 2050 roku. Polska negocjuje przesuni\u0119cia i cele, stawiaj\u0105c na transformacj\u0119,<\/span>
    z oporem przed zbyt szybkim odchodzeniem od w\u0119gla, maj\u0105c w\u0142asne cele energetyczne.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    System Handlu Emisjami (ETS2), od 2028 roku obejmie emisje z ogrzewania budynk\u00f3w i transportu co podniesie ceny.<\/span>
    Polityka klimatyczna UE wymusza na Polsce g\u0142\u0119bok\u0105 transformacj\u0119 energetyczn\u0105 i gospodarcz\u0105.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ochrona gleb.<\/strong><\/span>
    Najwa\u017cniejsz\u0105 funkcj\u0105 gleby jest podtrzymywanie \u017cycia.<\/span>
    Rolnictwo powinno by\u0107 zr\u00f3wnowa\u017cone – stosowanie nawoz\u00f3w naturalnych i organicznych, rotacja upraw, spulchnianie gleby.<\/span>
    Maksymalne ograniczenie przeznaczania grunt\u00f3w rolnych na cele nierolnicze.<\/span>
    Ograniczenie dzia\u0142ania erozji wodnej i wietrznej (rekultywacja teren\u00f3w zdegradowanych, odbudowa torfowisk, pasy ochronne na stokach, zadrzewienia \u015br\u00f3dpolne).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Podstawy gospodarki odpadami.<\/strong><\/span>
    Ch\u0119tni mog\u0105 zapozna\u0107 si\u0119 z VI wydaniem ksi\u0105\u017cki pani prof. Czes\u0142awy Rosik-Dulewskiej o tym samym tytule.<\/span>
    Zapobieganie powstawania odpad\u00f3w (ZPO) polega na zmniejszaniu ich ilo\u015bci u \u017ar\u00f3d\u0142a poprzez \u015bwiadome wybory konsumenckie, takie jak kupowanie produkt\u00f3w w du\u017cych opakowaniach, unikanie jednoraz\u00f3wek, zabieranie w\u0142asnych toreb na zakupy, wybieranie produkt\u00f3w wielorazowego u\u017cytku, naprawianie zepsutych rzeczy, kompostowanie bioodpad\u00f3w (je\u017celi mamy ogr\u00f3dek), kupowanie produkt\u00f3w trwa\u0142ych, co wspiera gospodark\u0119 w obiegu zamkni\u0119tym oraz minimalizowanie marnowania \u017cywno\u015bci i papieru. Nale\u017cy oddawa\u0107 niepotrzebne ubrania, meble, sprz\u0119ty potrzebuj\u0105cym lub organizacjom. Powinni\u015bmy przekazywa\u0107 przeczytane gazety i ksi\u0105\u017cki.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Aby m\u00f3c natur\u0105 kierowa\u0107 trzeba j\u0105 dobrze rozumie\u0107 i jej s\u0142ucha\u0107.<\/strong><\/span>
    Wykorzystanie ciep\u0142a odpadowego polega na odzyskiwaniu i ponownym u\u017cyciu energii cieplnej z proces\u00f3w przemys\u0142owych, komunalnych czy infrastrukturalnych do ogrzewania budynk\u00f3w, podgrzewania wody u\u017cytkowej, suszenia materia\u0142\u00f3w lub produkcji energii elektrycznej lub ch\u0142odu.<\/span>
    Ju\u017c 30 lat temu nauka proponowa\u0142a przemys\u0142owi wykorzystywanie ciep\u0142a odpadowego. Sza\u0142u nie by\u0142o pomimo wylicze\u0144 pokazuj\u0105cych zyski. Szkoda. Obecnie wykorzystuje si\u0119 ciep\u0142o odpadowe\u00a0 w wielu obszarach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Dopiero teraz jest to wa\u017cne.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119 sporz\u0105dzi\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W dniu 10 grudnia 2025 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu<\/strong> prof. zw. dr hab. Irmy Koziny pt. \u201eDworzec z histori\u0105\u201d.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce niewielka wie\u015b, na rubie\u017cach Kr\u00f3lestwa Prus zosta\u0142a metropoli\u0105. Oko\u0142o 1840 roku artysta z Kowar wykona\u0142 grafik\u0119 wsi Katowice. By\u0142 tam tylko jeden murowany dom (gospoda). W 1836 r. radca F. T. Krause przedstawi\u0142 projekt po\u0142\u0105czenia kolejowego G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z Wroc\u0142awiem. Wytyczono przebieg linii przez miasta: Gliwice, Zabrze, \u015awi\u0119toch\u0142owice i Mys\u0142owice. W 1837 r. utworzono Sp\u00f3\u0142k\u0119 Akcyjn\u0105 Kolei G\u00f3rno\u015bl\u0105skiej. Przebieg linii zmieniono po interwencji (\u201ewalizka pieni\u0119dzy\u201d) Franza von Wincklera. W 1841 roku powo\u0142ano Towarzystwo Kolei G\u00f3rno\u015bl\u0105skiej. Lini\u0119 Wroc\u0142aw – Mys\u0142owice oddawano do u\u017cytku etapami, z czego odcinek \u015awi\u0119toch\u0142owice \u2013 Katowice – Mys\u0142owice w pa\u017adzierniku 1846 roku.<\/span>
    Mieszka\u0144cy polskiej wsi nie chcieli jej uprzemys\u0142owienia, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z tego \u017ce poci\u0105gnie to za sob\u0105 przekazanie w\u0142adzy w\u0142a\u015bcicielom zbudowanych tu kopalni, hut i innych zak\u0142ad\u00f3w.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Franz von Winckler (1803-1851), by\u0142 sztygarem, a p\u00f3\u017aniej zarz\u0105dc\u0105 \u00a0kopalni \u201eMaria\u201d<\/span>
    w Miechowicach. Po \u015bmierci w\u0142a\u015bciciela Franza Aresina zosta\u0142 zarz\u0105dc\u0105 jego ca\u0142ych d\u00f3br.<\/span>
    Po\u015blubi\u0142 (1833) wdow\u0119 po Franzu Aresinie, Mari\u0119 zwan\u0105 R\u00f3\u017c\u0105 \u015al\u0105ska i powi\u0119kszy\u0142 w\u0142asno\u015b\u0107 poprzez zakup d\u00f3br rycerskich Bogucice-Katowice z osadami Karbowa i Bryn\u00f3w.<\/span>
    W 1840 roku kr\u00f3l pruski Fryderyk Wilhelm IV nada\u0142 mu tytu\u0142 szlachecki. Zarz\u0105d swoich d\u00f3br Winckler zlokalizowa\u0142 w Katowicach, a ich zarz\u0105dc\u0105 ustanowi\u0142 swojego przyjaciela Friedricha Grundmanna (1804-1887), kt\u00f3rego pozna\u0142 w szkole g\u00f3rniczej w Tarnowskich G\u00f3rach. Po \u015bmierci Wincklera Grundmann sta\u0142 si\u0119 zarz\u0105dc\u0105 d\u00f3br ca\u0142ego jego maj\u0105tku. W 1855 roku otrzyma\u0142 tytu\u0142 tajnego radcy.<\/span>
    W 1856 roku Friedrich Grundmann zleci\u0142 architektowi M. Notebaumowi przygotowanie planu rozbudowy miejskiej Katowic. Skutecznie zabiega\u0142 wraz z zi\u0119ciem dr Richardem Holtze o nadanie Katowicom praw miejskich. By\u0142 jednym z g\u0142\u00f3wnych fundator\u00f3w katowickiego ko\u015bcio\u0142a ewangelicko-augsburskiego pod wezwaniem Zmartwychwstania Pa\u0144skiego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 obiekt\u00f3w Grundmanna zosta\u0142a zniszczona (neorenesansowa willa – na rogu Warszawskiej i Bankowej, dw\u00f3r Thiele Winckler\u00f3w w Miechowicach, cmentarz ewangelicki gdzie spoczywa\u0142).<\/span>
    C\u00f3rka Wincklera – Waleska z jego pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Alwin\u0105 Kalide, \u00a0wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Huberta von Thiele i ma\u0142\u017conkowie kontynuowali gospodarcze dzie\u0142o ojca. W 1853 r. w parku (obecnie Powsta\u0144c\u00f3w \u015al\u0105skich) postawiono pomnik Franza von Wincklera (zniszczony po II wojnie \u015bwiatowej). Stacja Katowice powsta\u0142a w 1846 roku, w\u00f3wczas w szczerym polu mi\u0119dzy wsiami D\u0105b – Szopienice. Pierwszy budynek dworca by\u0142 prymitywnym obiektem z muru pruskiego. Dzi\u0119ki tej stacji (mo\u017cliwo\u015b\u0107 transportu), nast\u0105pi\u0142 szybki rozw\u00f3j Katowic zwi\u0105zany<\/span>
    z powstawaniem nowych zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych. Zdecydowano, \u017ce dyrekcja kolei b\u0119dzie w Katowicach. Do pracy sprowadzono oko\u0142o 300 niemieckich urz\u0119dnik\u00f3w z rodzinami wyznania\u00a0 protestanckiego.<\/span>
    Stary dworzec kolejowy by\u0142 modernizowany. Na terenie obecnej Dworcowej 4 by\u0142a restauracja Simona Loebingera;\u00a0 ptzy ul. Dworcowa 6 mie\u015bci\u0142a si\u0119 siedziba zarz\u0105du dworca, tam te\u017c by\u0142y kasy. Przy Dworcowej 8 funkcjonowa\u0142 dworzec towarowy. W kolejnych latach<\/span>
    w poszczeg\u00f3lnych budynkach swoje siedziby mia\u0142y: bank, lokale gastronomiczne, komisariat, urz\u0105d pocztowy oraz wytw\u00f3rnia w\u00f3d gazowanych.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W 1865 roku Katowice uzyska\u0142y prawa miejskie na mocy rozporz\u0105dzenia kr\u00f3la Prus Wilhelma I, co przyspieszy\u0142o rozw\u00f3j miasta jako centrum przemys\u0142owego i administracyjnego regionu. Pierwszym burmistrzem zosta\u0142 Louise Diebel, miasto liczy\u0142o w\u00f3wczas ok. 4500 mieszka\u0144c\u00f3w.<\/span>
    W 1862 roku przy Grundmannstrasse zbudowano Star\u0105 Synagog\u0119; mog\u0142a pomie\u015bci\u0107 320 os\u00f3b, a kt\u00f3r\u0105 rozbudowano w 1883 roku.<\/span>
    W 1900 roku uroczy\u015bcie otwarto Synagog\u0119 Wielk\u0105, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 przy ulicy August-Schneiderstrasse (obecnie Mickiewicza) \u2013 mog\u0142a pomie\u015bci\u0107 1120 os\u00f3b. By\u0142a jednym<\/span>
    z najbardziej charakterystycznych budynk\u00f3w miasta. W 1901 roku odby\u0142 si\u0119 tam \u015awiatowy Kongres Syjonistyczny. Synagoga zosta\u0142a spalona przez Niemc\u00f3w we wrze\u015bniu 1939 roku.<\/span>
    Kompleks dworcowy wzniesiony w 1906 roku w stylu modernistycznym, sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z hal dworcowych oraz dawnych budynk\u00f3w biurowych, mieszkalnych i us\u0142ugowych.<\/span>
    W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym cz\u0119\u015b\u0107 budynku zajmowa\u0142 S\u0105d Okr\u0119gowy.<\/span>
    Stary dworzec przesta\u0142 pe\u0142ni\u0107 swoje pierwotne funkcje i w 1975 roku zosta\u0142 wpisany do rejestru zabytk\u00f3w. Kolej nie dba\u0142a o remonty. Z up\u0142ywem czasu dworzec zacz\u0105\u0142 niszcze\u0107<\/span>
    i zacz\u0119\u0142a grozi\u0107 mu rozbi\u00f3rka. Protesty w obronie dworca zorganizowa\u0142a prof. Irma Kozina. Na spotkanie popieraj\u0105ce protest zjawili si\u0119 t\u0142umnie mieszka\u0144cy miasta nie tylko studenci<\/span>
    i kadra akademicka. Pani\u0105 profesor oskar\u017cono o zorganizowanie nielegalnej manifestacji. Gro\u017cono jej wi\u0119zieniem i wysok\u0105 grzywn\u0105. Zako\u0144czy\u0142o si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie mandatem w wysoko\u015bci 180 z\u0142 (posiada go w swoim archiwum).<\/span>
    Dworzec postanowiono wyremontowa\u0107. Zachowano fasad\u0119 przedni\u0105, niestety wn\u0119trza wypruto. Sukces by\u0142 zatem po\u0142owiczny.<\/span>
    Po II wojnie \u015bwiatowej, podj\u0119to decyzj\u0119 o budowie nowego dworca. Wybudowana na prze\u0142omie lat 60 i 70 budowla (oddana do u\u017cytku w 1972 roku) uchodzi\u0142a za najlepszy<\/span>
    w Polsce przyk\u0142ad nurtu architektonicznego zwanego brutalizmem. Charakterystycznym elementem budynk\u00f3w postawionych w tym stylu by\u0142 materia\u0142 wykorzystany do budowy: surowy beton, \u017celiwo i szk\u0142o. Znawc\u00f3w zachwyca\u0142o przede wszystkim 16 kielich\u00f3w podtrzymuj\u0105cych sklepienie g\u0142\u00f3wnej hali. Maj\u0105 hiperboliczno – paraboidalny kszta\u0142t,<\/span>
    w \u015brodku kt\u00f3rego znajduje si\u0119 odprowadzenie wody, jak z wielkiego li\u015bcia. Dworzec jest dzie\u0142em \u015bwietnych architekt\u00f3w: Wac\u0142awa K\u0142yszewskiego, Jerzego Mokrzy\u0144skiego i Eugeniusza Wierzbickiego (nazywano ich \u201eTygrysami\u201d). Projekt samej konstrukcji przygotowa\u0142 Wac\u0142aw Zalewski. Wybudowano ruchome schody, \u201ezdobycz cywilizacji\u201d, kt\u00f3re<\/span>
    z czasem coraz cz\u0119\u015bciej si\u0119 psu\u0142y.<\/span>
    W g\u00f3rnej\u00a0 hali usytuowano liczne kasy, d\u0142ugie \u0142awki, kawiarni\u0119, kioski, biuro informacji<\/span>
    i poczt\u0119. Na dole r\u00f3wnie\u017c by\u0142y kasy, poczekalnia, restauracja, bar, toalety, przechowalnia baga\u017cu. Wiele pasa\u017cy i tuneli dla podr\u00f3\u017cnych, pe\u0142ne wszelkiej ma\u015bci stoisk i budek ze wszystkim. \u017beby dosta\u0107 si\u0119 na g\u00f3rn\u0105 hal\u0119 dworca, konieczne by\u0142o pokonanie estakady<\/span>
    ze schodami z krzywo u\u0142o\u017conych p\u0142yt, co zim\u0105 z ci\u0119\u017ckimi walizkami by\u0142o ryzykowne.<\/span>
    Z czasem dworzec wygl\u0105da\u0142 coraz gorzej. Nie dbano wystarczaj\u0105co o remonty. Zacz\u0119\u0142y straszy\u0107 ciemne k\u0105ty, powybijane szyby, pojawili si\u0119 bezdomni porozk\u0142adani po k\u0105tach, grupki podejrzanych osobnik\u00f3w, pomazane \u015bciany, narkomani. To by\u0142a marna wizyt\u00f3wka miasta.<\/span>
    PKP podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o wyburzeniu dworca. Wywo\u0142a\u0142o to fal\u0119 protest\u00f3w polskich architekt\u00f3w, historyk\u00f3w sztuki, urbanist\u00f3w, student\u00f3w ASP. Jednak ani listy otwarte do lokalnych, pa\u0144stwowych i kolejowych w\u0142adz, happeningi i dyskusje nie zmieni\u0142y postanowienia PKP.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Dworzec zlikwidowano w styczniu 2011 roku. Po wyburzeniu rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 przebudowa placu Szewczyka i budowa centrum nowej hal i dworca PKP, podziemnego dworca autobusowego i galerii handlowej. Pod koniec 2012 roku oddano do u\u017cytku hal\u0119 dworca,<\/span>
    a rok p\u00f3\u017aniej Galeri\u0119 Katowick\u0105. Jednopoziomowa hala dworca ma ok. 6000 m2 <\/sup>powierzchni, jest klimatyzowana i dostosowana do potrzeb os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105.<\/span>
    Protesty i rozmowy przynios\u0142y skutek dla pasa\u017cer\u00f3w. Pierwotnie projektanci chcieli podr\u00f3\u017cnych wp\u0119dzi\u0107 do piwnic (na wz\u00f3r dworca w Krakowie). Po rozmowach z udzia\u0142em pani prof. Irmy Koziny z decydentami uzyskano consensus obecnie istniej\u0105cy. Kielichy pozosta\u0142y.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119 przygotowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W dniu 03.12.2025 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu p. mgr Stefana Janty – dyrektora Planetarium i Obserwatorium Astronomicznego im. Miko\u0142aja Kopernika w Chorzowie\u00a0 o \u201eKsi\u0119\u017cycach w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym\u201d.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ksi\u0119\u017cyc \u2013<\/strong> geneza.Najpopularniejsz\u0105 teori\u0105 t\u0142umacz\u0105c\u0105 powstanie ziemskiego satelity jest teoria wielkiego zderzenia. Zak\u0142ada ona, \u017ce zderzenie proto – Ziemi z cia\u0142em wielko\u015bci Marsa (Thea) wyzwoli\u0142o wystarczaj\u0105c\u0105\u00a0 ilo\u015b\u0107 energii\u00a0 do wyrzucenia dostatecznej ilo\u015bci materii na orbit\u0119 oko\u0142oziemsk\u0105. Z materii tej (planetozymale) nast\u0119pnie mia\u0142 uformowa\u0107 si\u0119 Ksi\u0119\u017cyc.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ksi\u0119\u017cyc<\/strong> (\u0142ac.: Luna, starogrecki: Selene ) to jedyny naturalny satelita Ziemi.<\/span>
    Masa Ksi\u0119\u017cyca\u00a0 –\u00a0 7,3 x 1022 <\/sup>kg<\/span>
    Masa Ziemi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 –\u00a0\u00a0 6 x 1024<\/sup> kg<\/span>
    Promie\u0144 Ksi\u0119\u017cyca\u00a0\u00a0 1738 km.<\/span>
    Promie\u0144 Ziemi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 6378 km.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Z powodu wzgl\u0119dnie du\u017cego rozmiaru Ksi\u0119\u017cyca oraz stosunku mas obu cia\u0142 wynosz\u0105cego oko\u0142o 81:1, niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105 uk\u0142ad Ziemia-Ksi\u0119\u017cyc za planet\u0119 podw\u00f3jn\u0105.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u015arednia odleg\u0142o\u015b\u0107 Ksi\u0119\u017cyca od Ziemi to 384 400 km. Poniewa\u017c Ksi\u0119\u017cyc kr\u0105\u017cy dooko\u0142a Ziemi po orbicie, kt\u00f3ra nie jest idealnym okr\u0119giem, lecz elips\u0105 o mimo\u015brodzie 0,0554 to najwi\u0119ksza odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ziemi (Apogeum) wynosi 405 696 km a najmniejsza (Perygeum) to 363 100 km.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni to 1,62m\/s2<\/sup> czyli 1\/6 przyspieszenia na Ziemi.<\/span>
    Ksi\u0119\u017cyc i Ziemia kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 barycentrum – wsp\u00f3lnego \u015brodka masy le\u017c\u0105cego w odleg\u0142o\u015bci 4 675 km od \u015brodka Ziemi.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ksi\u0119\u017cyc znajduje si\u0119 w synchronicznej rotacji, czyli jego okres obrotu wok\u00f3\u0142 osi r\u00f3wny jest okresowi orbitalnemu. Ksi\u0119\u017cyc zwraca si\u0119 stale do Ziemi jedn\u0105 stron\u0105 (widoczna jest tylko jedna jego p\u00f3\u0142kula). Strona niewidoczna zosta\u0142a po raz pierwszy sfotografowana w 1957 r. przez radzieck\u0105 sond\u0119 \u0141una 3.<\/span>
    Ksi\u0119\u017cyc ucieka od Ziemi ok. 4cm\/rok a Ziemia zwalnia ok. 1s na rok.<\/span>
    \u015arednie albedo powierzchni Ksi\u0119\u017cyca to 0,12, czyli 12% promieniowania padaj\u0105cego na Ksi\u0119\u017cyc zostaje odbite w przestrze\u0144. Cz\u0119\u015b\u0107 z tego promieniowania dociera do Ziemi i dlatego widzimy Ksi\u0119\u017cyc.<\/span>
    \u015arednia temperatura Ksi\u0119\u017cyca to 250 K, minimalna 40 K, maksymalna 396 K.<\/span>
    \u015arednia g\u0119sto\u015b\u0107 Ksi\u0119\u017cyca to ok. 3,4g\/cm3 <\/sup>.<\/span>
    \u015arednia g\u0119sto\u015b\u0107 Ziemi to ok.\u00a0 5,5g\/cm3<\/sup>.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Warstwy powierzchni Ziemi s\u0105 tak zbudowane jak Ksi\u0119\u017cyc.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ksi\u0119\u017cyc wykonuje pe\u0142ny obr\u00f3t wok\u00f3\u0142 Ziemi w ci\u0105gu 27 dni 7 godzin 43 minut (miesi\u0105c\u00a0 gwiazdowy). <\/strong>Obiega Ziemi\u0119 13 razy w roku.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Okresowe zmiany w geometrii uk\u0142adu Ksi\u0119\u017cyc-Ziemia-S\u0142o\u0144ce powoduj\u0105 wyst\u0119powanie powtarzaj\u0105cych si\u0119 faz Ksi\u0119\u017cyca w cyklu 29 dni 12 godzin 44 minuty (miesi\u0105c synodyczny<\/strong>).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ksi\u0119\u017cyce Marsa<\/strong><\/span>
    Mars ma dwa nieregularne ksi\u0119\u017cyce Fobos <\/strong>(Strach) 22 km \u015brednicy i Deimos<\/strong> (Groza) 12,6 km.<\/span>
    Oba zosta\u0142y odkryte w 1877 roku przez ameryka\u0144skiego astronoma Asapha Halla w Obserwatorium Marynarki Wojennej w Waszyngtonie.<\/span>
    Fobos obiega Marsa w 7h 38 min. i zbli\u017ca si\u0119 do niego.<\/span>
    Deimos\u00a0 obiega Marsa w 30h, 17 min. i oddala si\u0119 od niego.<\/span>
    Doba marsja\u0144ska trwa ok. 24h 39 min.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ksi\u0119\u017cyce Jowisza <\/strong>(promie\u0144 69900 km)<\/strong>.<\/span>
    Do\u00a0 2024 r. odkryto 97 ksi\u0119\u017cyc\u00f3w Jowisza. Cztery najwi\u0119ksze ksi\u0119\u017cyce : Io, Europa Ganimedes, Kallisto<\/strong> zosta\u0142y odkryte przez Galileusza w 1610 roku. Io<\/strong>\u00a0 (nimfa i kochanka Zeusa)- czwarty co do wielko\u015bci ksi\u0119\u017cyc w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym; charakteryzuje si\u0119 niezwykle siln\u0105 aktywno\u015bci\u0105 wulkaniczn\u0105. Jest to wynik silnych deformacji p\u0142ywowych. W \u015brodku znajduje si\u0119 metaliczne j\u0105dro<\/span>
    o promieniu 700-900 km (\u017celazo). Ponad j\u0105drem rozci\u0105ga si\u0119 gruby, cz\u0119\u015bciowo stopiony p\u0142aszcz z krzemian\u00f3w.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Europa<\/strong> (c\u00f3rka fenickiego kr\u00f3la, porwana przez Zeusa, matka Minosa i Radamantysa) \u2013<\/strong> sz\u00f3sty<\/strong> co do wielko\u015bci ksi\u0119\u017cyc w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym. Ma najg\u0142adsz\u0105 powierzchni\u0119 ze wszystkich sta\u0142ych obiekt\u00f3w. Wynika to z oceanu wodnego znajduj\u0105cego si\u0119 pod powierzchni\u0105. Grubo\u015b\u0107 pokrywy lodowej jest szacowana na 8-15 km, a g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 oceanu s\u0142onej wody pod ni\u0105 ok. 90 km (tam mo\u017ce istnie\u0107 \u017cycie). Mo\u017cna tam zaobserwowa\u0107 periodycznie zmienn\u0105 aktywno\u015b\u0107 gejzer\u00f3w (si\u0142y p\u0142ywowe).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ganimedes<\/strong> (pi\u0119kny kr\u00f3lewicz troja\u0144ski) \u2013 najwi\u0119kszy ksi\u0119\u017cyc w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym (promie\u0144 2 631 km) sk\u0142ada si\u0119 z lodu wodnego i ska\u0142. Posiada warstwow\u0105 budow\u0119 geologiczn\u0105, z\u0142o\u017con\u0105 z j\u0105dra, p\u0142aszcza i zewn\u0119trznej skorupy lodowej. Posiada w\u0142asn\u0105 chocia\u017c bardzo s\u0142ab\u0105 magnetosfer\u0119. Ma p\u0142ynne, bogate w \u017celazo j\u0105dro i gruby p\u0142aszcz. Prawdopodobnie ma wi\u0119cej wody ni\u017c wszystkie oceany Ziemi razem wzi\u0119te.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Kallisto<\/strong> (nimfa le\u015bna, towarzyszka Artemidy) – trzeci co do wielko\u015bci ksi\u0119\u017cyc w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym (promie\u0144 2 410 km). Posiada niemal identyczny rozmiar jak Merkury, jednak tylko jedn\u0105 trzeci\u0105 jego masy. Nie ma \u017celaznego j\u0105dra, to lodowa, skalista planeta pokryta kraterami.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ksi\u0119\u017cyce Saturna <\/strong>(promie\u0144 58 230 km).<\/span>
    Saturn\u00a0 to gazowy olbrzym, s\u0142yn\u0105cy z jasnych pier\u015bcieni z lodu i ska\u0142, o g\u0119sto\u015bci mniejszej od wody. Cechuje go szybka rotacja, co powoduje jego sp\u0142aszczenie.<\/span>
    Saturn jest rekordzist\u0105 pod wzgl\u0119dem liczby ksi\u0119\u017cyc\u00f3w, do 2024 r. potwierdzono istnienie 274.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Tytan <\/strong>(promie\u0144 2 570 km)zosta\u0142 odkryty w 1655 r. przez holenderskiego, matematyka, astronoma Christiaana Huygensa, kt\u00f3ry zbudowa\u0142 w\u0142asny teleskop (mia\u0142 metalowe lustra).<\/span>
    Atmosfera sk\u0142ada si\u0119 z azotu z domieszk\u0105 metanu. Temperatura powierzchni to -179 stopni. Ci\u015bnienie przy powierzchni wynosi 1,5 bara, czyli jest o 50% wy\u017csze ni\u017c na Ziemi.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Enceladus<\/strong>\u00a0 (promie\u0144 252 km) to ma\u0142y lodowy ksi\u0119\u017cyc, znany z podpowierzchniowego oceanu ciek\u0142ej wody i gejzer\u00f3w. Gejzery s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em wi\u0119kszo\u015bci materii pier\u015bcienia E Saturna. Woda w postaci pary i lodu jest wyrzucana przez sie\u0107 d\u017cet\u00f3w zlokalizowanych w pobli\u017cu po\u0142udniowego bieguna ksi\u0119\u017cyca (ok. 200 kg\/s). Obecnie pier\u015bcieni nie wida\u0107 ale wkr\u00f3tce si\u0119 pojawi\u0105.<\/span>
    Zosta\u0142 odkryty w 1789 roku przez brytyjsko-niemieckiego astronoma Wiliama Herschela.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ksi\u0119\u017cyce Urana<\/strong><\/span>
    Obecnie znamy 29 ksi\u0119\u017cyc\u00f3w. Najwi\u0119ksze to : Tytania, Oberon, Ariel, Umbriel, Miranda<\/strong>). Nazwy pochodz\u0105 z dzie\u0142 Szekspira. Tytania i Oberon maj\u0105 po ok.1 500 km \u015brednicy i s\u0105 z\u0142o\u017cone z lodu i ska\u0142.<\/span>
    Urana (1781 r.) oraz Tytani\u0119 i Oberona (1787r.) odkry\u0142 Wiliam Herschel.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Neptun \u2013 <\/strong>gazowy olbrzym 17 razy masywniejszy od Ziemi.<\/span>
    Posiada 16 ksi\u0119\u017cyc\u00f3w. Najwi\u0119kszym jest Tryton<\/strong> (promie\u0144 1 353 km) odkryty w 1846 r. przez Wiliama Lassella. Sk\u0142ada si\u0119 w 25% z wody i w 75%\u00a0 z materia\u0142u skalnego.<\/span>
    To jedyny du\u017cy satelita w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym, kt\u00f3ry kr\u0105\u017cy w kierunku przeciwnym do rotacji swojej planety. Na powierzchni Trytona panuje temperatura -220 stopni.. Mimo to jest aktywny geologicznie. Voyager 2 zaobserwowa\u0142 erupcje krio wulkaniczne wyrzucaj\u0105ce p\u0142ynny azot, py\u0142 i metan 8 km ponad powierzchni\u0119. Satelita posiada cienk\u0105 atmosfer\u0119 zbudowan\u0105 z azotu (99%) z domieszk\u0105 metanu.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Pluton \u2013<\/strong> planeta kar\u0142owata (\u015brednica 2 374 km).<\/span>
    Znamy pi\u0119\u0107 ksi\u0119\u017cyc\u00f3w, z kt\u00f3rych najwi\u0119kszy to Charon, <\/strong>kt\u00f3ryodkry\u0142 w 1978 roku\u00a0 James Christy. Jest on stosunkowo du\u017cych rozmiar\u00f3w (\u015brednica 1 210 km) przez co uk\u0142ad Pluton-Charon mo\u017ce by\u0107 uznany za podw\u00f3jn\u0105 planet\u0119 kar\u0142owat\u0105 (s\u0105 stale zwr\u00f3cone do siebie tymi samymi stronami).<\/span>
    Obecnie kr\u0105\u017cy po Uk\u0142adzie S\u0142onecznym 840 000 planetoid. Najwi\u0119ksze to: Ceres, Pallas, Westa. Mog\u0105 by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em cennych surowc\u00f3w i s\u0105 skarbnic\u0105 wiedzy o wczesnym Uk\u0142adzie S\u0142onecznym.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Obiekty bliskie Ziemi wymagaj\u0105 monitorowania.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    \u017bycie istnieje, ale my go nie odkryjemy. Szansa na znalezienie \u017cycia to odleg\u0142o\u015b\u0107 najmniej 24 lata \u015bwietlne. Pierwsze trzy planety poza s\u0142oneczne (kr\u0105\u017c\u0105ce wok\u00f3\u0142 pulsara w konstelacji Panny) odkry\u0142 w 1992 roku prof. Aleksander Wolszczan. To zapocz\u0105tkowa\u0142o intensywne badania nad poszukiwaniem \u017cycia pozaziemskiego. Obecnie znamy ju\u017c oko\u0142o 5 000 planet poza s\u0142onecznych.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Najlepsze rezultaty w poszukiwaniach osi\u0105gaj\u0105 Kluczowe Obiekty Astronomiczne budowane na pustyni Atacama w Chile. Panuje tam ultra-suchy klimat i jest tam ponad 300 bezchmurnych nocy rocznie, a instalacje znajduj\u0105 si\u0119 na wysoko\u015bci 3000 -5000 m.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Przyk\u0142adowe instalacje:<\/span>
    ALMA- ponad 60 radioteleskop\u00f3w na wysoko\u015bci ok. 5000 m n.p.m.<\/span>
    VLT (Very Large Telescope),<\/span>
    ELT Extremely Large Telescope)- najwi\u0119kszy optyczny teleskop \u015bwiata (w budowie)<\/span>
    Polskie Obserwatorium Astronomiczne (Projekt Araucaria).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Naszemu Wyk\u0142adowcy sk\u0142adamy\u00a0 gratulacje \u2013 p. Stefan Janta\u00a0 w 2025 roku zosta\u0142 laureatem presti\u017cowej nagrody im. W\u0142odzimierza Zonna, kt\u00f3ra jest przyznawana przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne za wybitne zas\u0142ugi w szerzeniu i popularyzacji wiedzy o Wszech\u015bwiecie; nasz profesor otrzyma\u0142 medal o numerze 28, a Nagroda i Medal s\u0105 przyznawane od 1983 roku co dwa lata.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119 przygotowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W dniu 26.11.2025 r. wys\u0142uchali\u015bmy prelekcji\u00a0 p. Bernadety Sta\u015bkiewicz\u00a0\u00a0 reprezentuj\u0105cej
    Zak\u0142ad Zielarski\u00a0 KAWON SJ\u00a0 \u201eAktywny senior. Zio\u0142a wzmacniaj\u0105ce\u201d<\/strong>.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Zak\u0142adu Zielarskiego KAWON i reaktywatorem Polskiego Komitetu Zielarskiego\u00a0 by\u0142 Tadeusz Nowak (1926-2023). By\u0142 pasjonatem zi\u00f3\u0142, doskona\u0142ym znawc\u0105 rynku surowc\u00f3w zielarskich i inicjatorem wprowadzania dziko rosn\u0105cych ro\u015blin leczniczych do upraw.<\/span>
    Ju\u017c w 1964 roku za\u0142o\u017cy\u0142 pierwsze uprawy w utworzonym Specjalistycznym Gospodarstwie Zielarskim. Firma KAWON powsta\u0142a w 1990 roku w Krajewicach k. Gostynia.<\/span>
    W 1993 roku z grup\u0105 zielarzy doprowadzi\u0142 do zwo\u0142ania pierwszego Kongresu Polskiego Komitetu Zielarskiego.<\/span>
    Herbaty firmy KAWON to produkty lecznicze.<\/strong>\u00a0 Zio\u0142a pochodz\u0105 z plantacji, nie s\u0105 genetycznie modyfikowane. W firmie obowi\u0105zuje surowa kontrola jako\u015bci. Wyr\u00f3b jest badany, od plantacji, a\u017c do punktu sprzeda\u017cy. Dobry sk\u0142ad wyrobu to kr\u00f3tki sk\u0142ad.<\/span>
    Je\u017celi chcemy naby\u0107 lek, to wyr\u00f3b powinien posiada\u0107 Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zio\u0142a do zaparzania:<\/u><\/strong><\/span>
    Nagietek, <\/strong>ma dzia\u0142anie przeciwzapalne. Nie mog\u0105 go stosowa\u0107 osoby uczulone na ro\u015bliny\u00a0astrowate, np. rumianek.<\/span>
    Lawenda<\/strong>, jest stosowana w leczeniu objaw\u00f3w napi\u0119cia nerwowego, k\u0105piele maj\u0105 dzia\u0142anie odka\u017caj\u0105ce. Jest skuteczna przeciwko molom i komarom, nie lubi\u0105 tego zapachu.<\/span>
    Je\u017celi sami zbieramy zio\u0142a to nie nale\u017cy tego robi\u0107 w pobli\u017cu ruchliwych dr\u00f3g. Zio\u0142a suszymy w zacienionym miejscu (najlepiej na strychu) w temperaturze do 30,\u00a0 maksimum 35 stopni.<\/span>
    Kupuj\u0105c herbat\u0119, saszetk\u0119 powinni\u015bmy rozerwa\u0107. Je\u017celi b\u0119d\u0105 widoczne ma\u0142e bia\u0142e kuleczki\u00a0to oznacza, \u017ce nie jest ona dobrej jako\u015bci.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na pami\u0119\u0107:<\/strong><\/span>
    Negatywne: <\/strong>stres, brak snu, niezdrowa dieta, brak aktywno\u015bci fizycznej, starzenie si\u0119, u\u017cywki.<\/span>
    Pozytywne: <\/strong>aktywno\u015b\u0107 umys\u0142owa i fizyczna, zbilansowany tryb \u017cycia, nauka nowych rzeczy,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 emocje.<\/span>
    Przed snem nale\u017cy si\u0119 wyciszy\u0107, nie uk\u0142ada\u0107 prac na jutro, ani\u00a0 sprawdza\u0107 o czym si\u0119 dzi\u015b zapomnia\u0142o.<\/span>
    Mi\u0142orz\u0105b <\/strong>(ginkgo biloba), jest stosowany na popraw\u0119 pami\u0119ci i koncentracji, popraw\u0119\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 funkcjonowania narz\u0105du wzroku i s\u0142uchu.<\/span>
    Ashwagandha <\/strong>(witania ospa\u0142a), dzia\u0142a uspokajaj\u0105co, pomaga zwalcza\u0107 l\u0119ki ( w Danii i Holandii wprowadzono zakaz sprzeda\u017cy suplement\u00f3w z t\u0105 ro\u015blin\u0105.<\/span>
    Kurkuma <\/strong>(ostry\u017c d\u0142ugi), pomocna w \u0142agodzeniu stan\u00f3w zapalnych.<\/span>
    Rozmaryn,<\/strong> \u0142agodzi objawy zaburzenia trawienia, redukuje stres.<\/span>
    Nale\u017cy sprawdza\u0107 poziom witaminy B w organizmie. Pomocna mo\u017ce by\u0107 witamina B complex, szczeg\u00f3lnie po du\u017cych infekcjach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zio\u0142a na serce i uk\u0142ad trawienia:<\/u><\/strong><\/span>
    G\u0142\u00f3g\u00a0 <\/strong>– owoc, obni\u017caj\u0105cy poziom ci\u015bnienia i cholesterolu, wzmacnia odporno\u015b\u0107, \u0142agodzi napi\u0119cie, kwiatostan regeneruje mi\u0119sie\u0144 sercowy.<\/span>
    Czosnek<\/strong> – poprawia kr\u0105\u017cenie, wspiera uk\u0142ad odporno\u015bciowy, dzia\u0142a przeciwbakteryjnie\u00a0i przeciwpaso\u017cytniczo.<\/span>
    Serdecznik –\u00a0 <\/strong>jako \u015brodek uspokajaj\u0105cy (ko\u0142atanie serca), najcz\u0119\u015bciej w mieszankach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zio\u0142a na cholesterol:<\/u><\/strong><\/span>
    Karczoch i ostropest plamisty – <\/strong>\u00a0pomagaj\u0105 w ochronie i regeneracji w\u0105troby, trzustki wspieraj\u0105 trawienie.<\/span>
    Go\u017adziki – <\/strong>wysuszone nierozwini\u0119te p\u0105ki kwiatowe drzewa o nazwie czapetka pachn\u0105ca, maj\u0105\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 w\u0142asno\u015bci przeciwb\u00f3lowe i rozgrzewaj\u0105ce.<\/span>
    Tymianek (macierzanka zwyczajna) \u2013 <\/strong>s\u0142u\u017cy\u00a0na problemy z kaszlem, z infekcj\u0105 gard\u0142a, zatok i oskrzeli, zewn\u0119trznie do piel\u0119gnacji sk\u00f3ry i w\u0142os\u00f3w.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zio\u0142a uspokajaj\u0105ce:<\/u><\/strong><\/span>
    Koz\u0142ek lekarski\u00a0 <\/strong>(waleriana) – <\/strong>\u00a0pomaga uspokoi\u0107 uk\u0142ad nerwowy, u\u0142atwia zasypianie, \u0142agodzi stres<\/span>
    Melisa – <\/strong>ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci uspokajaj\u0105ce i relaksuj\u0105ce, \u015bwie\u017ce li\u015bcie mo\u017cna doda\u0107 do sa\u0142atek i potraw.<\/span>
    Chmiel –\u00a0 <\/strong>pomaga na problemy z zasypianiem, stres, wspiera trawienie, zewn\u0119trznie do piel\u0119gnacji\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 sk\u00f3ry (trudno goj\u0105ce si\u0119 rany).<\/span>
    Rumianek<\/strong> – pomaga na problemy trawienne, wzd\u0119cia, biegunka, b\u00f3le brzucha, \u0142agodzi podra\u017cnienia\u00a0\u00a0 sk\u00f3ry. Nie nale\u017cy pi\u0107 rumianku gdy przyjmujemy leki przeciwzakrzepowe, uspokajaj\u0105ce\u00a0 lub hormonalne.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zio\u0142a na trawienie:<\/u><\/strong><\/span>
    Kozieradka, – <\/strong>pomaga na problemy z trawieniem (wrzody \u017co\u0142\u0105dka, nadkwasota), reguluje poziom cukru i cholesterolu we krwi.<\/span>
    Imbir – <\/strong>pomaga na problemy\u00a0 z uk\u0142adem trawiennym (nudno\u015bci, wzd\u0119cia), wspiera organizm\u00a0w walce z przezi\u0119bieniem, \u0142agodzi b\u00f3le mi\u0119\u015bni, staw\u00f3w i migrenowe, jest afrodyzjakiem.<\/span>
    Nie jest wskazany dla os\u00f3b z wrzodami \u017co\u0142\u0105dka lub refluksem. Nie nale\u017cy go \u0142\u0105czy z lekami rozrzedzaj\u0105cymi krew.<\/span>
    Kolendra – <\/strong>dostarcza du\u017ce ilo\u015bci antyoksydant\u00f3w, pozwala zapobiega\u0107 chorobom cywilizacyjnym, mo\u017ce by\u0107 dodatkiem do wielu potraw (nie wszyscy j\u0105 toleruj\u0105).<\/span>
    Kminek – <\/strong>\u00a0dzia\u0142a rozkurczowo na \u017co\u0142\u0105dek i jelita, zmniejsza b\u00f3le brzucha, poprawia apetyt. Nie zaleca si\u0119 stosowania dla pacjent\u00f3w z chorob\u0105 w\u0105troby lub dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych.<\/span>
    Mi\u0119ta – <\/strong>\u00a0wspomaga trawienie, \u0142agodzi b\u00f3l g\u0142owy, ma dzia\u0142anie antyseptyczne. Nie nale\u017cy pi\u0107 mi\u0119ty\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 przy chorobie wrzodowej \u017co\u0142\u0105dka i dwunastnicy, kamieniach \u017c\u00f3\u0142ciowych i refluksie.<\/span>
    Rozmaryn – <\/strong>\u00a0pomaga w problemach z trawieniem, wspiera uk\u0142ad odporno\u015bciowy, redukuje stres.<\/span>
    Oregano –\u00a0 <\/strong>jest dobre na trawienie, \u0142agodzi objawy infekcji dr\u00f3g oddechowych.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zio\u0142a moczop\u0119dne :<\/u><\/strong><\/span>
    Przy stosowaniu tych zi\u00f3\u0142 nale\u017cy wi\u0119cej pi\u0107, dlatego cz\u0119\u015bciej korzystamy z toalety.<\/span>
    Pokrzywa – <\/strong>dzia\u0142a moczop\u0119dnie, odtruwaj\u0105co\u00a0 i przeciwzapalnie, wspomaga walk\u0119 z anemi\u0105.<\/span>
    Przeciwwskazaniem s\u0105 choroby nerek, serca,\u00a0 uk\u0142adu rodnego, nadmierny poziom \u017celaza.<\/span>
    Skrzyp – <\/strong>pomaga w problemach z w\u0142osami i paznokciami, przyspiesza gojenie ran, oczyszcza\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 organizm.<\/span>
    Naw\u0142o\u0107 – <\/strong>pomaga w leczeniu chor\u00f3b uk\u0142adu moczowego, takich jak stany zapalne p\u0119cherza i dr\u00f3g\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 moczowych, kamicy nerkowej, sk\u0105pomoczu.<\/span>
    Aronia <\/strong>– wspiera uk\u0142ad kr\u0105\u017cenia, perystaltyk\u0119 jelit i dzia\u0142anie w\u0105troby, dzia\u0142a przeciwzapalnie i pomaga w ochronie przed chorobami oczu.<\/span>
    Nale\u017cy zachowa\u0107 du\u017c\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107 przy niskim ci\u015bnieniu krwi, wrzodach \u017co\u0142\u0105dka, istniej\u0105cych \u017cylakach.<\/span>
    Dzika r\u00f3\u017ca – <\/strong>jest bogatym \u017ar\u00f3d\u0142em witaminy C, wzmacnia odporno\u015b\u0107, dzia\u0142a przeciwbakteryjnie i moczop\u0119dnie, poprawia kondycj\u0119 sk\u00f3ry.<\/span>
    Malina<\/strong> – jest bogata w witaminy (C, B, E), minera\u0142y i b\u0142onnik, kt\u00f3ry wspomaga trawienie, zawiera przeciwutleniacze, ma dzia\u0142anie przeciwgor\u0105czkowe, aby uzyska\u0107\u00a0 100 gram suszu\u00a0 trzeba\u00a0 mie\u0107 700 gram \u015bwie\u017cych malin.<\/span>
    Porzeczka czarna – <\/strong>jest niezwykle bogata w witamin\u0119 C i antyoksydanty, dzia\u0142a przeciwzapalnie\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (choroby staw\u00f3w), poprawia wra\u017cliwo\u015b\u0107 na insulin\u0119, poprawia mikrokr\u0105\u017cenie w siatk\u00f3wce oka, ma dzia\u0142anie przeciwwirusowe. Przeciwwskazania to nadkwasota, choroba wrzodowa, zakrzepowe zapalenie \u017cy\u0142, choroby w\u0105troby, niskie ci\u015bnienie krwi.<\/span>
    \u017burawina\u00a0 – <\/strong>to \u017ar\u00f3d\u0142o witamin C, A, B1, B2, E i minera\u0142\u00f3w (potas, magnez, \u017celazo). Najwa\u017cniejsze\u00a0zastosowanie to wspomaganie leczenia infekcji dr\u00f3g moczowych. Osoby choruj\u0105ce na cukrzyc\u0119 powinny unika\u0107 owoc\u00f3w w formie soku oraz postaci suszonej. Nie jest wskazana\u00a0 przy osteoporozie. Nie wolno jej \u0142\u0105czy\u0107 z lekami przeciw zakrzepowymi.<\/span>
    Ziele wierzbownicy –\u00a0 <\/strong>jest stosowane do wspierania zdrowia uk\u0142adu moczowego, zw\u0142aszcza u m\u0119\u017cczyzn z \u0142agodnym przerostem prostaty.<\/span>
    Li\u015bcie morwy bia\u0142ej – <\/strong>reguluj\u0105 poziom cukru we krwi, dzia\u0142aj\u0105 przeciwbakteryjnie, wspomagaj\u0105\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 trawienie, pomagaj\u0105 w procesie odchudzania i poprawiaj\u0105 prac\u0119 m\u00f3zgu. Osoby przyjmuj\u0105ce leki na cukrzyc\u0119 nie powinny jej pi\u0107.<\/span>
    Ostro\u017ce\u0144 warzywny (czarcie \u017cebro)<\/strong> – ma dzia\u0142anie moczop\u0119dne, przeciwbakteryjne oraz przeciwgrzybicze. Wspiera w\u0105trob\u0119, \u0142agodzi problemy sk\u00f3rne (k\u0105piele) i wzmacnia w\u0142osy.<\/span>
    Rokitnik –\u00a0 <\/strong>jest znany z pomara\u0144czowych owoc\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 bogate w witaminy C, E, B1, B2, B6,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 prowitamin\u0119 A i garbniki. Wzmacnia odporno\u015b\u0107, wspiera uk\u0142ad pokarmowy. Olej z jego owoc\u00f3w<\/span>
    i nasion regeneruj\u0119 sk\u00f3r\u0119, \u0142agodzi oparzenia, przyspiesza gojenie ran.<\/span>
    Prelegentka opowiedzia\u0142a nam tak\u017ce o zaletach r\u00f3\u017cnych herbat wytwarzanych przez firm\u0119 KAWON.<\/span>
    Wszyscy s\u0142uchacze otrzymali przewodnik po \u015bwiecie naturalnych produkt\u00f3w zio\u0142owych pt. \u201eSekrety zio\u0142owej natury\u201d i kilka saszetek r\u00f3\u017cnych herbat zio\u0142owych. Po wyk\u0142adzie mo\u017cna by\u0142o dokona\u0107 zakup\u00f3w\u00a0 prezentowanych\u00a0 herbat i zi\u00f3\u0142\u00a0 produkowanych w zak\u0142adzie zielarskim\u00a0 KAWON.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119 przygotowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W dniu 19.11.2025 roku wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu prof. zw. Marioli Saternus:<\/strong><\/span>
    \u201eZielona transformacja \u2013 blaski i cienie promieniotw\u00f3rczo\u015bci\u201d.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Pani Profesor pracuje w Katedrze Metalurgii i Recyklingu na Wydziale In\u017cynierii Materia\u0142owej Politechniki \u015al\u0105skiej.<\/span>
    Promieniowanie rentgenowskie odkry\u0142 Wilhelm R\u00f6entgen w 1895 roku. 22.12.1895 r. wykona\u0142 pierwsze zdj\u0119cie rentgenowskie, kt\u00f3re przedstawia\u0142o d\u0142o\u0144 jego \u017cony wraz z obr\u0105czk\u0105.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Komentarz \u017cony \u201eWidzia\u0142am swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 \u015bmier\u0107\u201d. Pocz\u0105tkowo, zdj\u0119cia trwa\u0142y d\u0142ugo (kilkadziesi\u0105t minut), a dawki promieniowania ponad 1000 razy wy\u017csze od obecnych.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Henri Becquerel (1852- 1908) bada\u0142 fosforencj\u0119 i fluorescencj\u0119. W 1896 r. umie\u015bci\u0142 sole uranu na kliszy fotograficznej, d\u0142ugo na\u015bwietla\u0142 i zawin\u0105\u0142 j\u0105 w gruby czarny papier nieprzepuszczaj\u0105cy \u015bwiat\u0142a. Wywo\u0142ana klisza okaza\u0142a si\u0119 zaczerniona. Becquerel odkry\u0142, \u017ce minera\u0142 ten emituje niewidzialne promienie.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Dopiero w 1898 Maria Curie \u2013 Sk\u0142odowska podj\u0119\u0142a dalsze prace nad promieniami uranu.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Odkrycie zjawiska promieniotw\u00f3rczo\u015bci przynios\u0142o Becquerelowi po\u0142ow\u0119 Nagrody Nobla<\/span>
    z fizyki w 1903 roku. Drug\u0105 po\u0142ow\u0119 otrzymali wsp\u00f3lnie Piotr i Maria Curie-Sk\u0142odowska<\/span>
    (1867-1934). Maria Curie-Sk\u0142odowska wprowadzi\u0142a nazw\u0119 promieniotw\u00f3rczo\u015b\u0107, odkry\u0142a polon i rad. Po raz drugi zosta\u0142a nagrodzona Nagrod\u0105 Nobla w 1911 roku \u2013 z chemii.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W czasie I wojny \u015bwiatowej zebra\u0142a aparaty rentgenowskie z paryskich pracowni<\/span>
    i zorganizowa\u0142a specjalne samochody ci\u0119\u017carowe (uzyska\u0142a prawo jazdy) z aparatur\u0105 tzw. (\u201ema\u0142e Curie\u201d). Dzi\u0119ki Jej pracy mo\u017cna by\u0142o wykonywa\u0107 zdj\u0119cia rentgenowskie w warunkach polowych (uratowa\u0142a wielu \u017co\u0142nierzy od \u015bmierci).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zmar\u0142a w 1934 roku na bia\u0142aczk\u0119 (chorob\u0119 popromienn\u0105).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Promieniotw\u00f3rczo\u015b\u0107 <\/strong>ma szerokie zastosowanie:<\/span>
    – przemys\u0142owe pomiary (mierniki grubo\u015bci, g\u0119sto\u015bci, poziomu),<\/span>
    – badania materia\u0142owe (kontrola spaw\u00f3w, wykrywanie wad)<\/span>
    – sterylizacja (sprz\u0119t medyczny, opakowania)<\/span>
    – modyfikacja materia\u0142\u00f3w,<\/span>
    – konserwacja \u017cywno\u015bci<\/span>
    – dostarczanie energii w elektrowniach j\u0105drowych.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Bomba atomowa<\/strong><\/span>
    Konstrukcj\u0119 bomby (projekt Manhattan) opracowano w Los Alamos i w 1945 zako\u0144czono produkcj\u0119 pierwszej bomby atomowej.<\/span>
    16 lipca 1945 przeprowadzono jej eksplozj\u0119 na poligonie wojskowym w stanie Nowy Meksyk.<\/span>
    6 sierpnia 1945 bombowiec Enola Gay zrzuci\u0142 bomb\u0119 Little Boy na Hiroszim\u0119.<\/span>
    9 sierpnia zrzucono bomb\u0119 Fat Man (z plutonem) na Nagasaki.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Na \u015bwiecie przeprowadzono ponad 2000 test\u00f3w j\u0105drowych, g\u0142\u00f3wnie przez USA i Zwi\u0105zek Radziecki (Wielka Brytania, Chiny, Francja, Indie, Pakistan, Korea P\u00f3\u0142nocna).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Dawka naturalna to promieniowanie pochodz\u0105ce ze \u017ar\u00f3de\u0142 naturalnych i wynosi ok. 3,2 mSv\/rok. Mo\u017ce si\u0119 ona znacznie r\u00f3\u017cni\u0107 w zale\u017cno\u015bci od miejsca zamieszkania (du\u017co wy\u017csza ni\u017c \u015brednia jest np. w Brazylii, Iranie).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    G\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142a naturalnego promieniowania to:<\/span>
    – radon, w naturalnych warunkach wydziela si\u0119 ze ska\u0142 i gleby a nast\u0119pnie gromadzi w budynkach ( st\u0105d te\u017c nale\u017cy wietrzy\u0107 mieszkania),<\/span>
    – promieniowanie kosmiczne,<\/span>
    – promieniotw\u00f3rczo\u015b\u0107 w skorupie ziemskiej,<\/span>
    – izotopy w organizmie cz\u0142owieka,<\/span>
    – promieniotw\u00f3rczo\u015b\u0107 w \u017cywno\u015bci.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Dawki:<\/span>
    750mSv \u2013 pocz\u0105tek choroby popromiennej<\/span>
    2-3 Sv \u2013 \u015bmiertelno\u015b\u0107 25%<\/span>
    3-5 Sv \u2013 \u015bmiertelno\u015b\u0107 50%<\/span>
    5-7 Sv \u2013 \u015bmiertelno\u015b\u0107 100% w ci\u0105gu kilkunastu do kilkudziesi\u0119ciu dni.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Energetyka j\u0105drowa.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Ernest Rutheford (1871-1937) udowodni\u0142, \u017ce atom sk\u0142ada si\u0119 z ma\u0142ego j\u0105dra i kr\u0105\u017c\u0105cych wok\u00f3\u0142 niego elektron\u00f3w. W 1919 roku przeprowadzi\u0142 pierwsz\u0105 sztuczn\u0105 reakcj\u0119 j\u0105drow\u0105, przekszta\u0142caj\u0105c atomy azotu w atomy tlenu.<\/span>
    Pierwszy sztuczny reaktor j\u0105drowy uruchomiono w Chicago Pile -1(obiekt eksperymentalny) w 1942 roku.<\/span>
    Pierwsz\u0105 elektrowni\u0119 j\u0105drow\u0105 o mocy 5 MW uruchomiono w 1954 r. w Obni\u0144sku (ZSRR).<\/span>
    W Wielkiej Brytanii pierwszy reaktor energetyczny powsta\u0142 w 1956 roku.<\/span>
    W styczniu 2024 na \u015bwiecie dzia\u0142a\u0142o 440 elektrowni j\u0105drowych w 32 krajach. Oko\u0142o 60 reaktor\u00f3w jest w budowie z planowanym uruchomieniem w latach 2024-2030.<\/span>
    W Europie pracuje ok. 100 reaktor\u00f3w w 12 pa\u0144stwach Unii Europejskiej.<\/span>
    W Polsce pierwsza elektrownia atomowa o mocy 3750 MW, powstanie w gminie Choczewo, w lokalizacji Lubiatowo-Kopalin. Budowa ma ruszy\u0107 w 2026 roku, ale czy tak b\u0119dzie??<\/span>
    W lipcu 2025 Ministerstwo Energii wystosowa\u0142o zaproszenie do dialogu konkurencyjnego ws. budowy II elektrowni w Polsce do ameryka\u0144skiego Westinghouse, francuskiego Edf, korea\u0144skiego KHNP i kanadyjskiego Atkins\\Realis.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    KGHM i Orlen rozwijaj\u0105 projekty ma\u0142ych reaktor\u00f3w modu\u0142owych (SMR) ale nie ma mowy o terminach realizacji.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Rozr\u00f3\u017cniamy 4 generacje reaktor\u00f3w j\u0105drowych:<\/span>
    I \u2013 prototypowe i eksperymentalne (1942-1954),<\/span>
    II \u2013 komercyjne, budowane w latach 1970-1990, stanowi\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych elektrowni,<\/span>
    III \u2013 udoskonalone wersje reaktor\u00f3w II generacji o zwi\u0119kszonym bezpiecze\u0144stwie (pasywny uk\u0142ad ch\u0142odzenia), du\u017ca \u017cywotno\u015b\u0107 (60-120) lat, mniejsza ilo\u015b\u0107 odpad\u00f3w. Takie reaktory to np. EPR i AP 1000 (maj\u0105 by\u0107 u\u017cyte w Polsce),<\/span>
    IV \u2013 to projekty przysz\u0142o\u015bciowych elektrowni j\u0105drowych, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 bardziej ekonomiczne i najbezpieczniejsze. Pierwszy komercyjny reaktor IV generacji zosta\u0142 uruchomiony w Chinach w 2023 roku.<\/span>
    Mi\u0119dzynarodowa skala zdarze\u0144 j\u0105drowych INES (0-7).<\/span>
    Three Mile Island, 1979 Pensylwania (6). jedna osoba zmar\u0142a, nikt nie zosta\u0142<\/span>
    napromieniowany.<\/span>
    Operacja czyszczenia Harrisburga zaj\u0119\u0142a 14 lat.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Czernobyl<\/strong>, 1986 , 100 km od Kijowa (7), zmar\u0142o 30 os\u00f3b, 200 mia\u0142o chorob\u0119 popromienn\u0105<\/span>
    Fukushima<\/strong> Nr 1(7), Japonia, 2011 rok. Trz\u0119sienie ziemi wywo\u0142a\u0142o tsunami. Przez uszkodzenie rdzeni reaktor\u00f3w (brak ch\u0142odzenia) nast\u0105pi\u0142o ulotnienie si\u0119 lotnych produkt\u00f3w rozszczepienia (cez, krypton, jod) powoduj\u0105c atomowe ska\u017cenie radioaktywne.<\/span>
    Bezpo\u015brednio nie zgin\u0105\u0142 nikt, ale trz\u0119sienie ziemi i tsunami poch\u0142on\u0119\u0142o \u0142\u0105cznie prawie 16 000 ofiar \u015bmiertelnych.<\/span>
    Koszty budowy r\u00f3\u017cnych elektrowni s\u0105 najni\u017csze dla elektrowni s\u0142onecznych, gazowych<\/span>
    i wiatrowych naziemnych. Najwy\u017csze s\u0105 dla elektrowni wiatrowych morskich i nowoczesnych j\u0105drowych. \u015arednie dla w\u0119glowych, wodnych i geotermalnych.<\/span>
    Nak\u0142ady finansowe ponoszone na wyprodukowanie jednostki energii (Euro\/kWh) s\u0105 najni\u017csze dla gazu ziemnego i w\u0119gla brunatnego, najwy\u017csze dla biogazu i wiatru (na morzu).<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Sk\u0142adowanie odpad\u00f3w w r\u00f3\u017cnego typu elektrowniach.<\/strong><\/span>
    – elektrownie j\u0105drowe<\/strong> (koszty bardzo wysokie).<\/span>
    Odpady wysokoaktywne s\u0105 przechowywane w specjalnych kontenerach. Po procesie przetwarzania s\u0105 zabetonowane na najni\u017cszym poziomie podziemnych sk\u0142adowisk odpad\u00f3w.<\/span>
    Odpady nisko – i \u015brednio aktywne s\u0105 przechowywane w beczkach, kt\u00f3re umieszcza si\u0119<\/span>
    w komorach na sk\u0142adowiskach odpad\u00f3w na r\u00f3\u017cnych poziomach.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Elektrownie j\u0105drowe nie emituj\u0105 dwutlenku w\u0119gla, zwi\u0105zk\u00f3w azotu i siarki oraz py\u0142\u00f3w.<\/span>
    – elektrownie w\u0119glowe<\/strong><\/span>
    Generuj\u0105 odpady sta\u0142e w postaci popio\u0142u i \u017cu\u017clu, kt\u00f3re s\u0105 sk\u0142adowane na specjalnych sk\u0142adowiskach, lub przetwarzane (dodatkowe koszty). Jedna pastylka uranu (7 gram) daje tyle energii co tona w\u0119gla.<\/span>
    – elektrownie gazowe<\/strong><\/span>
    Generuj\u0105 mniejsze ilo\u015bci odpad\u00f3w sta\u0142ych od elektrowni w\u0119glowych.<\/span>
    – elektrownie wodne<\/strong> r\u00f3wnie\u017c generuj\u0105 odpady sta\u0142e, ale maj\u0105 najni\u017csze koszty eksploatacji.<\/span>
    Elektrownie w\u0119glowe maj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 wypadkowo\u015b\u0107 i najbardziej zanieczyszczaj\u0105 powietrze. Najlepsze wyniki w tych dw\u00f3ch sprawach osi\u0105gaj\u0105 elektrownie atomowe i s\u0142oneczne.<\/span>
    Pani Profesor poleci\u0142a zainteresowanym przeczytanie ksi\u0105\u017cki pt. \u201eCzarny ko\u0144. Energetyka j\u0105drowa, a zmiany klimatyczne\u201d, kt\u00f3ra analizuje wp\u0142yw energetyki j\u0105drowej na przeciwdzia\u0142anie kryzysowi klimatycznemu.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Nie istnieje na \u015bwiecie technologia, kt\u00f3ra ma same zalety i wygrywa z konkurentami.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Zielona energia te\u017c nie jest wyj\u0105tkiem.<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Notatk\u0119 przygotowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    W dniu 18 listopada 2025 r. go\u015bciem S\u0142uchaczy naszego UTW by\u0142a<\/span>
    dr n. med. Beata Ga\u0142uszka \u2013 Ignasiak, specjalista otolaryngolog i alergolog.<\/strong><\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    Otolaryngologia\u00a0 to dziedzina medycyny zajmuj\u0105ca si\u0119 chorobami: ucha, nosa i zatok obocznych nosa, jamy ustnej i gard\u0142a, krtani i tchawicy, (prze\u0142yk, oskrzela, szyja, gruczo\u0142y \u015blinowe)<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>


    I. Rozw\u00f3j metod diagnostycznych i terapeutycznych od po\u0142owy XIX wieku <\/strong>zwi\u0105zany ze skonstruowaniem narz\u0119dzi:<\/span>
    – 1841 r. <\/strong>HOFMAN \u2013u\u017cy\u0142 lustra wkl\u0119s\u0142ego z otworem<\/span>
    – 1855 r.<\/strong> von TROLTSCH \u2013 lustro czo\u0142owe GARCIA \u2013 hiszpa\u0144ski nauczyciel \u015bpiewu wypr\u00f3bowa\u0142 na sobie lusterko krtaniowe<\/span>
    – 1873 r. <\/strong>pierwsza operacja usuni\u0119cia krtani<\/span>
    – 1897 r.<\/strong> sztywne endoskopy KILLIAN \u2013 usun\u0105\u0142 cia\u0142o obce z oskrzela Otologia i Rynolaryngologia <\/strong>\u2013 odr\u0119bne specjalizacje , po\u0142\u0105czone na prze\u0142omie XIX i XX wieku<\/span>
    – 1899 r.<\/strong> Rostock \u2013 pierwsza klinika ORL<\/span>
    – 1873 r<\/strong>. pierwsza antrotomia, operacja radykalna ucha \u015brodkowego\u00a0<\/span>
    Od 1884 r.<\/strong> stosowano Kokain\u0119, po 1945 r. <\/strong>operacje ucha ze zwr\u00f3ceniem uwagi na zachowanie lub popraw\u0119 s\u0142uchu ; znacz\u0105ca rola mikroskopu operacyjnego i antybiotyk\u00f3w.<\/span>

    II.<\/strong> Pacjent w wieku podesz\u0142ym w gabinecie\u00a0 otolaryngologa<\/strong><\/span>
    NOS
    Nie\u017cyt nosa \u2013 <\/strong>KATAR STARSZYCH PAN\u00d3W \u2013 nadprodukcja wodnistej wydzieliny, kt\u00f3ra tworzy co\u015b na kszta\u0142t kropli rosy na czubku nosa.<\/span>
    Zaburzenia powonienia- obturacja nosa \u2013 <\/strong>zaburzenia przewodnictwa, niewydolno\u015b\u0107 receptora,
    dr\u00f3g, o\u015brodk\u00f3w w\u0119chowych \u2013 <\/strong>zaburzenia odbiorcze;<\/span>
    Przej\u015bciowe i trwa\u0142e ( ozena, twardziel, choroby wirusowe, uraz, nowotw\u00f3r, zawodowe, padaczka, SM, wi\u0105d rdzenia, mia\u017cd\u017cyca<\/span>
    Zaburzenia czucia w nosie \u2013 nerwob\u00f3l \u2013 niedow\u0142ad \u2013 zapalenie n.V
    Krwawienia z nosa
    <\/strong>choroby zaka\u017ane<\/span>
    choroby naczyniowe i kr\u0105\u017cenia<\/span>
    skazy krwotoczne<\/span>
    GARD\u0141O <\/strong>(jama ustna,\u00a0 gard\u0142o i gruczo\u0142y \u015blinowe) i KRTA\u0143
    <\/strong>b\u0142ona \u015bluzowa ulega \u015bcie\u0144czeniu, zwi\u0119ksza si\u0119 prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia zmian o charakterze paraKERATOZY i hyperKERATOZY \u2013 zw\u0142aszcza u os\u00f3b maj\u0105cych protezy z\u0119bowe, zmniejsza si\u0119 unaczynienie t\u0119tnicze, b\u0142ona \u015bluzowa jest bardziej podatna na urazy, zaburzeniu ulegaj\u0105 procesy gojenia i regeneracji<\/span><\/p>

    <\/span><\/p>

    1. Zapalenie okolicy k\u0105cika ust \u2013 <\/strong>niedokrwisto\u015b\u0107, niedob\u00f3r witamin B, nadka\u017cenia grzybicze, niedo\u017cywienie<\/span><\/li>
    2. Pieczenie j\u0119zyka z zaburzeniem czucia smaku
      \u00a0\u2013<\/strong> schorzenia miejscowe<\/strong> \u2013 sucho\u015b\u0107 \u2013 zmniejszenie wydzielania \u015bliny<\/span>
      grzybica (candida albicans),<\/span>
      zapalenie j\u0119zyka, liszaj p\u0142aski,<\/span>
      dra\u017cnienie \u017ale dobran\u0105 protez\u0105,<\/span>
      alergia,<\/span>
      rak jamy ustnej<\/span>
      – choroby uk\u0142adowe \u2013 <\/strong>niedokrwisto\u015b\u0107 z powodu niedoboru B12, \u017celaza, kwasu foliowego,<\/span>
      –\u00a0\u00a0 choroby jelita grubego<\/span>
      –\u00a0\u00a0 polineuropatia \u00a0w cukrzycy<\/span>
      3. J\u0118ZYK BRUZDOWATY bo odczyn zapalny z powodu gromadzenia si\u0119 resztek po\u017cywienia lub<\/span>
      \u00a0\u00a0\u00a0 bakterii w bruzdach j\u0119zyka<\/span>
      4. OWRZODZENIA W JAMIE USTNEJ<\/span>
      \u00a0\u00a0\u00a0 urazy \u2013 protezy, nawykowe nadgryzanie j\u0119zyka lub b\u0142ony \u015bluzowej policzka przez pr\u00f3chniczy z\u0105b<\/span>
      \u00a0\u00a0\u00a0 podobne do owrzodze\u0144 nowotworowych <\/strong>afty, grzybica po antybiotykach, Xterapii, immuno i chemioterapii, w cukrzycy, chorobach hematologicznych niedo\u017cywieniu, w anemii z niedoboru \u017celaza, przy protezach nowotwory<\/span>
      5. ZMIANY ZANIKOWE B\u0141ONY \u015aLUZOWEJ JAMY USTNEJ \u2013 spadek wody i kolagenu w tkance \u0142\u0105cznej, zmniejszenie unaczynienia.<\/span>
      6. SUCHO\u015a\u0106 W USTACH \u2013 zaburzenie wydzielniczej funkcji \u015blinianek, wzrost lepko\u015bci \u015bliny<\/span>
      7. ZESP\u00d3\u0141 SJOGRENA sucho\u015b\u0107 w ustach, oczach, zapalenie wielostawowe, obrzmienie gruczo\u0142\u00f3w \u015blinowych \u2013 hipoteza zaburze\u0144 endokrynologicznych; konsekwencje \u2013 <\/strong>zaburzenia proces\u00f3w gojenia si\u0119 w tkankach oko\u0142o z\u0119bowych, pr\u00f3chnica, zaburzenia smaku.<\/span>
      8. ZABURZENIA SMAKU \u2013 zmniejszenia wydzielania \u015bliny i zanik kubk\u00f3w smakowych w j\u0119zyku.<\/span><\/li><\/ol>

      <\/span><\/p>

      KONFLIKT INTERES\u00d3W \u2013 <\/strong>poprawa\u00a0 po nieu\u017cywaniu protez z\u0119bowych<\/span>
      9.<\/strong> DYSFAGIA I ZAKRZTUSZANIE SI\u0118 \u2013 zaburzenie koordynacji uk\u0142adu nerwowego i mi\u0119\u015bniowego aktu po\u0142ykania.<\/span>
      10. ZMIANY O CHARAKTERZE HYPERKERATOZY \u2013 dra\u017cnienie protezami z\u0119bowym \u2013 policzki, wyrostki z\u0119bowe \u017cuchwy, przypadkowe nadgryzienia ; po ekspozycji na s\u0142o\u0144ce \u2013\u00a0u m\u0119\u017cczyzn\u00a0– warga dolna.<\/span>
      11. ZABURZENIA G\u0141OSU<\/span>
      – u m\u0119\u017cczyzn zanik strun g\u0142osowych<\/span>
      – u kobiet obrz\u0119k strun g\u0142osowych, tendencja do chrypki.<\/span>
      Na fonacj\u0119 sk\u0142ada si\u0119 :<\/span>
      – prawid\u0142owa funkcja oddechowa<\/span>
      – stan anatomiczny i czynno\u015bciowy krtani<\/span>
      – stan jamy ustnej\u00a0\u00a0<\/span>
      – koordynacja nerwowo \u2013 mi\u0119\u015bniowa<\/span>
      Po\u00a0 70 \u2013 tym roku \u017cycia sk\u0142onno\u015b\u0107 do chrypki i dysfonii, do dr\u017cenia g\u0142osu.<\/span>
      12. ROZLU\u0179NIENIE ZWIERACZA GARD\u0141A DOLNEGO<\/span>
      – refluks prze\u0142ykowo \u2013 gard\u0142owy (zaburzenia g\u0142osu)<\/span>
      – u os\u00f3b OTY\u0141YCH \u2013 b\u00f3le gard\u0142a, zgaga, przeszkoda w gardle, otalgia, chrypka,\u00a0\u00a0\u00a0 kaszel (konsekwencja refluksu \u017co\u0142\u0105dkowo \u2013 prze\u0142ykowego).<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      UCHO
      Ucho zewn\u0119trzne:\u00a0 <\/u><\/strong>sk\u00f3ra, gruczo\u0142y \u0142ojowe i woskowinowe<\/span>
      ( zale\u017cno\u015b\u0107 od poziomu hormon\u00f3w androgennych \u2013 u m\u0119\u017cczyzn \u0142agodne<\/strong>, u kobiet wyra\u017ane<\/strong> od menopauzy \u2013 sucho\u015b\u0107 \u015bwi\u0105d – <\/strong>zanik nask\u00f3rka\u00a0 – problem kosmetyk\u00f3w, gor\u0105ca k\u0105piel, odka\u017canie ucha\u00a0 kroplami spirytusowymi u chorych na cukrzyc\u0119 insulinozale\u017cn\u0105 obni\u017cona odporno\u015b\u0107 chorego<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Ucho \u015brodkowe
      <\/u><\/strong>zesztywnienie b\u0142on b\u0119benkowych, b\u0142on podstawnych<\/span>
      osteoporoza kosteczek s\u0142uchowych, zmiany zwyrodnieniowe staw\u00f3w dotycz\u0105 staw\u00f3w mi\u0119dzykosteczkowych \u2013 szkliwienie i wapnienie chrz\u0105stek powierzchni i torebek<\/span>
      Ma\u0142e znaczenie w globalnym uszkodzeniu s\u0142uchu wieku starczego<\/strong><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Ucho wewn\u0119trzne
      <\/u>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 PRESBYACUSIS \u2013 g\u0142uchota starcza<\/strong><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      WOLNO POST\u0118PUJ\u0104CY UBYTEK S\u0141UCHU WYNIKAJ\u0104CY Z PROCES\u00d3W STARZENA SI\u0118 NARZ\u0104DU S\u0141UCHU<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Pytanie \u2013 <\/strong>czy zaburzenia rozumienia\u00a0 mowy to wynik JEDYNIE<\/strong> zmian zwyrodnieniowych w obr\u0119bie narz\u0105du zmys\u0142owego ?<\/span>
      – zanik kom\u00f3rek nerwowych i w\u0142\u00f3kien g\u0142\u00f3wnie \u015blimaka, w mniejszym stopniu w nerwie s\u0142uchowym czy zmian w obr\u0119bie OUN, centralnych dr\u00f3g s\u0142uchowych (do<\/strong> kory p\u0142ata skroniowego)<\/span>
      PO 40 ROKU \u017bYCIA\u00a0 (50 roku \u017cycia) \u2013 cz\u0119stotliwo\u015bci<\/strong> wysokie powy\u017cej 2000 Hz<\/strong> obustronnie 0,3 dB na rok
      <\/strong>TRUDNO\u015aCI ROZUMIENIA MOWY W HA\u0141A\u015aLIWYM OTOCZENIU \u2013 s\u0142ysz\u0119, ale nie rozumiem spadek s\u0142yszenia kierunkowego<\/strong><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      NA OG\u00d3\u0141 kszta\u0142t audiogramu niezmienny w d\u0142u\u017cszym czasie obserwacji.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      \u00a0INNA DEFINICJA \u2013 G\u0141UCHOTA STARCZA \u2013 niedos\u0142uch spowodowany starzeniem si\u0119 organizmu bez dzia\u0142ania dodatkowych szkodliwych czynnik\u00f3w.<\/u>
      MA WP\u0141YW \u2013 <\/strong>HA\u0141AS, ZABURZENIA W UKRWIENIU (m\u00f3zgu, uszu) STRESS,<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      CZYNNIKI OTOTOKSYCZNE :<\/span>
      choroby infekcyjne<\/strong> \u2013 grypa, \u015bwinka , dur plamisty, p\u00f3\u0142pasiec, borelioza, covid<\/span>
      choroby przemiany materii \u2013 <\/strong>tarczycy, w\u0105troby, nerek<\/span>
      leki chinina, kwas salicylowy, furosemid, kwas etakrynowy (diuretyk), cytostatyki, antybiotyki
      krople do uszu z antybiotykami ototoksycznymi<\/strong> zatrucie tlenkiem w\u0119gla , anilin\u0105, nitrobenzolem<\/strong><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      NADCI\u015aNIENIE T\u0118TNICZE, CUKRZYCA, CHOROBY OUN, MIA\u017bD\u017bYCA, ZABURZENIA METABOLICZNE, OTY\u0141OS\u0106, NADWAGA, WYSOKIE ST\u0118\u017bENIE CHOLESTEROLU, Z\u0141E OD\u017bYWIANIE SI\u0118, NIEZDROWA DIETA, OBNIZONA AKTYWNOS\u0106 FIZYCZNA, STOSOWANIE UZYWEK \u2013 tyto\u0144, alkohol, PREDYSPOZYCJA GENETYCZNA.<\/span>
      SZUMY USZNE
      PRESBYASTASIS \u2013 zaburzenia r\u00f3wnowagi\u00a0
      <\/strong>zawroty g\u0142owy, zaburzenia postawy i chodu, upadki<\/span>
      50% populacji po 65 roku \u017cycia, samodzielnych ludzi, a niesamodzielnych z DPS do 80%, skutki wielonarz\u0105dowe upadk\u00f3w do zgon\u00f3w w\u0142\u0105cznie.<\/span>
      3 uk\u0142ady: wzrok \u2013 r\u00f3wnowaga \u2013 czucie g\u0142\u0119bokie (receptory: stawowe, \u015bci\u0119gien, mi\u0119\u015bni).
      <\/strong>o\u015brodek \u2013 zakr\u0119t za\u015brodkowy\u00a0 (gyrus postcentralis) kory m\u00f3z spadek liczby neuron\u00f3w,<\/span>
      powolny ubytek masy mi\u0119\u015bniowej od 30 – 40 roku \u017cycia<\/span>
      Po 75 roku \u017cycia mi\u0119\u015bnie stanowi\u0105 15% masy cia\u0142a, a w m\u0142odym 30%<\/span>
      Si\u0142a skurczu izometrycznego po 60 roku \u017cycia \u2013 mniejsza o 20%,po 70 roku \u017cycia \u2013 mniejsza o 50%<\/span>
      Rola geriatry, neurologa .<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      URAZY
      nosa \u2013 <\/strong>ko\u015bci nosa \u2013 szczeliny z\u0142amania, wylew krwi do zatok \u2013 zacienienie<\/span>
      krwiak przegrody nosa \u2013<\/strong> si\u0142a prostopad\u0142a do powierzchni twarzy<\/span>
      zatok \u2013<\/strong> wytrzeszcz, odm, wylewy krwawe, obrz\u0119k, podw\u00f3jne widzenie, \u015blepota<\/span>
      ko\u015bci skroniowej <\/strong>\u00a0– podstawy czaszki \u2013 pourazowe pora\u017cenie nerwu twarzowego, narz\u0105du s\u0142uchu i r\u00f3wnowagi:<\/span>
      pod\u0142u\u017cne <\/strong>\u2013 uraz z boku ( ucho \u015brodkowe \u2013 krwawienie z ucha, wyciek p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego, upo\u015bledzenie s\u0142uchu przewodzeniowe<\/span>
      poprzeczne <\/strong>\u2013 uraz czo\u0142a lub potylicy \u2013 na og\u00f3\u0142 ucho wewn\u0119trzne\u00a0 – wypadni\u0119cie czynno\u015bci narz\u0105du s\u0142uchu i r\u00f3wnowagi,\u00a0 pora\u017c\u0119nie\u00a0 nerwu VII w 50% przypadk\u00f3w ( g\u0142uchota, oczopl\u0105s do ucha zdrowego, zawroty g\u0142owy)<\/span>
      Zatrzyma\u0107 proces starzenia mo\u017cna je\u015bli <\/strong>:<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      JESZ ZDROWO, WYSYPIASZ SI\u0118 , RUSZASZ SI\u0118 I NIE PALISZ <\/strong>!<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Streszczenie wyk\u0142adu opracowa\u0142a: Krystyna Rawska<\/em><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      W dniu 5.11.2025. roku wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu mgr Gra\u017cyny Gowarzewskiej: <\/strong><\/span>
      \u201eFilharmonia \u015al\u0105ska \u2013 80 lat pisane muzyk\u0105\u201d.<\/strong><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku dzia\u0142aj\u0105 obecnie 3 filharmonie:<\/span>
      – \u00a0\u015al\u0105ska im. Henryka Miko\u0142aja G\u00f3reckiego,<\/span>
      – Cz\u0119stochowska im. Bronis\u0142awa Hubermana,<\/span>
      – Zabrza\u0144ska.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Filharmonia \u015al\u0105ska<\/strong>.<\/span>
      W 1873 roku przy ul. Sokolskiej wybudowano Reichshale: budynek z sal\u0105 koncertow\u0105.<\/span>
      W neoklasycystycznym budynku, koncerty organizowa\u0142 Oscar Meisner, dyrygent ch\u00f3ru, kt\u00f3ry w 1882 r. za\u0142o\u017cy\u0142 Towarzystwo \u015apiewacze w Katowicach.<\/span>
      Tutaj w 1901 roku koncertowa\u0142 Jan Ignacy Paderewski. Kiedy w 1906 r. budynek wykupi\u0142a sp\u00f3\u0142ka z wi\u0119kszo\u015bciowym polskim kapita\u0142em, mog\u0142y si\u0119 tam odbywa\u0107 koncerty polskich ch\u00f3r\u00f3w oraz spotkania i imprezy polskich organizacji.<\/span>
      W 1943 roku dobudowano prawe skrzyd\u0142o i przebudowano scen\u0119, przeznaczaj\u0105c budynek na filharmoni\u0119.<\/span>
      Koncert inauguracyjny orkiestry symfonicznej odby\u0142 si\u0119 26.05.1945 roku, zaledwie kilka tygodni po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej. Od pocz\u0105tku filharmonia dzia\u0142a\u0142a intensywnie na rzecz upowszechniania muzyki. Grali z ni\u0105 najwybitniejsi soli\u015bci<\/span>
      i dyrygenci. Pierwszym dyrygentem WOSPR w latach 1945-1946 by\u0142 Witold Rowicki. W latach 1947-1953 Grzegorz Fitelberg stan\u0105\u0142 na czele Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach. Od 1980 roku odbywa si\u0119<\/span>
      w Katowicach Mi\u0119dzynarodowy Konkurs Dyrygencki jego imienia (jeden z trzech najwa\u017cniejszych polskich mi\u0119dzynarodowych konkurs\u00f3w wykonawczych).<\/span>
      Karol Stryja (1915-1998) to najbardziej zas\u0142u\u017cony dyrektor Filharmonii \u015al\u0105skiej (37 lat kadencji dyrektora i kierownika artystycznego). W 1973 roku utworzy\u0142 profesjonalny filharmoniczny ch\u00f3r, a w 1981 dzisiejsz\u0105 \u015al\u0105sk\u0105 Orkiestr\u0119 Kameraln\u0105. Zainicjowa\u0142 Mi\u0119dzynarodowy Konkurs Dyrygent\u00f3w imienia Grzegorza Fitelberga<\/span>
      i prowadzi\u0142 kolejne a\u017c do \u015bmierci. Tu zawsze by\u0142a wa\u017cna muzyka polskich i \u015bl\u0105skich kompozytor\u00f3w. Dla firmy Marco Polo \u2013 Pacific dokona\u0142 nagrania wszystkich utwor\u00f3w Karola Szymanowskiego.<\/span>
      Karol Stryja zajmowa\u0142 ponadto stanowisko dyrektora artystycznego Orkiestry Symfonicznej w Odense (Dania). Z jego inicjatywy zorganizowano Mi\u0119dzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. C. Nielsena..<\/span>
      By\u0142 profesorem Akademii Muzycznej w Katowicach.<\/span>
      Sir Simon Rattle cz\u0119sto wykonuje muzyk\u0119 Szymanowskiego, w tym takie utwory jak: Kr\u00f3l Roger (opera, Anglicy nauczyli si\u0119 tekstu po polsku), Harnasie (balet symfoniczny), Koncert skrzypcowy nr 1, IV Symfonia koncertuj\u0105ca.<\/span>
      Wys\u0142uchali\u015bmy mistycznego fragmentu IV Symfonii koncertuj\u0105cej.<\/em><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Miros\u0142aw Jacek B\u0142aszczyk (1959), urodzony w Bytomiu po uko\u0144czeniu studi\u00f3w<\/span>
      w Akademii Muzycznej w Katowicach, kontynuowa\u0142 nauk\u0119 na Wydziale Teorii, Kompozycji i Dyrygentury w klasie profesora Karola Stryi. Od maja 1998 jest dyrektorem artystycznym Filharmonii \u015al\u0105skiej w Katowicach.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Adam Weso\u0142owski (1980), urodzony w Rudzie \u015al\u0105skiej, w latach 1999-2004 studiowa\u0142 w klasie kompozycji oraz gr\u0119 na fortepianie w Akademii Muzycznej w Katowicach, gdzie otrzyma\u0142 dyplom z wyr\u00f3\u017cnieniem w obu kierunkach. Obecnie pe\u0142ni funkcj\u0119 dyrektora generalnego Festiwalu im. Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego. Od 2018 piastuje stanowisko dyrektora Filharmonii \u015al\u0105skiej im. Henryka Miko\u0142aja G\u00f3reckiego. W latach 2018-2025 zorganizowa\u0142 setki koncert\u00f3w dla dzieci w wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim.<\/span>
      W latach 2013-2014 zamontowano w Filharmonii nowe organy kt\u00f3re maj\u0105 36 g\u0142os\u00f3w, 3 manua\u0142y i s\u0105 instrumentem wysokiej klasy.<\/span>
      Dnia 24.05.2025 roku w Spodku, na Wielkiej Gali Jubileuszowej Filharmonii \u015al\u0105skiej us\u0142yszeli\u015bmy VIII Symfoni\u0119 Gustava Mahlera (Symfonia Tysi\u0105ca). To dzie\u0142o po raz pierwszy w Polsce zabrzmia\u0142o w wykonaniu ponad 1000 artyst\u00f3w. Orkiestr\u0105 Symfoniczn\u0105 Filharmonii \u015al\u0105skiej, kt\u00f3ra wraz z solistami i Ch\u00f3rem Filharmonii \u015al\u0105skiej oraz po\u0142\u0105czonymi ch\u00f3rami z wojew\u00f3dztwa \u015al\u0105skiego, wykona\u0142a to dzie\u0142o dyrygowa\u0142 Yaroslav Shemet.<\/span>
      W 2025 roku trwa XIII edycja festiwalu \u201eMi\u0119dzynarodowe Dni Henryka Miko\u0142aja G\u00f3reckiego\u201d w Katowicach. Zar\u00f3wno \u017cona Jadwiga jak i syn Miko\u0142aj cz\u0119sto bywaj\u0105 na koncertach.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Filharmonia Zabrza\u0144ska<\/strong><\/span>
      W 1950 roku powo\u0142ano Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filharmonii G\u00f3rniczej<\/span>
      i z po\u0142\u0105czonych orkiestr dw\u00f3ch kopalni powsta\u0142a Filharmonia G\u00f3rnicza.<\/span>
      Jednym z za\u0142o\u017cycieli by\u0142 kompozytor, pianista i dyrygent Edward Czerny.<\/span>
      Jej pierwotnym celem by\u0142a popularyzacja muzyki klasycznej w\u015br\u00f3d klasy robotniczej. Cz\u0142onkowie orkiestry nie tylko grali w zespole, ale jednocze\u015bnie pracowali w r\u00f3\u017cnych zak\u0142adach.W 1953 r. mecenat nad zespo\u0142em przej\u0105\u0142 Zwi\u0105zek Zawodowy G\u00f3rnik\u00f3w Orkiestra zacz\u0119\u0142a uczestniczy\u0107 we wszystkich wa\u017cnych wydarzeniach pa\u0144stwowych<\/span>
      i kulturalnych. Jako jedna z pierwszych w kraju zacz\u0119\u0142a prowadzi\u0107 koncerty dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy. W 1971 roku Filharmonia G\u00f3rnicza Zwi\u0105zku Zawodowego G\u00f3rnik\u00f3w, zosta\u0142a samodzieln\u0105 jednostk\u0105 bud\u017cetow\u0105. Bywa\u0142o r\u00f3\u017cnie. Prezentowano muzyk\u0119 l\u017cejszego gatunku- operow\u0105, operetkow\u0105, rozrywkow\u0105, ze wzgl\u0119du na popularno\u015b\u0107. Na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych przymierzano si\u0119 do jej zamkni\u0119cia. G\u0142o\u015bne protesty na ca\u0142ym \u015al\u0105sku uratowa\u0142y j\u0105.<\/span>
      Z biegiem czasu profil zespo\u0142u zmienia\u0142 si\u0119 w kierunku program\u00f3w typu filharmonicznego. W 1984 r. zesp\u00f3\u0142 uzyska\u0142 nazw\u0119 Pa\u0144stwowa Filharmonia co by\u0142o wyrazem uznania dla jego\u00a0 osi\u0105gni\u0119\u0107. Od 1990 roku dyrektorem Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Zabrza\u0144skiej jest S\u0142awomir Chrzanowski (studiowa\u0142 dyrygentur\u0119 w klasie Karola Stryji). Od 2010 r. now\u0105 siedzib\u0105 Filharmonii Zabrza\u0144skiej jest wyremontowany zabytkowy budynek dawnej biblioteki Donnersmarck\u00f3w (obok Centrum Platan). To neoklasycystyczny budynek z sal\u0105 na 290 os\u00f3b (nareszcie muzycy mieli szafki dla siebie).W 2010 r. Filharmonia otrzyma\u0142a tytu\u0142 \u201eAmbasadora\u00a0 Zabrza\u201d. W dniu 5 grudnia 2025 w Domu Muzyki i Ta\u0144ca odb\u0119dzie si\u0119 Koncert Galowy<\/span>
      z okazji 75-lecia dzia\u0142alno\u015bci zatytu\u0142owany \u201eHistoria Filharmonii Zabrza\u0144skiej<\/span>
      w d\u017awi\u0119kach\u201d.<\/span>
      Na zach\u0119t\u0119 przed tym wydarzeniem wys\u0142uchali\u015bmy Fantazji na tematy z opery \u201eFaust\u201d Gounoda (na skrzypce i fortepian).<\/em><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Notatk\u0119 przygotowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      \u017belazo pierwiastek z gwiazd<\/strong><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      W dniu 22.10. 2025 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu dr hab. in\u017c. Jacka Pieprzycy, profesora Politechniki \u015al\u0105skiej<\/strong><\/span>
      z Katedry Metalurgii i Recyklingu: <\/strong>\u201d\u017belazo pierwiastek z gwiazd\u201d.<\/strong><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      \u017belazo otacza nas wsz\u0119dzie. Rzadko si\u0119 zastanawiamy sk\u0105d si\u0119 tu znalaz\u0142o.<\/span>
      \u017belazo o symbolu Fe (ferrum) to pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 26, metal z VIII grupy uk\u0142adu okresowego.<\/span>
      13,5 mld lat temu nast\u0105pi\u0142 Wielki Wybuch.<\/strong> Po 300-400 mln lat zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 pierwiastki. Pierwszy by\u0142 wod\u00f3r (H2 <\/sub>– deuter). Zosta\u0142 naukowo zidentyfikowany i opisany przez Henry\u2019ego Cavendisha <\/strong>w 1766 roku). Nast\u0119pnie powsta\u0142 hel, a p\u00f3\u017aniej inne.<\/span>
      Ernest Rutheford <\/strong>udowodni\u0142, \u017ce atom ma j\u0105dro, w kt\u00f3rym skoncentrowany jest ca\u0142y jego \u0142adunek dodatni i wi\u0119kszo\u015b\u0107 masy. Wywnioskowa\u0142 to po eksperymencie, w kt\u00f3rym cz\u0105stki alfa bombardowa\u0142y cienk\u0105 z\u0142ot\u0105 foli\u0119 i przechodzi\u0142y przez ni\u0105 bez zmiany kierunku lotu.<\/span>
      Elektrony kr\u0105\u017c\u0105 po orbitach. Gdyby elektron mia\u0142 wielko\u015b\u0107 pi\u0142eczki do ping-ponga, to kr\u0105\u017cy\u0142by po orbicie w odleg\u0142o\u015bci korony du\u017cego stadionu.<\/span>
      Artur Eddington <\/strong>w 1920 przewidzia\u0142 mechanizm proces\u00f3w j\u0105drowych w gwiazdach. \u0179r\u00f3d\u0142em energii gwiazdowej jest synteza wodoru w hel. Miejscem, gdzie powstaj\u0105 pierwiastki, s\u0105 wn\u0119trza gwiazd. W gwiazdach o du\u017cej masie w procesie fuzji j\u0105drowej powstaj\u0105 pierwiastki, gdzie \u017celazo jest ostatnim pierwiastkiem, wytworzenie kt\u00f3rego wi\u0105\u017ce si\u0119 z uwolnieniem energii.<\/span>
      Pierwiastki o wi\u0119kszej liczbie atomowej powstaj\u0105 w wyniku gwa\u0142townego wybuchu supernowej, kt\u00f3ra rozrzuca w przestrze\u0144 izotopy pierwiastk\u00f3w, kt\u00f3rych j\u0105dra atom\u00f3w s\u0105 niestabilne i samorzutnie ulegaj\u0105 przemianie promieniotw\u00f3rczej. Badania widm gwiazdowych, kt\u00f3re by\u0142y podstaw\u0105 teorii B2<\/sup>FH <\/strong>nazwanej tak od od nazwisk Margaret Burbridge, Geoffreya Burbridge, Wiliama Fowlera i Freda Hoyle\u2019a. Teoria ta dostarczy\u0142a rewolucyjnego wyja\u015bnienia powstawania pierwiastk\u00f3w chemicznych.<\/span>
      James Chadwick<\/strong> w 1932 na podstawie eksperyment\u00f3w odkry\u0142 now\u0105 cz\u0105stk\u0119 w j\u0105drze atomu, kt\u00f3ra zosta\u0142a nazwana neutronem. Tego samego odkrycia w tym samym czasie dokona\u0142 Hans Falkenhagen, kt\u00f3ry go nie opublikowa\u0142. Chadwick chcia\u0142 si\u0119 z nim podzieli\u0107 Nagrod\u0105 Nobla, ale Falkenhagen odm\u00f3wi\u0142.<\/span>
      S\u0142o\u0144ce<\/strong> powsta\u0142o ok. 4,6 mld lat temu po wybuchu supernowej. S\u0142o\u0144ce ma jeszcze trwa\u0107 ok. 5 mld lat. Kiedy sko\u0144czy si\u0119 wod\u00f3r, S\u0142o\u0144ce zacznie si\u0119 zapada\u0107 i powstanie bia\u0142y karze\u0142.<\/span>
      Wok\u00f3\u0142 m\u0142odego S\u0142o\u0144ca orbitowa\u0142 dysk protoplanetarny. Znajduj\u0105ca si\u0119 w nim materia oddzia\u0142ywa\u0142a na siebie. Wytworzy\u0142y si\u0119 planetozymale, kt\u00f3re by\u0142y czym\u015b w rodzaju zal\u0105\u017ck\u00f3w planet. Gdy ci\u0119\u017ckie pierwiastki zacz\u0119\u0142y si\u0119 zderza\u0107, dosz\u0142o do ich po\u0142\u0105czenia. Tak uformowa\u0142o si\u0119 skaliste j\u0105dro Ziemi. Nad nimi powsta\u0142 p\u0142aszcz, w kt\u00f3rym dochodzi\u0142o do cyrkulacji materii. L\u017cejsze pierwiastki wznios\u0142y si\u0119 ku powierzchni, tworz\u0105c skorup\u0119 ziemsk\u0105. Ziemia zderzy\u0142a si\u0119 z cia\u0142em niebieskim wielko\u015bci Marsa (Thea), kt\u00f3re kr\u0105\u017cy\u0142o na tej samej orbicie. W wyniku kolizji, skorupy obu obiekt\u00f3w stopi\u0142y si\u0119, a w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105 zosta\u0142y wyrzucone ogromne od\u0142amki skalne. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich spad\u0142a na Ziemi\u0119 ale pozosta\u0142e zacz\u0119\u0142y si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107. Tak powsta\u0142 Ksi\u0119\u017cyc w odleg\u0142o\u015bci 25000 km i kiedy zacz\u0105\u0142 si\u0119 oddala\u0107, pogoda na Ziemi zacz\u0119\u0142a si\u0119 stabilizowa\u0107.<\/span>
      Budowa wn\u0119trza Ziemi.<\/strong><\/span>
      Nasza planeta sk\u0142ada si\u0119 z nast\u0119puj\u0105cych warstw:<\/span>
      – skorupa ziemska, warstwa o grubo\u015bci od kilku (pod oceanami) do kilkudziesi\u0119ciu kilometr\u00f3w, (w obr\u0119bie kontynent\u00f3w),<\/span>
      – p\u0142aszcz g\u00f3rny (35-400km),<\/span>
      – p\u0142aszcz dolny (400-2900km),<\/span>
      – j\u0105dro, ( promie\u0144 wynosi ok. 3500 km, temperatura ok. 6000 stopni Celsjusza).<\/span>
      J\u0105dro zewn\u0119trzne jest p\u0142ynne (2900-5100km).<\/span>
      J\u0105dro wewn\u0119trzna jest cia\u0142em sta\u0142ym (5100-7370km).<\/span>
      Powsta\u0142o pole magnetyczne, kt\u00f3re chroni planet\u0119 przed promieniowaniem kosmicznym.<\/span>
      Na Ziemi\u0119 spada\u0142 r\u00f3j meteoryt\u00f3w (w\u0119giel, woda). Ziemia pokrywa si\u0119 wod\u0105 i stygnie. Oceany s\u0105 ciep\u0142e. Pojawiaj\u0105 si\u0119 w nich proste organizmy jednokom\u00f3rkowe, beztlenowe (podobne<\/span>
      do bakterii). By\u0142y otoczone b\u0142on\u0105 kom\u00f3rkow\u0105 i zawiera\u0142y cz\u0105steczk\u0119 DNA. Mia\u0142y kom\u00f3rk\u0119 bez wyodr\u0119bnionego j\u0105dra, chloroplast\u00f3w. Od\u017cywia\u0142y si\u0119 cudzo\u017cywnie. P\u00f3\u017aniej pojawi\u0142y si\u0119 organizmy zdolne do fotosyntezy, sinice (samo\u017cywne).<\/span>
      Pod wzgl\u0119dem masy \u017celazo jest najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cym pierwiastkiem chemicznym na Ziemi. Stanowi wi\u0119kszo\u015b\u0107 jej j\u0105dra zewn\u0119trznego i wewn\u0119trznego. Jest czwartym najbardziej powszechnym pierwiastkiem w skorupie ziemskiej.<\/span>
      \u017belazo wyst\u0119puje w minera\u0142ach takich jak: \u00a0czerwony hematyt, zwany krwawnikiem, czarny magnetyt, cz\u0119sto w postaci kryszta\u0142\u00f3w, syderyt, piryt i \u017celazo rodzime.<\/span>
      Podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em produkcji \u017celaza s\u0105 rudy \u017celaza.<\/span>
      Pojawili si\u0119 ludzie. Min\u0119\u0142a epoka kamienia, nast\u0119pnie br\u0105zu. W 1922 roku archeolodzy odnale\u017ali nienaruszony grobowiec faraona Tutanchamona (w\u0142adcy Egiptu,1333-1323 p.n.e.). Po wielu latach bada\u0144 ustalono, \u017ce znaleziony tam \u201ekosmiczny\u201d sztylet, kt\u00f3ry mia\u0142 z\u0142ot\u0105 r\u0119koje\u015b\u0107 i wykonan\u0105 z kryszta\u0142u g\u0142owic\u0119 wykuto z meteorytu.<\/span>
      Pierwsze proste piece hutnicze (dymarki)<\/strong> w Europie pojawi\u0142y si\u0119 ok. II wieku p.n.e. (na ziemiach polskich ok. I wieku n. e). Najwi\u0119cej ich \u015blad\u00f3w znaleziono w dawnym Zag\u0142\u0119biu \u015awi\u0119tokrzyskim. By\u0142y to proste konstrukcje zag\u0142\u0119bione w ziemi, s\u0142u\u017c\u0105ce do wyrobu \u017celaza (piece jednorazowego u\u017cytku). P\u00f3\u017aniej (XII wiek) budowano ziemne piece z otworem spustowym do usuwania \u017cu\u017clu i zastosowano miechy do wt\u0142aczania powietrza.<\/span>
      Uzyskiwana forma \u017celaza mia\u0142a posta\u0107 g\u0119stej porowatej bry\u0142y (g\u0105bki) zawieraj\u0105cej \u017cu\u017cel.<\/span>
      By\u0142o ono poddawane wielokrotnemu kuciu w celu usuni\u0119cia \u017cu\u017cla i otrzymaniu materia\u0142u nadaj\u0105cego si\u0119 do produkcji narz\u0119dzi i broni.<\/span>
      Charakterystyczny czerwony kolor Marsa wynika z du\u017cej zawarto\u015bci tlenku na jego powierzchni, co kojarzy\u0142o si\u0119 staro\u017cytnym z wojn\u0105 i krwi\u0105.<\/span>
      Abraham Darby<\/strong> (1677-1717) angielski hutnik, jako pierwszy u\u017cy\u0142 koksu zamiast w\u0119gla drzewnego do wytopu sur\u00f3wki (1709) w Wielkiej Brytanii, co mia\u0142o kluczowe znaczenie dla rewolucji przemys\u0142owej.<\/span>
      W Coalbrookdale mo\u017cna odwiedzi\u0107 Muzeum \u017celaza (Odkryj, jak \u017celazo zmieni\u0142o \u015bwiat).<\/span>
      Rewolucja przemys\u0142owa to proces zmian zwi\u0105zany z przej\u015bciem od gospodarki opartej na rolnictwie oraz produkcji manufakturowej b\u0105d\u017a rzemie\u015blniczej do mechanicznej produkcji fabrycznej na du\u017c\u0105 skal\u0119 (przemys\u0142ow\u0105).<\/span>
      Henry Cort opracowa\u0142 now\u0105 metod\u0119 przerabiania sur\u00f3wki na stal (pudlingowanie).<\/span>
      W 1856 Henry Bessemer<\/strong> opatentowa\u0142 metod\u0119 produkcji stali bezpo\u015brednio z rozgrzanego pieca poprzez przedmuchiwanie sur\u00f3wki i zamienianie jej na stal bezpo\u015brednio w konwektorze.<\/span>
      Piec Siemensa-Martina<\/strong> ( martenowski) to hutniczy wannowy piec p\u0142omieniowy z odzyskiwaniem ciep\u0142a spalin.<\/span>
      Walenty Ro\u017adzie\u0144ski <\/strong>(1560-1621) to polski hutnik, w\u0142a\u015bciciel ku\u017ani, urodzi\u0142 si\u0119 w miejscowo\u015bci Rozdzie\u0144 (obecnie Katowice Szopienice). Jest autorem wierszowanego poematu \u201eOfficina ferraria, albo huta i warsztat z ku\u017aniami szlachetnego dzie\u0142a \u017celaznego\u201d (1612) opisuj\u0105cego stan \u00f3wczesnego hutnictwa i g\u00f3rnictwa. Autor opisuje w nim histori\u0119 obr\u00f3bki \u017celaza oraz \u017cycie i prac\u0119 \u015bl\u0105skich g\u00f3rnik\u00f3w, hutnik\u00f3w i kowali, kt\u00f3r\u0105 zna\u0142 z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia. Wprowadzi\u0142 do swego utworu liczne cytaty i komentarze biblijne, oparte na ewangelickiej postylli g\u00f3rniczej z 1562 roku pt. \u201eSarepta\u201d.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Notatk\u0119 sporz\u0105dzi\u0142: Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      W dniu 15.10.2025 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu dr Barbary Lewickiej<\/strong><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 pt.\u201d Z\u0142oty wiek architektury Chicago\u201d.<\/strong><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Chicago (Windy City) to miasto w stanie Illinois, nad jeziorem Michigan. Ma ok. 600 km2 i ponad 2,7 mln mieszka\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Z\u0142oty wiek architektury Chicago (1880-1930) to okres intensywnego rozwoju miasta, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 po Wielkim po\u017carze w 1871 roku. Jednym z nielicznych budynk\u00f3w w centrum miasta, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 ten po\u017car jest neogotycka Chicago Water Tower (1869) zbudowana z wapienia. Doprowadza\u0142a wod\u0119 do miasta z jeziora Michigan.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Najwa\u017cniejsze dla tego okresu by\u0142y rozwi\u0105zania stosowane przez szko\u0142\u0119 chicagowsk\u0105w budownictwie. Wprowadzono stalowe ramy zamiast mur\u00f3w no\u015bnych co umo\u017cliwi\u0142o budowanie wy\u017cszych wie\u017cowc\u00f3w.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Na pewno ka\u017cdy turysta zauwa\u017cy wagoniki nadziemnej Chicagowskiej kolei metropolitalnej (L- od elevated,), kt\u00f3re kursuj\u0105 po kole\u00a0 i o\u015bmiu liniach o \u0142\u0105cznej d\u0142ugo\u015bci ok. 170 km. Jad\u0105c kolejk\u0105 mo\u017cna zagl\u0105da\u0107 do mijanych po trasie biur.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Najwy\u017cszym drapaczem chmur w Chicago jest Willis Tower (Sears Tower). Na 103 pi\u0119trze jest szklane pude\u0142ko, kt\u00f3re wystaje 1,3 m od budynku i oferuje widoki na odleg\u0142o\u015b\u0107 do 80 km.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Wzd\u0142u\u017c rzeki Chicago znajduje si\u0119 37 most\u00f3w, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 to mosty zwodzone, s\u0142u\u017c\u0105ce do przepuszczania statk\u00f3w.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Nowa architektura przeplata si\u0119 ze star\u0105. Ulice i chodniki s\u0105\u00a0 szerokie.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      W mie\u015bcie mo\u017cna podziwia\u0107 wiele pi\u0119knych rze\u017ab i obraz\u00f3w. Do najbardziej znanych nale\u017c\u0105:<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      – \u201eCloud Gate\u201d zwana \u201eThe Bean (Anish Kapoor).<\/span>
      –\u00a0 odbicie panoramy miasta, znajduje si\u0119 w Parku\u00a0 Milenijnym<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      – \u201eStary gitarzysta\u201d (Pablo Picasso) w Art Institute of Chicago,<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      – \u201eCztery pory roku\u201d (Marc Chagall) siedemdziesi\u0119ciometrowa mozaika<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      – \u201eAmeryka\u0144ski gotyk\u201d (Grant Wood).<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      W mie\u015bcie mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy typy budynk\u00f3w z tego okresu:<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      1. Art Deco –<\/strong> uosabia optymizm i splendor epoki maszyn.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Carbides\u00a0 and Carbon Building\u00a0 w kszta\u0142cie butelki szampana, z charakterystyczn\u0105 fasad\u0105\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 z zielonej i z\u0142otej terakoty zbudowano (1929 r.) w dzielnicy The Loop.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Budynek The Rookery, najstarszy wie\u017cowiec w mie\u015bcie, zaprojektowali Daniel Burnham i John Root w 1888 roku. Jego fasada wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 ozdobn\u0105 terakot\u0105, kopu\u0142\u0105 ze stali i szk\u0142a, kunsztownym murowaniem (kolumny ob\u0142o\u017cono jasnym kamieniem). Jednak wn\u0119trze zmodernizowane przez Franka Lloyda Wrighta w 1905 roku\u00a0\u00a0 czyni go wyj\u0105tkowym. Szczeg\u00f3lnie pi\u0119kny jest centralny dziedziniec o\u015bwietlony szklanym \u015bwietlikiem (gra \u015bwiate\u0142 przy r\u00f3\u017cnych warunkach atmosferycznych) oraz ornamenty z bia\u0142ego marmuru<\/span>
      i br\u0105zu.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Budynek wyposa\u017cono w windy i klimatyzacj\u0119.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Art Deco lubuje si\u0119 w z\u0142ocie, czerni i ciemnej zieleni.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Civic Opera Building (45 pi\u0119ter z dwoma 22-pi\u0119trowymi wie\u017cami) to zabytkowy teatr operowy, otwarty w 1929 roku, znany ze swojego wspania\u0142ego wystroju w stylu Art Deco.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Przypomina z zewn\u0105trz Pa\u0142ac Kultury w Warszawie.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      2. Modernizm<\/strong><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Frederick Robie House to arcydzie\u0142o stworzone przez Franka Lloyda Wrighta. Ten budynek to koncepcja rozleg\u0142ego ekstensywnego domu, najdobitniej wyra\u017caj\u0105cego ameryka\u0144skiego ducha. Po\u0142o\u017cony na przedmie\u015bciach w dzielnicy Hyde Park. To przyk\u0142ad architektury preriowej. Budynek charakteryzuje si\u0119 poziomymi liniami, niskim dachem z du\u017cymi okapami, otwartymi planami wn\u0119trz i zastosowaniem naturalnych materia\u0142\u00f3w. Budynek o powierzchni 800 m2 ma 3 kondygnacje, pierwsza\u00a0 by\u0142a najni\u017csza, ka\u017cda nast\u0119pna jest wy\u017csza. Nie by\u0142o to funkcjonalne.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Budynek mia\u0142 sprawia\u0107 wra\u017cenie, \u017ce \u201ewyrasta\u201d z ziemi i wtapia si\u0119 w otoczenie. Meble – du\u017co sk\u00f3r zwierz\u0119cych, szylkret, wysokiej jako\u015bci kamie\u0144. W \u0142azience zastosowano gi\u0119tkie metalowe rurki.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Frank Lloyd Wright by\u0142 fanatykiem proporcji. Pierwsi nabywcy nie byli domem zachwyceni i szybko go sprzedali.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      3. Neogotyk<\/strong><\/span>
      Chicago Tribune Tower to siedziba lokalnej prasy zbudowana w latach 1923-1925 (140 m) wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 neogotyckim charakterem. Posiada : wie\u017cyczki, przypory, rze\u017abione ornamenty, kt\u00f3re kojarz\u0105 si\u0119 nam<\/span>
      z dawnymi katedrami (zamkami).<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Uniwersytet Chicagowski zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w 1890 roku przez Johna Rockefellera, kt\u00f3ry nazwa\u0142 to swoj\u0105 \u201enajlepsz\u0105 inwestycj\u0105, jak\u0105 kiedykolwiek uczyni\u0142\u201d.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      W 1892 utworzono tu pierwszy wydzia\u0142 socjologii na \u015bwiecie.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Naukowcy z uniwersytetu otrzymali ponad 100 Nagr\u00f3d Nobla. W 1942 doprowadzili oni do pierwszej na \u015bwiecie samopodtrzymuj\u0105cej si\u0119 nuklearnej reakcji \u0142a\u0144cuchowej (nadzorowa\u0142 Enrico Fermi).<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Uczelnia jest znana ze swej neogotyckiej architektury, budynki powsta\u0142y g\u0142\u00f3wnie z wapienia pod koniec XIX wieku. G\u0142\u00f3wnym wzorem by\u0142y kampusy uniwersytet\u00f3w w Oksfordzie i Cambridge.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Ciekawostki.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      W mie\u015bcie tym mieszka\u0142 Ernest Hemingway, tu pozna\u0142 pierwsz\u0105 \u017con\u0119, Hadley Richardson.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Hemingway House to jeden z najbardziej rozpoznawalnych wie\u017cowc\u00f3w w dzielnicy Lincoln Park.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      W klubie 226 lubi\u0142 przebywa\u0107 os\u0142awiony gangster Al Capone.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      AI kojarzy z Chicago : koszyk\u00f3wk\u0119, scen\u0119 jazzow\u0105 i bluesow\u0105.<\/span>

      <\/p>

      <\/span><\/p>

      Notatk\u0119 z wyk\u0142adu opracowa\u0142 : Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      W dniu 08.10.2025 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu mgr Mariana Piegzy o \u201eFilmowcach z Chorzowa\u201d.<\/strong><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Na pocz\u0105tku XX wieku na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, wielk\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy\u0142y si\u0119 teatry. Szczeg\u00f3lnie ch\u0119tnie ludzie ogl\u0105dali komedie, chc\u0105c si\u0119 odpr\u0119\u017cy\u0107 po ci\u0119\u017ckiej pracy. Ch\u00f3ry, towarzystwa gimnastyczne, organizacje r\u00f3\u017cnego typu te\u017c darzono zainteresowaniem.<\/span>
      Nagle pojawi\u0142o si\u0119 kino (X Muza). Pocz\u0105tki kinematografii by\u0142y trudne: droga aparatura (projektory), ma\u0142o film\u00f3w, niepewno\u015b\u0107 czy znajd\u0105 si\u0119 widzowie. Dlatego na pocz\u0105tku dzia\u0142alno\u015bci \u0142\u0105czono przedstawienia teatralne z seansami filmowymi. Machina ruszy\u0142a.<\/span>
      W okresie mi\u0119dzywojennym w Chorzowie dzia\u0142a\u0142o (maksymalnie) 11 kin.<\/span>
      Oto kilka przyk\u0142ad\u00f3w:<\/span>
      \u201eKammer Lichtspiel\u201d, p\u00f3\u017aniej \u201eApollo\u201d, a nast\u0119pnie \u201ePanorama\u201d (Wolno\u015bci 19),<\/span>
      \u201eColosseum\u201d (Wolno\u015bci 48), obecnie targowisko,<\/span>
      \u201ePolonia\u201d (Wolno\u015bci 17),<\/span>
      \u201eUnion\u201d, \u201eRoxy\u201d,<\/span>
      \u201eDelta\u201d p\u00f3\u017aniej \u201ePionier\u201d (Powsta\u0144c\u00f3w 1a, p\u00f3\u017aniej klub studencki \u201eKocynder\u201d),<\/span>
      \u201eRialto\u201d (Hajducka),<\/span>
      \u201eHelios\u201d (3 Maja).<\/span>
      \u201e\u015al\u0105sk\u201d (Chorz\u00f3w Batory, Armii Krajowej) \u00a0<\/em><\/span>
      \u201eChorz\u00f3w i Chorzowianie w s\u0142u\u017cbie X Muzy\u201d ksi\u0105\u017cka Mariana Piegzy podaje wi\u0119cej wiadomo\u015bci w tym zakresie.<\/em><\/span>
      Zmor\u0105 kin by\u0142y po\u017cary aparatury. W 1919 roku w po\u017carze kina w Gliwicach 76 dzieci straci\u0142o \u017cycie.<\/span>
      Bran\u017ca si\u0119 rozwija\u0142a, cho\u0107 jak zwykle, nie brakowa\u0142o oszust\u00f3w. Wytw\u00f3rnia filmowa PEGAZ FILM narobi\u0142a oszustw i pad\u0142a.<\/span>
      W\u0142odzimierz Kowa\u0144ko <\/strong>(1907-1968) polski Disney, od wczesnej m\u0142odo\u015bci ujawnia\u0142 szerokie zdolno\u015bci artystyczne i techniczne. Jako ucze\u0144 gimnazjum skonstruowa\u0142 aparat, na kt\u00f3rym wy\u015bwietla\u0142 filmy wykonane w\u0142asnor\u0119cznie na ta\u015bmie papierowej. Lata mi\u0119dzywojenne sp\u0119dzi\u0142 podr\u00f3\u017cuj\u0105c mi\u0119dzy \u015al\u0105skiem, Krakowem i Warszaw\u0105 na poszukiwaniu producenta, kt\u00f3ry sfinansowa\u0142by jego pomys\u0142y na filmy rysunkowe i powstanie wytw\u00f3rni film\u00f3w rysunkowych.<\/span>
      Niestety polski przemys\u0142 filmowy tego okresu, zdecydowanie bardziej ceni\u0142 kresk\u00f3wki Walta Disneya czy Maksa Fleischera.<\/span>
      Powstaj\u0105 biura wynajmu film\u00f3w (dwa w Chorzowie), kt\u00f3re sprowadzaj\u0105 filmy z Austrii i Francji.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Chorz\u00f3w w wybranych filmach fabularnych:<\/strong><\/span>
      Amator <\/strong>(1979, film psychologiczny, re\u017c. Krzysztof Kie\u015blowski)<\/span>
      Angelus<\/strong> (2001, komedia, dialogi po \u015bl\u0105sku, re\u017c. Lech Majewski)<\/span>
      Benek<\/strong> (2007, komediodramat, re\u017c. Robert Gli\u0144ski.) G\u00f3rnik bierze cudz\u0105 odpraw\u0119 i odchodzi z kopalni a nast\u0119pnie boryka si\u0119 z codzienno\u015bci\u0105; gra Andrzej Masztalerz.<\/span>
      Czarne skrzyd\u0142a<\/strong> (1962, film obyczajowy, re\u017c. Ewa i Czes\u0142aw Petelscy). Graj\u0105 Beata Tyszkiewicz i Czes\u0142aw Wo\u0142\u0142ejko. Akcja filmu rozgrywa si\u0119 w ogrodach secesyjnej willi dyr. Huty Bismarck (Chorz\u00f3w Batory), Emila Marxa.<\/span>
      Do g\u00f3ry nogami <\/strong>(1982, film wojenny\/obyczajowy, re\u017c. Stanis\u0142aw J\u0119dryka); kr\u0119cono w Chorzowie.<\/span>
      Daleko od szosy<\/strong> (1976, serial telewizyjny, re\u017c. Zbigniew Chmielewski). Du\u017co scen kr\u0119cono w Wojew\u00f3dzkim Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie.<\/span>
      Komedianci z wczorajszej ulicy <\/strong>(1986, film obyczajowy, re\u017c. Janusz Kidawa). Plenery kr\u0119cono w\u00a0 Chorzowie i Siemianowicach \u015al\u0105skich.<\/span>
      Marcinelle (2003, p<\/strong>olsko-w\u0142oski film o wypadku w kopalni w Charleroi w Belgii w 1956 roku, gdzie zgin\u0119\u0142o 262 g\u00f3rnik\u00f3w (Lokacje: KWK Powsta\u0144c\u00f3w \u015al\u0105skich w Bytomiu, szpital w Chorzowie, szyb Luiza w Zabrzu, dworzec w Trie\u015bcie)<\/span>
      Tramwajada<\/strong> (1988, film obyczajowy, re\u017c. Boles\u0142aw Pawica. Dzieci z domu dziecka porywaj\u0105 tramwaj w sylwestrow\u0105 noc i je\u017cd\u017c\u0105 nim mi\u0119dzy \u015bl\u0105skimi miastami.<\/span>
      Sze\u015b\u0107 milion\u00f3w sekund<\/strong> (1983, serial telewizyjny w 19 odcinkach, re\u017c. Leszek Staro\u0144). Tytu\u0142 odnosi si\u0119 do czasu roz\u0142\u0105ki Krzy\u015bka i jego matki, kt\u00f3ra wyjecha\u0142a do sanatorium. Krzysiek trafia pod opiek\u0119 wujostwa, uczy si\u0119 samodzielno\u015bci i obowi\u0105zkowo\u015bci. Film kr\u0119cony w Katowicach i na Osiedlu R\u00f3\u017canka w Chorzowie.<\/span>
      \u015awi\u0119ta wied\u017ama<\/strong> (2002, spektakl telewizyjny, re\u017c. Henryk Baranowski). To adaptacja powie\u015bci \u201eMojra\u201d Christiana Skrzyposzka (1943-1999 \u2013 urodzony w Chorzowie). \u015awietne role Jana Englerta i Magdaleny Cieleckiej. Huta Ko\u015bciuszko w tle (w jednej z hal zrobiono jezioro).<\/span>
      Umarli ze Spoon River <\/strong>(2006, spektakl Teatru Telewizji na podstawie wierszy Edgara Lee Mastersa, re\u017c. Jolanta Ptaszy\u0144ska).<\/span>
      Na terenie dawnej Huty Ko\u015bciuszko powsta\u0142 spektakl dedykowany ofiarom tragedii na terenie MTK. W spektaklu wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 czo\u0142\u00f3wka polskich aktorek i aktor\u00f3w (ostatnia rola Leona Niemczyka).<\/span>
      Gor\u0105cy czwartek <\/strong>(1993, re\u017c. Micha\u0142 Rosa – debiut). Film obyczajowy o trzech przyjacio\u0142ach z biednych \u015bl\u0105skich rodzin (Adam, Siwy i Dworaczek). Mo\u017cna zobaczy\u0107 w nim obrazy z Starego Chorzowa, Szyb El\u017cbiety i wiele innych.<\/span>
      Skazany na bluesa <\/strong>(2005, <\/strong>re\u017c. Jan Kidawa-B\u0142o\u0144ski). Film biograficzny o idolu i wokali\u015bcie zespo\u0142u D\u017cem – Ryszardzie Riedlu (Tomasz Kot), kt\u00f3rego sztuka, charyzmatyczny zwi\u0105zek ze s\u0142uchaczami i tragiczna walka z na\u0142ogiem (zmar\u0142 w wieku 37 lat) sta\u0142y si\u0119 znakiem czasu dla wielu Polak\u00f3w. Film kr\u0119cono w Chorzowie i \u015awi\u0119toch\u0142owicach.<\/span>
      Gra o wszystko<\/strong> (1978, re\u017c. Andrzej Kotkowski). Fabularyzowany dokument o Gerardzie Cie\u015bliku wybranym pi\u0142karzem pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciolecia. Akcja skupia si\u0119 na jednym dniu z \u017cycia sportowca.<\/span>
      Sobota w Bytkowie <\/strong>(1993- 1999, \u015bl\u0105ska telenowela w TVP Katowice, nakr\u0119cono 62 odcinki). Zyska\u0142a wielk\u0105 popularno\u015b\u0107, przyci\u0105ga\u0142a przed ekrany nawet 4 miliony widz\u00f3w. Autork\u0105 scenariusza by\u0142a Maria Pa\u0144czyk.<\/span>
      W 2025 r. przez ca\u0142e wakacje, od godziny 18;00 przed wydaniem \u201eAktualno\u015bci\u201d mo\u017cna by\u0142o ogl\u0105da\u0107 powt\u00f3rki\u00a0 perypetii rodzin Pytlok\u00f3w i \u017bym\u0142\u00f3w.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      S\u0142awni Chorzowianie w bran\u017cy filmowej :<\/strong><\/span>
      Franz Wachsmann <\/strong>(Waxmann, 1906- 1967) urodzi\u0142 si\u0119 w Kr\u00f3lewskiej Hucie i w wieku 10 lat wraz z rodzin\u0105 przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Opola. Sko\u0144czy\u0142 konserwatorium muzyczne\u00a0 w Berlinie.<\/span>
      Dyrygowa\u0142 orkiestr\u0105, kt\u00f3ra odgrywa\u0142a muzyk\u0119 w filmie \u201dB\u0142\u0119kitny Anio\u0142\u201d z Marlen\u0105 Dietrich.<\/span>
      Kiedy w 1934\u00a0 w Berlinie zaatakowa\u0142a go antysemicka boj\u00f3wka wyjecha\u0142 do USA. Tam zrobi\u0142 karier\u0119- otrzyma\u0142 2 Oscary i 12 nominacji do tego wyr\u00f3\u017cnienia.<\/span>
      Theodor Kotulla <\/strong>(1928-2001, re\u017cyser i pisarz) urodzi\u0142 si\u0119 w Kr\u00f3lewskiej Hucie. W 1947 wyjecha\u0142 do Niemiec. Najbardziej znane filmy to: \u201eMiejsce zbrodni\u201d, \u201e\u015amier\u0107 jest moim rzemios\u0142em\u201d, \u201eDer Angriff\u201d, \u201eNie ma mowy o przemocy\u201d.<\/span>
      Hanna Schygulla <\/strong>(1943) urodzona w Chorzowie Starym \u2013 niemiecka aktorka filmowa, teatralna i telewizyjna. W 1983 zdobywczyni Z\u0142otej Palmy dla najlepszej aktorki na 36 MFF w Cannes.<\/span>
      Olgierd i Jerzy \u0141ukaszewicz<\/strong> (07.09.1946., urodzeni w Chorzowie aktor i re\u017cyser) wyst\u0105pili razem\u00a0 w filmie \u201eS\u00f3l ziemi czarnej\u201d.<\/span>
      Jan Kidawa-B\u0142o\u0144ski<\/strong> (1953) urodzony w Chorzowie przy ul Truchana 62. By\u0142 prezesem Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich i w radzie nadzorczej Polskiego Radia. Za film \u201eR\u00f3\u017cyczka\u201d otrzyma\u0142 Z\u0142ote Lwy na 35 FPFF w Gdyni (2010). Jest bratem stryjecznym ojca Ryszarda Riedla. W 2005 nakr\u0119ci\u0142 o urodzonym w tym samym mieszkaniu krewnym film biograficzny \u201eSkazany na bluesa\u201d.<\/span>
      Agnieszka Kruk\u00f3wna<\/strong> (1971) urodzona w Chorzowie, aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna. Jest laureatk\u0105 Or\u0142a za pierwszoplanow\u0105 rol\u0119 w filmie \u201eFarba\u201d. W 2023 zako\u0144czy\u0142a karier\u0119 aktorsk\u0105. Obecnie pracuje jako wsp\u00f3lniczka w firmie swojego ojca Geo Globe w Miko\u0142owie.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      \u00a0Nast\u0119pnie prowadz\u0105cy wymieni\u0142 szereg os\u00f3b, kt\u00f3re urodzi\u0142y si\u0119 lub uczy\u0142y w Chorzowie<\/strong>:<\/span>
      Jerzy Cnota <\/strong>(1942-2016) absolwent III LO w Chorzowie<\/span>
      Andrzej Masztalerz<\/strong> (1964) – urodzony w Chorzowie aktor i re\u017cyser<\/span>
      Micha\u0142 \u017burawski<\/strong> (1979) absolwent IV LO w Chorzowie<\/span>
      Piotr \u017burawsk<\/strong>i (1985) wychowywa\u0142 si\u0119 w Chorzowie, absolwent III LO w Chorzowie (seriale \u201eCzas honoru\u201d, \u201eSama s\u0142odycz\u201d, film \u201eKarbala\u201d)<\/span>
      Ma\u0142gorzata Gadecka<\/strong> (1961) urodzona w Chorzowie, znana z film\u00f3w \u201eAngelus\u201d, \u201eNiech \u017cyje Emma\u201d, \u201eKsi\u0119stwo\u201d.<\/span>
      Bogdan Kalus <\/strong>(1965), urodzony W Chorzowie aktor filmowy i teatralny, artysta kabaretowy.<\/span>
      W 1990 wraz z Micha\u0142em Brysiem i Grzegorzem Wolniakiem za\u0142o\u017cy\u0142 Teatr Korez w Katowicach.<\/span>
      Joanna Bartel<\/strong> (1951) aktorka, artystka kabaretowa, wokalistka, konferansjerka. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z Andrzejem Rosiewiczem i Tadeuszem Drozd\u0105. Najwa\u017cniejsze role wykreowa\u0142a w filmach \u201eKomedianci z wczorajszej ulicy\u201d i \u201eS\u0142awna jak Sarajewo\u201d. Gra\u0142a jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l w serialu komediowym \u201e\u015awi\u0119ta wojna\u201d (2000-2009) i matk\u0119 Ry\u015bka w filmie \u201eSkazany na bluesa\u201d.<\/span>
      Dariusz Gerwazy Regu\u0142a<\/strong> (1969) urodzony w Chorzowie re\u017cyser oraz scenarzysta. Filmy: \u201eDroga do raju\u201d, \u201eOstatni klaps\u201d, \u201eTerroryzm, zasady zachowania\u201d.<\/span>
      Ewa Pokas <\/strong>(1946) urodzona w Chorzowie aktorka i pisarka. W 1967 wraz z Maciejem Zembatym za\u0142o\u017cy\u0142a kabaret czarnego humoru Fermata. Gra\u0142a na scenach Teatru Powszechnego a nast\u0119pnie Teatru Narodowego kierowanych przez Adama Hanuszkiewicza. Filmy: \u201eAmator\u201d, \u201eNie ma r\u00f3\u017cy bez ognia\u201d, \u201eBrunet wieczorow\u0105 por\u0105\u201d, \u201eCiosy\u201d. Od 1989 mieszka we Francji.<\/span>
      Violetta Ko\u0142akowska<\/strong> (1977), urodzona w Chorzowie celebrytka, aktorka niezawodowa i modelka. Rozsta\u0142a si\u0119 Tomaszem Karolakiem po prawie 20 latach po\u017cycia na pocz\u0105tku 2025 rok. Maj\u0105 dw\u00f3jk\u0119 dzieci (Lena i Leon).<\/span>
      Wojciech Machnicki <\/strong>(1953) urodzony w Chorzowie aktor teatralny, filmowy i dubbingowy. Z Teatrem Wsp\u00f3\u0142czesnym w Warszawie zwi\u0105zany jest od 1989 roku.<\/span>
      Roksana Krzemi\u0144ska<\/strong>(1982) urodzona w Kielcach. Uko\u0144czy\u0142a III LO w Chorzowie. Aktorka.<\/span>
      Agnieszka Radzikowska <\/strong>(1983) urodzona w Chorzowie, uko\u0144czy\u0142a tam III LO. Aktorka znana z film\u00f3w: \u201eStrz\u0119py\u201d, \u201e25 lat niewinno\u015bci. Sprawa Tomka Komendy\u201d. Od 2010 roku jest etatow\u0105 aktork\u0105 Teatru \u015al\u0105skiego w Katowicach. Jest tak\u017ce wyk\u0142adowc\u0105 Akademii Muzycznej w Katowicach.<\/span>
      Natalia Szygu\u0142a<\/strong> (1982) urodzona w Chorzowie, aktorka. W wieku 18 lat w konkursie Miss Polonia 2000 zdoby\u0142a tytu\u0142 Miss \u015al\u0105ska i Zag\u0142\u0119bia. W polskim Playboyu by\u0142a Playmate miesi\u0105ca (maj 2008).<\/span>
      Eugeniusz Stoll <\/strong>(1944-2018),chorzowski aktor znany publiczno\u015bci z roli Zefela \u017bym\u0142y w serialu \u201eSobota w Bytkowie\u201d. Mo\u017cna go by\u0142o zobaczy\u0107 w programach telewizyjnych \u201eKarczma u Alojza\u201d i \u201eGospoda u Gruchlik\u00f3w\u201d. Przez ca\u0142e \u017cycie by\u0142 zwi\u0105zany z Chorzowem Batorym.<\/span>
      Grzegorz Spyra <\/strong>(1943- 2019) uko\u0144czy\u0142 II LO w Chorzowie i Akademi\u0119 Muzyczn\u0105 w Katowicach. By\u0142 za\u0142o\u017cycielem i liderem grupy Antyki oraz wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 cyklu program\u00f3w telewizyjnych \u201eSobota w Bytkowie\u201d, \u201eZapiski Erwina Respondka\u201d oraz Weso\u0142o czyli smutno\u201d. By\u0142 autorem muzyki do musicalu \u201dZolyty\u201d.\u00a0 W zespole Antyki pracowa\u0142a te\u017c \u017cona Grzegorza Spyry \u2013 Jadwiga.<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Wyk\u0142ad Mariana Piegzy wzbudzi\u0142 zainteresowanie\u00a0 s\u0142uchaczy, tym bardziej, \u017ce dotyczy\u0142 s\u0105siedniego miasta. Poznali\u015bmy \u201enaszych\u201d\u00a0 s\u0142awnych ludzi , o kt\u00f3rych niewiele wiedzieli\u015bmy, a mo\u017ce nawet nie s\u0142yszeli\u015bmy<\/span><\/p>

      <\/span><\/p>

      Notatk\u0119 z wyk\u0142adu sporz\u0105dzi\u0142 Henryk Duda<\/em><\/span><\/p>

      <\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Sztuczna inteligencja w s\u0142u\u017cbie Seniora W dniu\u00a0 13 maja 2026 r. wyk\u0142ad nt.: \u201eSztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie Seniora\u201d wyg\u0142osi\u0142 mgr \u0141ukasz Piekarek\u00a0 – absolwent Politechniki […]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_vp_format_video_url":"","_vp_image_focal_point":[],"footnotes":""},"class_list":["post-5174","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5174","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5174"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5174\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5179,"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5174\/revisions\/5179"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}