{"id":4218,"date":"2024-10-22T19:19:51","date_gmt":"2024-10-22T17:19:51","guid":{"rendered":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/?page_id=4218"},"modified":"2024-10-22T19:35:16","modified_gmt":"2024-10-22T17:35:16","slug":"rok-akademicki-2023-2024","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/xonit.eu\/utwswce\/rok-akademicki-2023-2024\/","title":{"rendered":"Rok akademicki 2023\/2024"},"content":{"rendered":"\n

Unia Europejska wobec nowych wyzwa\u0144<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W dniu 26.04.2024 s\u0142uchacze UTW w \u015awi\u0119toch\u0142owicach wzi\u0119li udzia\u0142 w spotkaniu<\/strong>
z dr Janem Olbrychtem \u2013 eurodeputowanym czterech kadencji nt.:<\/strong> \u201eUnia Europejska wobec nowych wyzwa\u0144\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Spotkanie odby\u0142o si\u0119 w sali konferencyjnej OSiR Ska\u0142ka.
Jan Olbrycht jest doktorem socjologii, w latach 1990-1998 by\u0142 burmistrzem Cieszyna,
a w latach 1998-2002 Marsza\u0142kiem Wojew\u00f3dztwa \u015al\u0105skiego.<\/p>\n\n\n\n

W Unii Europejskiej (2004-2024) by\u0142 wicekoordynatorem  Komisji ds. bud\u017cetu
z ramienia Europejskiej Partii Ludowej. W 2018 roku zosta\u0142 g\u0142\u00f3wnym negocjatorem Parlamentu Europejskiego w sprawie Wieloletnich Ram Finansowych na lata 2021-2027. Kierowa\u0142 intergrup\u0105 URBAN, jest monitorowanie przepis\u00f3w europejskich dotycz\u0105cych miast.<\/p>\n\n\n\n

W latach 2007, 2014, 2018 otrzyma\u0142 MEP Awards – Nagroda dla Pos\u0142a Roku.<\/p>\n\n\n\n

W 1952 r. na mocy  traktatu ustanowiono Europejsk\u0105 Wsp\u00f3lnot\u0119 W\u0119gla i Stali (6 pa\u0144stw).<\/p>\n\n\n\n

W marcu 1957 roku sze\u015b\u0107 pa\u0144stw Europy Zachodniej podpisa\u0142o Traktaty Rzymskie, kt\u00f3re powo\u0142ywa\u0142y do \u017cycia Europejsk\u0105 Wsp\u00f3lnot\u0119 Gospodarcz\u0105 i Europejsk\u0105 Wsp\u00f3lnot\u0119 Energii Atomowej.<\/p>\n\n\n\n

W 1987 roku wszed\u0142 w \u017cycie Jednolity Akt Europejski (przygotowanie do cz\u0142onkostwa Portugalii i Hiszpanii oraz przyspieszenie procesu decyzyjnego w ramach przygotowa\u0144 do jednolitego rynku).<\/p>\n\n\n\n

W 1993 roku wszed\u0142 w \u017cycie (po referendach w 12 krajach cz\u0142onkowskich) traktat
z Maastricht, powo\u0142uj\u0105cy Uni\u0119 Europejsk\u0105. Okre\u015blono w nim ramy i harmonogram dochodzenia do Unii Gospodarczej i Walutowej. Rozszerzono zakres wsp\u00f3lnej polityki
o edukacj\u0119, ochron\u0119 zdrowia, kultur\u0119, sieci transeuropejskie i ochron\u0119 konsumenta.<\/p>\n\n\n\n

Traktat z Amsterdamu podpisano w pa\u017adzierniku 1997 (wszed\u0142 w \u017cycie w maju 1999) nada\u0142 UE mo\u017cliwo\u015bci zlecania Unii Zachodnioeuropejskiej misji r\u00f3\u017cnego typu: humanitarnych, ratowniczych, po dzia\u0142ania zbrojne.<\/p>\n\n\n\n

Traktat z Nicei to umowa mi\u0119dzynarodowa podpisana w lutym 2001(wszed\u0142
w \u017cycie w lutym 2003 roku). Daje on przewodnicz\u0105cemu Komisji prawo do przydzielania komisarzom zakresu kompetencji i do zmiany ich podzia\u0142u w trakcie kadencji. Traktat okre\u015bla cele UE, zasady funkcjonowania instytucji UE, spos\u00f3b podejmowania decyzji oraz relacje mi\u0119dzy UE, a pa\u0144stwami cz\u0142onkowskimi.<\/p>\n\n\n\n

Przed Uni\u0105 Europejsk\u0105 pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe wyzwania: ochrona zdrowia, zakup szczepionek w pandemii, wsp\u00f3lne badania nad rakiem.<\/p>\n\n\n\n

Unia szybko zareagowa\u0142a na pandemi\u0119. Ostatecznie zdecydowano si\u0119 powierzy\u0107 zam\u00f3wienia szczepionek \u2013 wraz z unijnymi pieni\u0119dzmi- wy\u0142\u0105cznie Komisji (zarzucano jej zbytni\u0105 rozrzutno\u015b\u0107, ale do wewn\u0105trzunijnej wojny cenowej o szczepionki nie dosz\u0142o. W \u017cadnej innej strukturze bogate pa\u0144stwa nie ogl\u0105da\u0142yby si\u0119 na te biedniejsze – po prostu wykupi\u0142yby dost\u0119pne specyfiki powy\u017cszych cenach. Utworzono unijny fundusz pandemiczny, o warto\u015bci 750 mld euro, przeznaczony (w ramach Krajowych Plan\u00f3w Odbudowy) na rozmaite inwestycje.<\/p>\n\n\n\n

Obecnie wa\u017cnym tematem jest wsp\u00f3lna obrona. Gospodarki kraj\u00f3w Unii  musz\u0105 si\u0119 przestawi\u0107 na gospodark\u0119 wojenn\u0105. Aby wsp\u00f3\u0142praca  w ramach NATO by\u0142a prawid\u0142owa, poszczeg\u00f3lne kraje powinny przeznacza\u0107 min. 2% PKB na obron\u0119 (Polska przeznacza prawie 4%). Rz\u0105dy musz\u0105 zagwarantowa\u0107 zakup broni na wiele lat. Nale\u017cy dba\u0107
o w\u0142asny przemys\u0142 obronny, a nie tylko dokonywa\u0107 zakup\u00f3w na zewn\u0105trz.<\/p>\n\n\n\n

Unia rozszerza\u0142a si\u0119. Do UE mo\u017ce wst\u0105pi\u0107 ka\u017cde demokratyczne pa\u0144stwo europejskie, kt\u00f3re o to poprosi i zostanie zaakceptowane.<\/p>\n\n\n\n

W 1973 roku do 6 pa\u0144stw za\u0142o\u017cycieli do\u0142\u0105czy\u0142y: Dania,  Irlandia i Wielka Brytania.
W 1981 cz\u0142onkiem UE zosta\u0142a Grecja, a w 1986 Hiszpania i Portugalia.
Nast\u0119pne rozszerzenie mia\u0142o miejsce w 1995 roku, kiedy w sk\u0142ad UE wesz\u0142y: Austria, Finlandia i Szwecja.<\/p>\n\n\n\n

Polska wraz z 9 innymi pa\u0144stwami zosta\u0142a cz\u0142onkiem UE w 2004 roku.<\/p>\n\n\n\n

W 2007 do\u0142\u0105czy\u0142y do UE Bu\u0142garia i Rumunia, a w 2013 roku Chorwacja. Chorwacja aby zosta\u0107 przyj\u0119ta do UE musia\u0142a przesun\u0105\u0107 granic\u0119 ze S\u0142oweni\u0105 o 100m, co spowodowa\u0142o, \u017ce S\u0142owenia odzyska\u0142a dost\u0119p do morza.<\/p>\n\n\n\n

W 2020 roku wyst\u0105pi\u0142a z UE Wielka Brytania.<\/p>\n\n\n\n

Unia Europejska zajmuje obszar ok. 4,23 mln km2, gdzie mieszka ok. 448mln ludzi
w 27 krajach W Parlamencie Europejskim obowi\u0105zuj\u0105 24 j\u0119zyki urz\u0119dowe \u2013 co jest bardzo kosztowne.<\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cdy kto wst\u0119puje do UE musi zaakceptowa\u0107 istniej\u0105cy stan prawny. Dopiero po wst\u0105pieniu mo\u017ce dyskutowa\u0107. W UE bez przerwy dyskutuje si\u0119 i uzgadnia nowe rozporz\u0105dzenia. Pewne sprawy trzeba czasem przegra\u0107 aby wygra\u0107 wa\u017cniejsze, praca w Unii polega na nieustannych negocjacjach.<\/p>\n\n\n\n

Aktualnie ju\u017c ok. 80% PKB Unii pozostaje w strefie euro. Polska powinna powoli zmierza\u0107 do strefy euro.<\/p>\n\n\n\n

Najwa\u017cniejszymi instytucjami Unii Europejskiej s\u0105:<\/p>\n\n\n\n

1. Rada Europejska<\/strong> \u2013 obraduje w Brukseli; w obradach RE bior\u0105 udzia\u0142 premier lub prezydent (kanclerz) kraju cz\u0142onkowskiego. Zadaniem Rady jest wyznaczanie priorytet\u00f3w i og\u00f3lnego kierunku polityki Unii Europejskiej. Spotkania Rady Europejskiej ko\u0144cz\u0105 si\u0119 wydaniem specjalnego komunikatu, kt\u00f3ry musi by\u0107 przyj\u0119ty jednomy\u015blnie.<\/p>\n\n\n\n

Spotkania RE prowadzi przewodnicz\u0105cy, kt\u00f3rym w latach 2014-2019 by\u0142 Donald Tusk<\/p>\n\n\n\n

2. Rada Unii Europejskiej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W sk\u0142ad RUE wchodz\u0105 ministrowie ze wszystkich pa\u0144stw cz\u0142onkowskich UE. Rada koordynuje polityk\u0119 unijn\u0105 i bierze udzia\u0142 w stanowieniu prawa oraz w uchwalaniu bud\u017cetu. Rada obraduje w Brukseli i Luksemburgu.<\/p>\n\n\n\n

3. Komisja Europejska<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W jej sk\u0142ad wchodz\u0105 komisarze, po jednym z ka\u017cdego pa\u0144stwa cz\u0142onkowskiego Unii Europejskiej. Jej cz\u0142onkowie s\u0105 niezale\u017cni od rz\u0105d\u00f3w krajowych<\/p>\n\n\n\n

 4. Parlament Europejski<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Obecnie  w Parlamencie Europejskim zasiada 705 pos\u0142\u00f3w wybranych w 27 pa\u0144stwach.
Przy dalszym rozszerzaniu UE zasada jednomy\u015blno\u015bci jest nie do utrzymania. Tocz\u0105 si\u0119 w tej sprawie negocjacje.<\/p>\n\n\n\n

Dla Polski wst\u0105pienie do UE oznacza, \u017ce w ci\u0105gu 20 lat cz\u0142onkostwa otrzymali\u015bmy 235mld euro, a wp\u0142acili\u015bmy 78 mld euro (zysk netto dla Polski to 157 mld euro.<\/p>\n\n\n\n

Pan dr Jan Olbrycht zako\u0144czy\u0142 interesuj\u0105ce spotkanie zapewnieniem, \u017ce ch\u0119tnie podejmie rol\u0119 naszego wyk\u0142adowcy w kolejnym roku naszej dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Notatk\u0119 opracowa\u0142: Henryk Duda<\/em>
\u017ar\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Jan_Olbrycht_(polityk)#\/media\/Plik:Jan_Olbrycht_Sejm_2015.JPG<\/a><\/a><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Historia biblijna<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W dniu 03.04.2024 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu ks. dra Stanis\u0142awa Pucha\u0142y: \u201eHistoria biblijna\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Temat niezwykle obszerny, dlatego wyk\u0142adowca przedstawi\u0142 z konieczno\u015bci, skr\u00f3towo kilka wa\u017cnych zagadnie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z  kalendarzem \u017cydowskim, stworzenie \u015bwiata nast\u0105pi\u0142o w pa\u017adzierniku 3761 p.n.e., st\u0105d w roku 2024 trwa 5784\/5785 rok.  Stworzenie \u015bwiata i cz\u0142owieka zapisane
w biblii w Ksi\u0119dze Rodzaju, w rozdzia\u0142ach 1-2 ma warto\u015b\u0107 opisow\u0105, a nie naukow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W zwi\u0105zku pierwszych ludzi Adama i Ewy urodzi\u0142o si\u0119 trzech syn\u00f3w: Kain (uprawia\u0142 ziemi\u0119), Abel (pasterz owiec) i  Set.<\/p>\n\n\n\n

Jahwe widzia\u0142 jak niegodziwie \u017cyli ludzie na ziemi i \u017ca\u0142owa\u0142, \u017ce stworzy\u0142 cz\u0142owieka. Tylko Noe znajdowa\u0142 upodobanie w oczach Jahwe. Pan postanowi\u0142 zniszczy\u0107 wszystkie istoty \u017cywe za wyj\u0105tkiem Noego, kt\u00f3remu kaza\u0142 zbudowa\u0107 ark\u0119, aby uchroni\u0142 si\u0119 przed potopem.<\/p>\n\n\n\n

Do arki wszed\u0142 Noe, jego trzech syn\u00f3w Sem, Jafet i Cham, \u017cona Noego i trzy \u017cony jego syn\u00f3w. Wprowadzono te\u017c wszystkie gatunki zwierz\u0105t, byd\u0142a, p\u0142az\u00f3w i ptak\u00f3w (po parze z ka\u017cdego gatunku). Ulewa trwa\u0142a przez czterdzie\u015bci dni. W si\u00f3dmym miesi\u0105cu arka osiad\u0142a na g\u00f3rze Ararat. Od syn\u00f3w Jafeta wywodz\u0105 si\u0119 ludy rozsiane na wyspach
w tamtej okolicy. Od syn\u00f3w Chama wywodz\u0105 si\u0119 mieszka\u0144cy Etiopii, Egiptu, Put
i Kanaanu. Z Etiopii wywodzi si\u0119 Nimrod (legendarny my\u015bliwy i w\u0142adca Mezopotamii). Od Sema, ojca Hebrajczyk\u00f3w wywodz\u0105 si\u0119 ludy semickie zamieszkuj\u0105ce w staro\u017cytno\u015bci Bliski Wsch\u00f3d. Synem Teracha by\u0142 Abraham (Abram -\u201dkochaj\u0105cy ojciec\u201d) pierwszy
z hebrajskich patriarch\u00f3w urodzony w Ur Chaldejskim. W Ur panowa\u0142 politeizm i by\u0142a niespokojna sytuacja z powodu konfliktu autochton\u00f3w i amoryckich imigrant\u00f3w. Pan kaza\u0142 Abramowi  opu\u015bci\u0107 Ur. Abram wraz z \u017con\u0105 Sar\u0105 (Saraj) i bratankiem Lotem udali si\u0119 do Kanaanu. Tam panowa\u0142 g\u0142\u00f3d wi\u0119c udali si\u0119 do Egiptu. \u017bona Abrama \u2013 Sara, by\u0142a pi\u0119kna, wi\u0119c aby uratowa\u0107 swoje \u017cycie kaza\u0142 jej m\u00f3wi\u0107, \u017ce jest jego siostr\u0105. Sar\u0119 zabrano na dw\u00f3r faraona. Jahwe zes\u0142a\u0142 plagi na faraona i ca\u0142y jego dom, z powodu zabrania Sary, \u017cony Abrama. Faraon wydali\u0142 z Egiptu Abrama z \u017con\u0105 (wszystkich Hebrajczyk\u00f3w) z ca\u0142ym dobytkiem. Abram i Lot osiedli w Betel. Kraj by\u0142 za ma\u0142y, aby ich obu utrzyma\u0107 ze wzgl\u0119du na du\u017ce stada owiec i wo\u0142\u00f3w, kt\u00f3re posiadali. Wtedy Lot wybra\u0142 sobie dolin\u0119 Jordanu i ruszy\u0142 ku Wschodowi. Abraham dosta\u0142 od Pana ziemie izraelskie.<\/p>\n\n\n\n

Starszy syn Abrahama Izmael urodzony przez niewolnic\u0119 Hagar jest przodkiem plemion arabskich. Izaak urodzony przez uwa\u017can\u0105 za bezp\u0142odn\u0105 Sar\u0119,  jest przodkiem Izraelit\u00f3w i Edomit\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Najbardziej pami\u0119tnym zdarzeniem zwi\u0105zanym z Izaakiem by\u0142o z\u0142o\u017cenie go  na \u017c\u0105danie Jahwe w ofierze przez ojca na g\u00f3rze Moria. Anio\u0142 cofn\u0105\u0142 nakaz s\u0142owami \u201e Nie podno\u015b r\u0119ki na ch\u0142opca i nie czy\u0144 mu nic z\u0142ego ! Teraz pozna\u0142em, \u017ce boisz si\u0119 Boga, bo nie odm\u00f3wi\u0142e\u015b Mi nawet twego jedynego syna\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Synami Izaaka i Rebeki byli bli\u017aniacy Jakub i Ezaw. Ezaw zosta\u0142 my\u015bliwym. B\u00f3g wybra\u0142 m\u0142odszego syna Jakuba i obdarzy\u0142 go b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem. Jakub zaproponowa\u0142 bardzo g\u0142odnemu Ezawowi aby sprzeda\u0142 swoje pierwor\u00f3dztwo za misk\u0119 soczewicy. R\u00f3wnie\u017c ojcowskie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo Jakub uzyskuje podst\u0119pem od niedowidz\u0105cego ze staro\u015bci Izaaka. Z powodu gniewu brata ucieka do Charanu gdzie po\u015blubia Rachel\u0119 i Le\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Jakub (Izrael) mia\u0142 12 syn\u00f3w z czterema kobietami. Od syn\u00f3w Jakuba wywodzi si\u0119 12 plemion Izraela, pomi\u0119dzy kt\u00f3re zosta\u0142a podzielona ziemia za czas\u00f3w Jozuego. Jedynie plemi\u0119 Lewiego, kt\u00f3rego cz\u0142onkowie byli kap\u0142anami, nie otrzyma\u0142o w\u0142asnego terytorium.<\/p>\n\n\n\n

Najm\u0142odszy syn Jakuba i Racheli, J\u00f3zef by\u0142 znienawidzony przez braci gdy\u017c donosi\u0142 ojcu, co o nich m\u00f3wiono z\u0142ego. Gdy przyszed\u0142 do nich, podczas wypasania owiec, za namow\u0105 Judy sprzedali go w niewol\u0119 Izmaelitom, donosz\u0105c ojcu, \u017ce zosta\u0142 zabity przez dzikie zwierz\u0119ta. Zosta\u0142 jednak sprzedany przez braci do Egiptu, gdzie sta\u0142 si\u0119 niewolnikiem Putyfara (dow\u00f3dcy stra\u017cy przybocznej faraona). \u017bona Putyfara oskar\u017cy\u0142a go fa\u0142szywie o gwa\u0142t, wi\u0119c go uwi\u0119ziono. Tam zas\u0142yn\u0105\u0142 trafn\u0105 interpretacj\u0105 sn\u00f3w wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w. Gdy faraon mia\u0142 we \u015bnie wizj\u0119 siedmiu kr\u00f3w t\u0142ustych i siedmiu chudych oraz siedmiu k\u0142osach pustych i pe\u0142nych, przypomniano sobie o J\u00f3zefie. Wezwano go na dw\u00f3r, gdzie wyja\u015bni\u0142, \u017ce krowy symbolizuj\u0105 lata dobrych zbior\u00f3w
i nieurodzaj\u00f3w, a powt\u00f3rzony motyw oznacza, \u017ce stanie si\u0119 niebawem. Faraon ustanowi\u0142 J\u00f3zefa zarz\u0105dc\u0105 ca\u0142ego Egiptu. Podczas siedmiu lat dobrych zbior\u00f3w zgromadzi\u0142 du\u017ce zapasy, kt\u00f3re sprzedawa\u0142 w latach g\u0142odu.<\/p>\n\n\n\n

Ojciec J\u00f3zefa wys\u0142a\u0142 10 syn\u00f3w do Egiptu w celu nabycia zbo\u017ca.  J\u00f3zef przebaczy\u0142 braciom, nast\u0119pnie sprowadzi\u0142 ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 do Egiptu. W kilka lat po \u015bmierci J\u00f3zefa, Egipcjanie zacz\u0119li ciemi\u0119\u017cy\u0107 Izraelit\u00f3w. Faraon kaza\u0142 zabija\u0107 noworodki Izraelit\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Moj\u017cesz dziecko Amarama i Jochabeli urodzi\u0142o si\u0119 w ciszy, gdy\u017c b\u00f3le porodowe by\u0142y s\u0142abe. Po trzech miesi\u0105cach rodzice upletli kosz i pu\u015bcili dziecko na rzek\u0119, gdy\u017c d\u0142u\u017csze ukrywanie zrobi\u0142o si\u0119 zbyt niebezpieczne dla rodziny. Kosz wy\u0142owi\u0142a Temutis c\u00f3rka faraona, co widzia\u0142a siostra dziecka Miriam. Moj\u017cesz jako dziecko by\u0142 niezwykle urodziwy, wi\u0119c nowa matka uczyni\u0142a go przysz\u0142ym nast\u0119pc\u0105 tronu. Mimo wygranej wojny z ludami Etiopii nastroje Egipcjan nie by\u0142y mu przychylne. Uciek\u0142 do miasta Madiane i prowadzi\u0142 \u017cycie pasterza. Pewnego dnia uda\u0142 si\u0119 na g\u00f3r\u0119 Synaj i tam ukaza\u0142 mu si\u0119 B\u00f3g w postaci krzaka, kt\u00f3ry p\u0142on\u0105\u0142 lecz si\u0119 nie spala\u0142. Nakaza\u0142 Moj\u017ceszowi wraca\u0107 do Egiptu i przeprowadzi\u0107 przez pustyni\u0119 lud Izraela do Ziemi Obiecanej. Faraon nie chcia\u0142 wypu\u015bci\u0107 Izraelit\u00f3w i sprowadzi\u0142 na siebie gniew Boga w postaci plag. Pod ich naporem faraon wyda\u0142 zgod\u0119 na odej\u015bcie. Jednak wkr\u00f3tce faraon zmieni\u0142 zdanie i wys\u0142a\u0142 armi\u0119 aby sprowadzi\u0107 ich z powrotem. B\u00f3g sprawi\u0142, \u017ce morze si\u0119 rozst\u0105pi\u0142o, Izraelici uciekli przez jego \u015brodek, pogo\u0144 zgin\u0119\u0142a w powracaj\u0105cych na swe miejsce wodach. Po przybyciu na g\u00f3r\u0119 Synaj lud otrzyma\u0142 od Boga 10 przykaza\u0144,
a Moj\u017cesz spisa\u0142 te prawa. Za szemrania przeciwko Moj\u017ceszowi, B\u00f3g skaza\u0142 Hebrajczyk\u00f3w na czterdziestoletni\u0105 tu\u0142aczk\u0119 i oznajmi\u0142 im, \u017ce dopiero ich synowie wejd\u0105 do Ziemi Obiecanej. <\/p>\n\n\n\n

Po \u015bmierci Moj\u017cesza, przyw\u00f3dc\u0105 Izraelit\u00f3w zosta\u0142 Jozue, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 ich do ziemi Kanaan i podbi\u0142 j\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszym kr\u00f3lem Izraela (XI wiek p.n.e.) zosta\u0142 Saul. Z aprobat\u0105 proroka Samuela obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 jako charyzmatyczny wojownik, kt\u00f3ry uwolni\u0142 plemiona izraelskie od dominacji s\u0105siad\u00f3w (Filistyn\u00f3w i Ammonit\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

Saul uczyni\u0142 Dawida (syn Jessego i Mikal) grajkiem na lirze (harfie) na swoim dworze. Pojawi\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej w\u015br\u00f3d armii \u017cydowskiej przygotowuj\u0105cej si\u0119 do walki z Filistynami. Podj\u0105\u0142 wyzwanie wojownika Goliata i pokona\u0142 go.  Saul przyzna\u0142 mu dow\u00f3dztwo armii w nadziei, \u017ce spotka go kl\u0119ska. Przeliczy\u0142 si\u0119 wi\u0119c pr\u00f3bowa\u0142 go zabi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Po \u015bmierci Saula Dawid uda\u0142 si\u0119 do Hebronu, gdzie zosta\u0142 og\u0142oszony kr\u00f3lem Judy, najwi\u0119kszego  z pokole\u0144 Izraela. Kr\u00f3lem ca\u0142ego Izraela zosta\u0142 ok. 1008 p.n.e. Syjon uczyni\u0142 swoj\u0105 rezydencj\u0105, a z Jerozolimy stworzy\u0142 g\u0142\u00f3wny o\u015brodek religijny i stolic\u0119 pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnym kr\u00f3lem zosta\u0142 Jedidia (Salomon) syn Dawida i Batszeby. Panowa\u0142 w latach 973-935 p.n.e. Zas\u0142yn\u0105\u0142 jako budowniczy. W ci\u0105gu siedmiu lat wybudowa\u0142 \u015bwi\u0105tyni\u0119 (pierwsza \u015bwi\u0105tynia jerozolimska). Jako pierwszy w\u0142adca izraelski korzysta\u0142
z rydwan\u00f3w. Stworzy\u0142 izraelsk\u0105 flot\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Salomon s\u0142yn\u0105\u0142 ze swej m\u0105dro\u015bci. Rozs\u0105dzi\u0142, kt\u00f3rej kobiecie odda\u0107 dziecko bo jest jego matk\u0105. Kaza\u0142 rozci\u0105\u0107 dziecko na dwie po\u0142owy aby ka\u017cda kobieta otrzyma\u0142a po po\u0142owie. Prawdziwa matka wola\u0142a odda\u0107 je rywalce, ni\u017c pozwoli\u0107, by ponios\u0142o \u015bmier\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W 586 p.n.e. wojska babilo\u0144skie Dowodzone przez Nabuchodonozora II  zdoby\u0142y
i spl\u0105drowa\u0142y Jerozolim\u0119. Pierwsze wysiedlenia \u017byd\u00f3w do Babilonu rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 10 lat wcze\u015bniej, kiedy ten sam w\u0142adca wtargn\u0105\u0142 do Jerozolimy, zrabowa\u0142 \u015bwi\u0105tynny skarbiec i wysiedli\u0142 kr\u00f3la Jojakina.<\/p>\n\n\n\n

Niewola babilo\u0144ska ko\u0144czy si\u0119 w 538 p.n.e, kiedy kr\u00f3l perski Cyrus wyda\u0142 dekret pozwalaj\u0105cy \u017bydom na powr\u00f3t do siebie i odbudow\u0119 \u015bwi\u0105tyni. W dziejach narodu wybranego rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 okres perski, kt\u00f3ry trwa\u0142 do 332 p.n.e.<\/p>\n\n\n\n

Gdy w \u015awi\u0105tyni Jerozolimskiej Grecy zbudowali o\u0142tarz ku czci Zeusa, \u017bydzi podnie\u015bli bunt pod wodz\u0105 Judy Machabeusza. W 164 p.n.e Juda triumfalnie wkroczy\u0142 do zdobytej Jerozolimy, dokonuj\u0105c ponownego po\u015bwi\u0119cenia odbudowanej \u015awi\u0105tyni Jerozolimskiej.<\/p>\n\n\n\n

Herod Wielki by\u0142 kr\u00f3lem Judei w latach 37 p.n.e. do 4 naszej ery, w\u0142adc\u0105 Samarii, Jerozolimy, Jerycha. To on kaza\u0142 pozabija\u0107 dzieci w Betlejem.<\/p>\n\n\n\n

Powstanie \u017byd\u00f3w w 66 r. przeciw rzymskiej opresji zosta\u0142o przegrane. W 70 roku Tytus zr\u00f3wna\u0142 z ziemi\u0105 Jerozolim\u0119, a w 73 roku zdoby\u0142 ostatni punkt oporu – Masad\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Ostatni krotki okres \u017cydowskiej niezale\u017cno\u015bci to powstanie Bar Kochby w 132 roku. Trzy lata p\u00f3\u017aniej zgodnie z rzymskim zwyczajem wojennym Wzg\u00f3rze \u015awi\u0105tynne zosta\u0142o zaorane. Judea zosta\u0142a przemianowana na Palestyn\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Polityczny syjonizm pojawi\u0142 si\u0119 w odpowiedzi na prze\u015bladowania i dyskryminacj\u0119 \u017byd\u00f3w we Wschodniej Europie. W 1897 roku za\u0142o\u017cono Organizacj\u0119 Syjonistyczn\u0105 podczas Pierwszego Kongresu Syjonistycznego zwo\u0142anego przez Teodora Herzla
w Bazylei. Na program ruchu syjonistycznego sk\u0142ada\u0142y si\u0119 elementy ideologiczne
i praktyczne wspieraj\u0105ce powr\u00f3t \u017byd\u00f3w do Izraela. Wp\u0142ywy syjonizmu i poparcie brytyjskie (lord Balfour, 1917) zaowocowa\u0142y kolejnymi falami emigrant\u00f3w w latach:<\/p>\n\n\n\n

–  1919-1924,  35 000 g\u0142\u00f3wnie z Rosji
– 1924-1932,   60 000, g\u0142\u00f3wnie z Polski
– 1934-1939,165 000, g\u0142\u00f3wnie z Europy Zachodniej i \u015arodkowej (po doj\u015bciu Hitlera
do w\u0142adzy).<\/p>\n\n\n\n

 \u017bydowskie odrodzenie narodowe i wysi\u0142ki zmierzaj\u0105ce do odbudowy kraju spotka\u0142y si\u0119 z silnym sprzeciwem strony arabskiej (masakra w Hebronie 1927 r.).<\/p>\n\n\n\n

 Izrael og\u0142osi\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 14 maja 1948 roku. Nast\u0119pnego dnia wybuch\u0142a I wojna izraelsko – arabska (Egipt, Jordania, Syria, Liban, Irak). Wojna trwa\u0142a 15 miesi\u0119cy, Izrael straci\u0142 ok. 6000 obywateli (1% ludno\u015bci), ale odpar\u0142 napastnik\u00f3w. W ci\u0105gu czterech miesi\u0119cy niepodleg\u0142o\u015bci, do Izraela przyby\u0142o oko\u0142o 50 000 os\u00f3b, g\u0142\u00f3wnie ocala\u0142ych
z Holocaustu.<\/p>\n\n\n\n

11 maja 1949 roku Izrael sta\u0142 si\u0119 59 pa\u0144stwem cz\u0142onkowskim ONZ.<\/p>\n\n\n\n

Najnowsza historia Izraela i Palesty\u0144czyk\u00f3w,  jest tak skomplikowana, \u017ce nikt na \u015bwiecie nie potrafi  wymy\u015bli\u0107 i zrealizowa\u0107 scenariusza trwa\u0142ego rozejmu i pojednania mi\u0119dzy stronami konfliktu. Notatk\u0119 <\/p>\n\n\n\n

opracowa\u0142 : Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Jan Kiepura \u2013 nasz tenor, kt\u00f3ry zachwyci\u0142 \u015bwiat<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W dniu 28.02.2024 wyk\u0142ad \u201eJan Kiepura \u2013 nasz tenor, kt\u00f3ry zachwyci\u0142 \u015bwiat\u201d wyg\u0142osi\u0142a mgr Regina Gowarzewska.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jana Kiepur\u0119 znaj\u0105 wszyscy. Wiadomo\u015bci  na jego temat jest bardzo du\u017co i wystarczy\u0142o by ich na kilkadziesi\u0105t spotka\u0144., i dlatego wyk\u0142adowczyni  zaproponowa\u0142a, \u017ce przedstawi te, kt\u00f3re s\u0105 najbardziej interesuj\u0105ce i najmniej znane.
Jan Wiktor Kiepura urodzi\u0142 si\u0119 16 maja 1902 w Sosnowcu. By\u0142 synem piekarza Franciszka
i Marii \u201eMiriam\u201d z domu Neuman. Jest postaci\u0105  niezwykle barwn\u0105, o kt\u00f3rej zazwyczaj m\u00f3wiono: \u201edziecko szcz\u0119\u015bcia\u201d Jego \u017cyciorys jest fascynuj\u0105cy\u2026.
Jako m\u0142odzieniec udziela\u0142 si\u0119 w szkolnym ch\u00f3rze i gra\u0142 w pi\u0142karskiej dru\u017cynie – Victoria Sosnowiec. Latem 1928 r. w Truskawcu, popularnym w II RP uzdrowisku, Jan Kiepura pozna\u0142    21-letni\u0105 Zofi\u0119 Batyck\u0105. \u015apiewak zrobi\u0142 na niej olbrzymie wra\u017cenie. Rodzice Zofii
i Jana dali swoje b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo dla zwi\u0105zku, ale Kiepura stosunkowo  szybko zacz\u0105\u0142 traci\u0107 zainteresowanie pi\u0119kn\u0105 dziewczyn\u0105, unika\u0142 spotka\u0144.
W styczniu 1930 r. siedmioosobowe jury (m. in. Zofia Na\u0142kowska, Juliusz Osterwa) zdecydowa\u0142o, \u017ce drugi w historii tytu\u0142 Miss Polonia otrzyma Zofia Batycka. Osiem dni p\u00f3\u017aniej, 5 lutego zosta\u0142a pierwsz\u0105  wicemiss w konkursie Miss Europe w Pary\u017cu. Tytu\u0142 Miss Polonia przyni\u00f3s\u0142 Zofii pierwszy kontrakt reklamowy z firm\u0105 kosmetyczn\u0105 Miraculum,  gra\u0142a w filmach; w \u201eMoralno\u015bci pani Dulskiej\u201d  pokaza\u0142a ods\u0142oni\u0119te nogi (odbite w lustrze), da\u0142o jej to status pionierki scen erotycznych w polskich filmach.
Ju\u017c w styczniu, ojciec Zofii (znany prawnik), zacz\u0105\u0142 zmienia\u0107 zdanie, a w kwietniu 1930r. wys\u0142a\u0142 list, do ojca Jana,  Franciszka Kiepury, w kt\u00f3rym przes\u0105dzi\u0142 o losie zwi\u0105zku ich dzieci.
Marta Eggerth pozna\u0142a Jana Kiepur\u0119, gdy mia\u0142a 14 lat. Zakocha\u0142a si\u0119 w nim od pierwszego wejrzenia. By\u0142a osob\u0105 niezwykle utalentowan\u0105, odnosi\u0142a sukcesy zar\u00f3wno na scenie operowej jak i w filmie. Spotkali si\u0119 w Berlinie na planie filmu \u201eDla Ciebie \u015bpiewam\u201d(1934 r.). Film mia\u0142 trzy wersje j\u0119zykowe, niemieck\u0105, angielsk\u0105 i francusk\u0105. W wersji niemieckiej
i angielskiej wyst\u0119powa\u0142a Marta Eggerth, w francuskiej Danielle Darieux. Wydawa\u0142o si\u0119 , \u017ce Kiepura by\u0142 bardziej zainteresowany francusk\u0105 aktork\u0105 , ni\u017c Mart\u0105 Eggerth , kt\u00f3ra na planie filmowym by\u0142a pod opiek\u0105 swojej mamy. Jednak Kiepura zwr\u00f3ci\u0142 na ni\u0105 uwag\u0119 i po latach przyzna\u0142, \u017ce by\u0142 zadowolony z tego, \u017ce by\u0142a w towarzystwie mamy, a nie innego m\u0119\u017cczyzny.
Dwa lata p\u00f3\u017aniej poranna gazeta \u201ePolska Zachodnia\u201dzapowiedzia\u0142a:
Dzi\u015b, w sobot\u0119 31 pa\u017adziernika 1936 r. poci\u0105giem po\u015bpiesznym z Wiednia  o godzinie 7:30 rano przyb\u0119dzie do Katowic nasz s\u0142awny rodak Jan Kiepura wraz ze znan\u0105 gwiazd\u0105 filmow\u0105 Mart\u0105 Eggerth, swoj\u0105 narzeczon\u0105. Para narzecze\u0144ska zamieszka w przygotowanych specjalnie apartamentach Hotelu \u201eMonopol\u201d.<\/em>
Podczas poprzedniego pobytu w hotelu 13\/14 lipca 1936  Kiepura \u015bpiewa\u0142 w nocy z balkonu          na pierwszym pi\u0119trze (\u201eZejd\u017a do gondoli\u201d i \u201eUmar\u0142 Maciek umar\u0142\u201d). Wielu mieszka\u0144c\u00f3w wyleg\u0142o do okien w pi\u017camach i koszulach nocnych, na odg\u0142os Jego \u015bpiewu.
W zapowiedzianym dniu na katowickim peronie k\u0142\u0119bi\u0142 si\u0119 t\u0142um wielbicieli Kiepury. Pa\u0144stwo m\u0142odzi  dotarli do hotelu (r\u00f3g Dworcowej i Dyrekcyjnej). Dzie\u0144 by\u0142 deszczowy o godz. 10:30,  drog\u0119 od hotelu do ratusza (200 m) przy rynku (tam mie\u015bci\u0142 si\u0119 Urz\u0105d Stanu Cywilnego) musieli pokona\u0107 samochodem w \u015bcis\u0142ym szpalerze policjant\u00f3w. \u015alubu cywilnego udzieli\u0142 im prezydent Katowic Adam Kocur. Po ceremonii Kiepura przekaza\u0142 1000 z\u0142otych na rzecz katowickich bezrobotnych. Tym razem artysta odm\u00f3wi\u0142 \u015bpiewu, usprawiedliwiaj\u0105c si\u0119 chrypk\u0105. Wykrzykn\u0105\u0142 tylko z okna \u201eNiech \u017cyj\u0105 \u015al\u0105zacy\u201d. Pani m\u0142oda po polsku pozdrowi\u0142a zgromadzonych (nauczy\u0142a si\u0119 polskiego dla m\u0119\u017ca).
W przerwie wyk\u0142adu wys\u0142uchali\u015bmy dynamicznego kujawiaka Henryka Wieniawskiego w wykonaniu Jana Kiepury i Marty Eggerth).
W szczeg\u00f3lnu spos\u00f3b Jan Kiepura by\u0142 zwi\u0105zany z Krynic\u0105-Zdr\u00f3j, gdzie przez pewien czas mieszkali i pracowali Jego rodzice. Mia\u0142 k\u0142opoty z gard\u0142em. W czasie jednej z m\u0142odzie\u0144czych b\u00f3jek dozna\u0142 urazu nosa i przesuni\u0119cia chrz\u0105stek przegrody nosowej.
W ho\u0142dzie dla Krynicy wybudowa\u0142  hotel \u201ePatria\u201d(1932-1933), kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 jednym
z symboli uzdrowiska. Wody tu  odkryte mia\u0142y dobrze wp\u0142ywa\u0107 na p\u0142odno\u015b\u0107. Przyje\u017cd\u017ca\u0142a tu towarzyska \u015bmietanka z ca\u0142ej Europy (arystokraci, arty\u015bci, a nawet kr\u00f3lowa holenderska Juliana). Aktualnie  willa Patria pe\u0142ni funkcj\u0119 sanatorium.
Jan Kiepura wsz\u0119dzie podkre\u015bla\u0142, \u017ce jest Polakiem. By\u0142 cz\u0142onkiem Polskiej Organizacji Wojskowej (od 1916). W 1919 r. ochotnikiem w 1 Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Bytomskich (zosta\u0142 kapralem); by\u0142  uczestnikiem I Powstania \u015al\u0105skiego. Wybuch wojny w 1939 r. zastaje go
w Pary\u017cu. Jako ochotnik chcia\u0142 si\u0119 zaci\u0105gn\u0105\u0107 do wojska, ale odm\u00f3wiono mu z uzasadnieniem : mamy tysi\u0105ce ochotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy lepiej strzelaj\u0105, ale nikt z nich, tak wspaniale jak Pan nie \u015bpiewa. Wkr\u00f3tce wyjecha\u0142 do USA, gdzie prowadzi\u0142 akcje propagandowe na rzecz Polski.  Podczas wyst\u0119p\u00f3w cz\u0119sto \u015bpiewa\u0142 polskie pie\u015bni patriotyczne. Wynagrodzenie przeznacza\u0142 na wsparcie kraju; np.: iosenka \u201eBrunetki, blondynki\u2026(1935), kt\u00f3r\u0105 stworzy\u0142 dla polskiego artysty austriacki kompozytor Robert Stolz.
W styczniu 1925 zadebiutowa\u0142 indywidualnie tytu\u0142ow\u0105 rol\u0105 w \u201eFau\u015bcie\u201dGounoda na scenie Opery we Lwowie. P\u00f3\u017aniej wyst\u0119powa\u0142 w Teatrze Wielkim w Warszawie. Po zako\u0144czeniu wsp\u00f3\u0142pracy z Teatrem Wielkim uda\u0142 si\u0119 do Wiednia, gdzie otrzyma\u0142 anga\u017c do partii Alfreda w Zem\u015bcie Nietoperza Johanna Straussa, syna w Theater an der Wien.
Frank Schalk zaanga\u017cowa\u0142 go do prowadzonej przez siebie Pa\u0144stwowej Opery (Staatsoper), gdzie pojawi\u0142 si\u0119 u boku Marii Jeritzy jako Mario Caravadossi w Tosce. Mimo, \u017ce w j\u0119zyku w\u0142oskim potrafi\u0142 za\u015bpiewa\u0107 tylko dwie g\u0142\u00f3wne arie (ca\u0142\u0105 reszt\u0119 \u015bpiewa\u0142 po polsku) zdoby\u0142 uznanie krytyk\u00f3w.
W 1928 r. \u015bpiewa\u0142 w mediola\u0144skiej La Scali debiutuj\u0105c z sukcesem w Tosce.
Nie znosi\u0142 konkurencji, ani krytycznych opinii. W Warszawie w ostatnim momencie nie dopuszczono do pojedynku z innym tenorem, kt\u00f3ry by\u0142 bardzo krytycznie nastawiony do Kiepury.
Kiepur\u0119 cechowa\u0142a ogromna pracowito\u015b\u0107, potrafi\u0142 godzinami \u0107wiczy\u0107 jedn\u0105 fraz\u0119 lub pasa\u017c, zanim osi\u0105gn\u0105\u0142 zadowalaj\u0105cy go rezultat.
W lipcu i sierpniu pi\u0142karze Zag\u0142\u0119bia Sosnowiec pojechali do USA, pocz\u0105tkowe rozgrywki nie wr\u00f3\u017cy\u0142y sukcesu, a raczej kl\u0119sk\u0119;  podczas przerwy meczu z Vitori\u0105 Guiamares, dru\u017cyn\u0119
w szatni odwiedzi\u0142 Jan Kiepura. Wtedy pad\u0142y s\u0142ynne s\u0142owa:  \u201eJa podbi\u0142em Ameryk\u0119 g\u0142osem,
 a wy musicie nogami\u201d. W rezultacie  zdobyli Puchar Interligi Ameryka\u0144skiej; byli bliscy wywalczenia Pucharu Ameryki, przegrali dwumecz z Dukl\u0105 Praga. Kilka dni p\u00f3\u017aniej delegacja Zag\u0142\u0119bia go\u015bci\u0142a na kolacji w Jego domu na przedmie\u015bciach Nowego Jorku.
W kolejnej przerwie wyk\u0142adu zaprezentowano  piosenk\u0119 \u201dNinon, ach u\u015bmiechnij si\u0119\u201d.
Kieura mia\u0142 smyka\u0142k\u0119 do interes\u00f3w – gra\u0142 na gie\u0142dzie. Na Broadwayu za\u0142o\u017cy\u0142 wraz z Mart Eggerth – Majestic Theatre (teatr operowy). Nie dawano im szans na sukces w tej lokalizacji. Spektakl \u201dWeso\u0142a wd\u00f3wka\u201d, gdzie wyst\u0119powa\u0142 u boku \u017cony, jako hrabia Dani\u0142o \u2013 ma\u0142\u017conkowie do 1946 r. zagrali ponad 800 razy.
Placido Domingo powiedzia\u0142, \u017ce gdyby Kiepura \u017cy\u0142 to by by\u0142o czterech tenor\u00f3w.
W kolejnej przerwie wys\u0142uchali\u015bmy s\u0142ynnych Pie\u015bni neapolita\u0144skich.
Jan Kiepura by\u0142 niew\u0105tpliwie  pierwszym tenorem  showmanem; r\u00f3wnocze\u015bnie z karier\u0105 muzyczn\u0105 udziela\u0142 si\u0119 sporadycznie aktorsko \u2013 wyst\u0105pi\u0142 w 12 filmach muzycznych.
Upami\u0119tni\u0142a go Krynica-Zdr\u00f3j gdzie corocznie od 1967 r. odbywa si\u0119 w sierpniu Festiwal im. Jana Kiepury. W Sosnowcu 15 maja 2002 roku ods\u0142oni\u0119to pomnik Jana Kiepury usytuowany na rogu ulicy Modrzejewskiej i Warszawskiej (obecnie hotel), w kt\u00f3rej przed wojn\u0105 mie\u015bci\u0142o si\u0119 kino \u201eSfinks\u201d; tam w 1924 r. Kiepura zaliczy\u0142 oficjalny debiut \u015bpiewaj\u0105c parti\u0119 Fausta.
Aktualnie mo\u017cna przej\u015b\u0107 \u201eSzlakiem Kiepury po Sosnowcu\u201d.
Jan Kiepura utorowa\u0142 polskim wykonawcom, drog\u0119 na europejskie sceny operowe.
Zmar\u0142 nagle na atak serca dnia 15 sierpnia 1966 w miejscowo\u015bci Harrison w USA. Spocz\u0105\u0142
w Alei Zas\u0142u\u017conych na cmentarzu Pow\u0105zkowskim w Warszawie.
W kondukcie pogrzebowym bra\u0142o udzia\u0142 ok. 200 tysi\u0119cy os\u00f3b.
Marta Eggerth zmar\u0142a w 2013 roku w Rye ko\u0142o Nowego Jorku w wieku 101 lat. Tam zosta\u0142a pochowana na miejscowym cmentarzu Greewood Union Cementery.
Mieli dw\u00f3ch syn\u00f3w- Jana Tadeusza (1944)  i Mariana Wiktora (1950).<\/p>\n\n\n\n

Notatk\u0119 sporz\u0105dzi\u0142: Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u017ar\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Jan_Kiepura#\/media\/Plik:Jan_Kiepura,_1935.jpg<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Schowane za maskami, czyli historia zagini\u0119cia Commedii dell\u2019arte<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W dniu 20 marca 2024 z wyk\u0142adem pt. \u201eSchowane za maskami, czyli historia zagini\u0119cia Commedii dell\u2019arte\u201d wyst\u0105pi\u0142  p. Wojciech Pytel.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Commedia dell\u2019arte \u2013 komedia ludowa powsta\u0142a we W\u0142oszech w po\u0142owie XVI wieku, wywodz\u0105ca si\u0119 z tradycji antycznego mimu, rzymskiej pantomimy i b\u0142aze\u0144skich popis\u00f3w \u015bredniowiecznych w\u0119drownych aktor\u00f3w pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 gestem, ruchem, kostiumami itp.<\/p>\n\n\n\n

Podstawowe jej cechy:
– gra aktorska jako profesja
– powtarzalno\u015b\u0107 postaci scenicznych  prowadz\u0105ca do utrwalenia si\u0119 pewnych komicznych typ\u00f3w, o charakterystycznym wygl\u0105dzie i zachowaniu zwanych maskami
– improwizacja jako technika komediowa
– wprowadzenie kobiet na scen\u0119 ( co by\u0142o najwa\u017cniejsze).<\/p>\n\n\n\n

Commedia dell\u2019arte rozkwita\u0142a we W\u0142oszech i odnios\u0142a tak\u017ce sukces we Francji. Ta forma teatru ludowego opiera\u0142a si\u0119 na grze zespo\u0142owej. Aktorzy bior\u0105c sobie za kanw\u0119 scenariusz, swobodnie improwizowali, wymy\u015blali teksty stosowne do sytuacji, tworzyli zabawne gagi, zwane w\u00f3wczas lazzi.<\/em> Grupy teatralne u\u017cywa\u0142y technik pozwalaj\u0105cych na omijanie barier j\u0119zykowych i cenzury.<\/p>\n\n\n\n

W po\u0142owie XVI wieku zacz\u0119to podpisywa\u0107  pierwsze kontrakty \u2013 aktorstwo sta\u0142o si\u0119 zawodem.<\/p>\n\n\n\n

Stosowane techniki:
– Canovaccio polega\u0142a na improwizowanym opisie scen ale bez s\u0142\u00f3w.
– Grammelot to imitacja j\u0119zyka u\u017cywanego w teatrze satyrycznym, be\u0142kot ad hoc, kt\u00f3ry brzmi jak<\/p>\n\n\n\n

  j\u0119zyk (d\u017awi\u0119ki nie mia\u0142y kluczowych s\u0142\u00f3w) w po\u0142\u0105czeniu z mimik\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Carlo Goldoni<\/strong> (1707- 1793), komediopisarz, z zawodu prawnik by\u0142 autorem oko\u0142o 200 komedii. Przeciwstawi\u0142 si\u0119 i odnowi\u0142 form\u0119 schy\u0142kow\u0105 Commedii dell\u2019arte. G\u0142osi\u0142 powr\u00f3t do pe\u0142nego literackiego tekstu, do realizmu w przedstawieniu obyczaj\u00f3w, do prostego j\u0119zyka bez wymy\u015blno\u015bci barokowego stylu. Trwa\u0142ymi dzie\u0142ami z jego dorobku pozosta\u0142o kilkana\u015bcie komedii pe\u0142nych werwy, \u017cyczliwie  spogl\u0105daj\u0105cych na cz\u0142owieka (Wenecja).<\/p>\n\n\n\n

Commedia dell\u2019arte –  to kolebka gry cia\u0142em, pantomima niezwykle szeroka i wyrazista oparta na kontrapunktach, izolacji i umiej\u0119tno\u015bciach akrobatycznych. Na scen\u0119 wprowadzono kuglarstwo, do tej pory obecne tylko na festynach i by\u0142 to wa\u017cny element przedstawienia.<\/p>\n\n\n\n

Muzyka sta\u0142a si\u0119 komponentem ca\u0142o\u015bci, a muzycy byli wa\u017cni w spektaklu.<\/p>\n\n\n\n

Gra by\u0142a nie tylko do widza ale i przez widza.<\/p>\n\n\n\n

Kontakt z publiczno\u015bci\u0105 by\u0142 ci\u0105g\u0142y. Improwizacja by\u0142a oparta na \u017cartach sytuacyjnych zwi\u0105zanych<\/p>\n\n\n\n

z danym miejscem, osobami i wydarzeniami.<\/p>\n\n\n\n

Archetypy (maski):<\/p>\n\n\n\n

Arlekin (Zanni), maska komiczna, ma wyci\u0105gni\u0119ty nos, nosi ci\u0119\u017cary. Jego archetyp to ma\u0142pa lub kot. Arlekin to przebieg\u0142y g\u0142upiec, oszust, s\u0142uga-b\u0142azen z Bergamo w czarnej masce, ubrany w kostium zszyty z kolorowych tr\u00f3jk\u0105t\u00f3w albo romb\u00f3w. Jego przyjacielem jest Brighella, a mi\u0142o\u015bci\u0105 Kolombina.<\/p>\n\n\n\n

Kolombina, (maska powa\u017cna) us\u0142uguje m\u0142odym damom, lekka, zalotna, zabawna, zuchwa\u0142a<\/p>\n\n\n\n

 i pi\u0119kna. Nosi ona wiele kostium\u00f3w, od zwyk\u0142ego stroju pokoj\u00f3wki, a\u017c do fantastycznego bia\u0142ego kostiumu jaki zachowa\u0142 si\u0119 w pantomimie. Pe\u0142ni rol\u0119 narratora, wyst\u0119puje bez maski. Kocha lub jest kochana przez Arlekina.<\/p>\n\n\n\n

Zakochani (Innamorati).<\/p>\n\n\n\n

W sztukach wszystko w pewnym sensie kr\u0119ci\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 kochank\u00f3w. Kochankowie nie nosz\u0105 masek. Postacie te poruszaj\u0105 si\u0119 elegancko i p\u0142ynnie, d\u0105\u017c\u0105 do perfekcji. Maj\u0105 tendencj\u0119 do nadmiernego dramatyzowania wszelkich emocji jakie wyra\u017caj\u0105. Zwykle to syn lub c\u00f3rka mo\u017cnych. S\u0105 jak go\u0142\u0119bie i \u0142ab\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n

Capitano (Kapitan- maska komiczna).<\/p>\n\n\n\n

Kapitan wywodzi swoje pochodzenie ze staro\u017cytnych czas\u00f3w, wyst\u0119puje jako osobisto\u015b\u0107 przyci\u0105gaj\u0105ca uwag\u0119. To pysza\u0142ek i samochwa\u0142a, cudzoziemiec, zwykle Hiszpan lub Turek.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku mo\u017cliwo\u015bci b\u00f3jki okazuje si\u0119 tch\u00f3rzem. Odziany jest w strojne szaty, z d\u0142ugim nosem i strasznymi w\u0105sami, budzi przera\u017cenie swoim wygl\u0105dem. To kobieciarz, kt\u00f3ry szuka szcz\u0119\u015bcia i odpowiedniego momentu podczas swoich w\u0119dr\u00f3wek.<\/p>\n\n\n\n

La Signora (Dama).<\/p>\n\n\n\n

Jest tward\u0105, pi\u0119kn\u0105 i wyrachowan\u0105 kusicielk\u0105. Nosi bardzo szerokie sukienki i mocny makija\u017c, u\u017cywa nadmiernych gest\u00f3w. Mog\u0142aby by\u0107 kurtyzan\u0105, ale zazwyczaj udaje jej si\u0119 dosta\u0107 do domu starszego m\u0119\u017cczyzny (Pantalone), kt\u00f3rego zdradza. G\u0142\u00f3wnym celem jest zaspokojenie potrzeb fizycznych. Zwykle spoza miasta i niewiele o niej wiadomo.<\/p>\n\n\n\n

Dottore (Balanzone \u2013 maska komiczna).<\/p>\n\n\n\n

Starzec ten jest pedantem, albo szarlatanem, arogancki, uwielbia rozmawia\u0107 i pojawia si\u0119 jako filozof uczony albo lekarz. Uwielbia je\u015b\u0107 i pi\u0107, s\u0142u\u017cy za cel  po\u015bmiewiska. Jego kostium to czarny str\u00f3j profesorski (do kolan) i ciemny p\u0142aszcz. Archetyp to \u015bwinia z nadwag\u0105   (parodia naukowc\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

Pantalone<\/p>\n\n\n\n

Z zawodu kupiec wenecki o wysokim statusie. Rogacz, oszukiwany ojciec, stary sk\u0105piec, zawsze stanowi \u017ar\u00f3d\u0142o \u015bmiechu podszytego okrucie\u0144stwem. Jest wredny dla swoich s\u0142ug. Jest lubie\u017cnikiem, po\u017c\u0105da\u0142 Colombiny. Jego czerwony (obecnie czarny ) p\u0142aszcz, tureckie pantofle i czerwona czapka sta\u0142y si\u0119 tradycyjne. Archetyp \u2013 stary indyk.<\/p>\n\n\n\n

Magnifico (Kr\u00f3l Kr\u00f3l\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

Magnifico to najpot\u0119\u017cniejsza posta\u0107 w \u015bwiecie Comedii dell\u2019Arte. Jest starcem lecz wci\u0105\u017c u w\u0142adzy i pe\u0142en si\u0142. Nigdy nie jest impulsywny, zawsze ma kontrol\u0119, dominuje i wymaga. Otacza go kulista bariera – postacie maj\u0105 tendencj\u0119 do wi\u0119dni\u0119cia w otaczaj\u0105cym go kr\u0119gu. Jest jak orze\u0142 \u2013 zawsze patrzy w d\u00f3\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Lazzi (z w\u0142oskiego lazzo, \u017cart lub dowcip) to typowe programy komediowe.<\/p>\n\n\n\n

Wykonawcy (zw\u0142aszcza graj\u0105cy Arlekina), mieli tego w swoim repertuarze wiele przyk\u0142ad\u00f3w i umiej\u0119tnie improwizuj\u0105c wplatali je w fabu\u0142\u0119 kilkudziesi\u0119ciu r\u00f3\u017cnych scenariuszy komediowych.<\/p>\n\n\n\n

Te fizyczne sekwencje mog\u0142y by\u0107 improwizowane lub zaplanowane wcze\u015bniej i cz\u0119sto by\u0142y u\u017cywane do o\u017cywienia publiczno\u015bci podczas przeci\u0105gania sceny lub zadziwienia publiczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Czasami lazzi mog\u0142o odbywa\u0107 si\u0119 w ta\u0144cach lub piosenkach przy akompaniamencie instrument\u00f3w smyczkowych.<\/p>\n\n\n\n

25 lutego ca\u0142y \u015bwiat \u015bwi\u0119tuje narodziny komedii dell\u2019arte (Commedia dell\u2019Arte Day).<\/p>\n\n\n\n

Jedyna scena w Polsce , oferuj\u0105ca stale spotkania ze sztuk\u0105 rodem z XVI wieku to Krajowa scena Commedii dell\u2019Arte w Teatrze Praska 52 w Krakowie. Powsta\u0142a z inicjatywy Teatru Praska 52 i Studio Dono w maju 2016.<\/p>\n\n\n\n

Scena Gliwicka 120 w Katowicach zaprasza\u0142a na ciekawy spektakl Zemsta. Dell\u2019arte \u2013 \u201eTeatr Gry<\/p>\n\n\n\n

i Ludzie\u201d (adaptacja tekstu Aleksandra Fredry). Ka\u017cdy kto chcia\u0142 m\u00f3g\u0142 przypomnie\u0107 sobie s\u0142ynne wersy Cze\u015bnika, Papkina czy Rejenta Milczka, zobaczy\u0107 oryginalne w\u0142oskie maski, a przy tym dobrze si\u0119 bawi\u0107. \u201eJe\u015bli nie chcesz mojej zguby, do teatru we\u017a mnie luby\u201d – kusi\u0142a strona internetowa. Wydarzenie mia\u0142o miejsce 19.02.2024 r.<\/p>\n\n\n\n

Na \u015bwiecie Commedia dell\u2019Arte jest bardziej popularna ni\u017c w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142uchacze UTW z zainteresowaniem wys\u0142uchali wyk\u0142adu przedstawionego przez p. Wojciecha Pytel. Na szczeg\u00f3lne uznanie zas\u0142u\u017cy\u0142y wstawki aktorskie wyk\u0142adowcy, ukazuj\u0105ce ruchowo i g\u0142osowo zachowanie postaci, kt\u00f3re przedstawia\u0142 –  nagrodzono je  sowitymi oklaskami. <\/p>\n\n\n\n

Notatk\u0119 sporz\u0105dzi\u0142: Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u017ar\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: https:\/\/pl.m.wikipedia.org\/wiki\/Plik:Commedia_dell%27arte_-_troupe_Gelosi.JPG<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Nedim<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W dniu13 marca 2024 r. go\u015bciem naszych s\u0142uchaczy by\u0142 cz\u0142onek Rady Kooredynacyjnej \u015awiatowego Kongresu Tatar\u00f3w Krymskich w Polsce – Nedim Useinow, <\/strong>politolog
w Zak\u0142adzie islamu europejskiego na Orientalistyce Uniwersytetu Warszawskiego.<\/p>\n\n\n\n

Nedim Useinow opowiedzia\u0142 o Krymie sprzed 2014 roku, po okupacji, oraz po 24 lutego 2022 r., o represjach, przeprowadzanych przez w\u0142adze rosyjskie, losie Tatar\u00f3w Krymskich
i wierze spo\u0142ecze\u0144stwa ukrai\u0144skiego w powr\u00f3t Krymu.<\/p>\n\n\n\n

Tatarzy krymscy stracili sw\u00f3j g\u0142os. Nie mog\u0105 przemawia\u0107 i opowiada\u0107 \u015bwiatu o tym, co si\u0119 z nimi dzieje. \u201ePrawda jest bardzo mocno zag\u0142uszana przez Kreml. W tym czasie, opowie\u015b\u0107 o zmaganiach z rosyjsk\u0105 okupacj\u0105 jest bardzo istotna\u201d<\/em><\/strong> \u2013 dodaje.<\/p>\n\n\n\n

Tatarzy krymscy nie zgadzaj\u0105 si\u0119 z sytuacj\u0105 panuj\u0105c\u0105 na Krymie. Nar\u00f3d ten mi\u0142uje wolno\u015b\u0107. Dzi\u015b Tatarzy krymscy nie mog\u0105 buntowa\u0107 si\u0119 w spos\u00f3b widoczny, ka\u017cdy przejaw obywatelskich niepokoj\u00f3w jest brutalnie t\u0142umiony. Dostaj\u0105 oni bowiem wyroki za to, \u017ce nie zgadzaj\u0105 si\u0119 z rosyjsk\u0105 okupacj\u0105. Od aneksji p\u00f3\u0142wyspu przez Federacj\u0119 Rosyjsk\u0105, wysiedlanie stamt\u0105d Tatar\u00f3w rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 na nowo. Zamykane s\u0105 krymsko-tatarskie szko\u0142y czy wypiera si\u0119 aktywnych obywateli. W\u0142adze moskiewskie przymuszaj\u0105 ich do przyj\u0119cia rosyjskiego obywatelstwa, a tych, kt\u00f3rzy si\u0119 przed tym wzbraniaj\u0105, pozbawia si\u0119 dost\u0119pu do us\u0142ug publicznych. Na Krymie \u017cyje dzi\u015b ok. 300 tys. Tatar\u00f3w Krymskich. Masowa depopulacja sprawia, \u017ce ich liczba maleje; liczna tatarska diaspora, opr\u00f3cz Polski, zamieszkuje r\u00f3wnie\u017c m.in. w Uzbekistanie. Najwi\u0119cej Tatar\u00f3w Krymskich, bo a\u017c 2 mln \u017cyje
w Turcji. Jak m\u00f3wi\u0142  nasz wyk\u0142adowca, militaryzacja Krymu przez Rosjan wywo\u0142a\u0142a ogromne niedobory wody na p\u00f3\u0142wyspie. Sytuacja gospodarcza na Krymie jest bardzo trudna, poniewa\u017c Rosjanie inwestuj\u0105 tylko w dwa sektory: militarny oraz sektor administracji publicznej. Ci ludzie \u017cyj\u0105 godnie, poniewa\u017c zajmuj\u0105 si\u0119 oni bezpiecze\u0144stwem. Gospodarka Krymu jest w trudnej sytuacji z powodu braku wody. Kiedy Ukraina zamkn\u0119\u0142a kana\u0142 st\u0105d te\u017c 80 proc.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Menim Ukrainam<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/a>Nedim Useinow:  urodzi\u0142em si\u0119 w Uzbekistanie, w deportacji, na kt\u00f3r\u0105 m\u00f3j nar\u00f3d skaza\u0142 Stalin
w 1944 roku. Odebra\u0142 w ten spos\u00f3b dziadkom i rodzicom ojczyst\u0105 ziemi\u0119, kt\u00f3rej nigdy nie zast\u0105pi\u0142 ju\u017c ani Uzbekistan ani ca\u0142y ZSRR. Bo kolejne p\u00f3\u0142 wieku przodkowie starannie piel\u0119gnowali w zbiorowej \u015bwiadomo\u015bci narodu obraz sowieckiego \u201eImperium z\u0142a\u201d i przywi\u0105zanie do idei powrotu (\u201eavdet\u201d) jako celu nadrz\u0119dnego.
Rozpad ZSRR przer\u00f3s\u0142 oczekiwania ruchu narodowego Tatar\u00f3w Krymskich, doprowadzaj\u0105c mi\u0119dzy innymi do powstania niepodleg\u0142ej Ukrainy, w kt\u00f3rej sk\u0142adzie znalaz\u0142 si\u0119 Krym. Okaza\u0142o si\u0119 bowiem, \u017ce opr\u00f3cz powrotu do historycznej ojczyzny dostali\u015bmy szans\u0119 udzia\u0142u w budowaniu w\u0142asnego pa\u0144stwa. Ten tylko wie jakie to szcz\u0119\u015bcie mie\u0107 w\u0142asny kraj i czu\u0107 si\u0119 jego wsp\u00f3\u0142gospodarzem kto go straci\u0142 na d\u0142ugo. Tak jak pokolenia Tatar\u00f3w Krymskich
i Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3re dekadami walczy\u0142y o suwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stwa ze wsp\u00f3lnym wrogiem. Dopiero po\u0142\u0105czonymi si\u0142ami \u2013 pocz\u0105wszy od zryw\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bciowych w latach 1917-1921  i wsp\u00f3\u0142pracy Centralnej Rady z Dyrektoriatem poprzez kooperacj\u0119 ruch\u00f3w dysydenckich, kt\u00f3rej symbolicznymi przedstawicielami byli Hryhorenko i D\u017cemilew, sko\u0144czywszy na bliskich kontaktach Ruchu
z Med\u017clisem w latach 90. minionego wieku \u2013 uda\u0142o si\u0119 skutecznie umacnia\u0107 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy
 i zapewni\u0107 Krymowi bezpieczn\u0105 przysta\u0144, a Tatarom \u2013 poczucie bycia gospodarzami we w\u0142asnym domu.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/a>Seminarium po\u015bwi\u0119cone wsp\u00f3\u0142pracy polskich i krymsko-tatarskich organizacji pozarz\u0105dowych czerwiec 2005 \u2013 Krym, Ukraina.
Kiedy w 2001 roku opuszcza\u0142em rodzinny dom, by podj\u0105\u0107 studia w Polsce i zosta\u0107 tu na d\u0142u\u017cej, by\u0142em ju\u017c \u015bwiadomym Ukrai\u0144cem, a ta moja obywatelska to\u017csamo\u015b\u0107 raczej wzbogaca\u0142a etniczn\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 do narodu krymskotatarskiego. Min\u0119\u0142a tylko dekada od masowej repatriacji Tatar\u00f3w Krymskich do historycznej ojczyzny w latach 1989-1991, ale ten czas wystarczy\u0142, \u017ceby wychowa\u0107 pierwsze pokolenie m\u0142odych ludzi, dla kt\u00f3rych Krym to by\u0142a i jest Ukraina. W kolejnym dziesi\u0119cioleciu pojawi\u0142a si\u0119 generacja urodzonych w wolnym kraju obywateli, a Kij\u00f3w, naturalnie, by\u0142 ich stolic\u0105. Setki lat niewoli rosyjskiej i sowieckiej nie wystarczy\u0142y Moskwie by nas z\u0142ama\u0107, 20 lat w wolnej Ukrainie podbi\u0142y nasze serca, my\u015bl\u0119, na zawsze.
Proces odrodzenia kulturowego i politycznego Tatar\u00f3w Krymskich przerwa\u0142a rosyjska okupacja, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 2014 roku. I cho\u0107 agresja Kremla nie sta\u0142a si\u0119 nowo\u015bci\u0105, a raczej kolejnym dowodem ch\u0119ci unicestwienia naszej pa\u0144stwowo\u015bci, ostatecznie zbli\u017cy\u0142a do siebie Tatar\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w. U\u015bwiadomi\u0142a, \u017ce w pojedynk\u0119 nie mog\u0105 wiele, ale tylko razem s\u0105 w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 wszystkie cele: utrzyma\u0107 suwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stwa, rozbudowa\u0107 demokracj\u0119 i zapewni\u0107 sobie dobrobyt.
Kiedy ogl\u0105da\u0142em, jak po Chreszczatyku maszeruj\u0105 ukrai\u0144scy \u017co\u0142nierze na oczach wiwatuj\u0105cego t\u0142umu, a na niebie nad Kijowem s\u0142ycha\u0107 by\u0142o huk bojowych samolot\u00f3w, kt\u00f3re \u0107wicz\u0105 przed kolejn\u0105 Parad\u0105 Niepodleg\u0142o\u015bci, odczuwa\u0142em dum\u0119 i rado\u015b\u0107. Wzmacnia si\u0119 wiara w pokonanie trudno\u015bci, problem\u00f3w
\u00a0i s\u0142abo\u015bci m\u0142odej demokracji.
Gdziekolwiek mnie los zawiedzie, b\u0119d\u0119 tak\u0105 moj\u0105 Ukrain\u0119 wspiera\u0107 i promowa\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Notatk\u0119 sporz\u0105dzi\u0142a: Krystyna Krzemi\u0144ska<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Hemingway \u2013 skomplikowana osobowo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W dniu 21.02.2024 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu mgr Mariana Piegzy \u201eHemingway – skomplikowana osobowo\u015b\u0107 \u201d.<\/strong>
Ernest Hemingway urodzi\u0142 si\u0119 21.07.1899 r. w Oak Park na przedmie\u015bciach Chicago.
Jego ojciec Clarence Hemingway by\u0142 lekarzem, a matka Grace- Hall Hemingway \u015bpiewaczk\u0105 operow\u0105 i nauczycielk\u0105  muzyki.
Mieszkali w obszernym domu, gdzie matka mia\u0142a w\u0142asne studio, a ojciec biuro.
Grace cz\u0119sto gra\u0142a na koncertach w okolicy. Domem zajmowa\u0142 si\u0119 ojciec i pokoj\u00f3wka. Taka postawa nie przyci\u0105ga\u0142a do niego pacjent\u00f3w. Dochody nie by\u0142y wystarczaj\u0105ce; te problemy przyczyni\u0142y si\u0119 do jego samob\u00f3jczej \u015bmierci w 1928 roku.
Matka by\u0142a despotyczna,wymog\u0142a  aby syn nauczy\u0142 si\u0119 gra\u0107 na wiolonczeli, pomimo jego protest\u00f3w. Taka postawa matki powodowa\u0142a narastaj\u0105ce problemy, trudne dla Ernesta. Rodzina posiada\u0142a dom letniskowy, gdzie jako kilkulatek nauczy\u0142 si\u0119 od swojego ojca polowania, \u0142owienia i obozowania w lasach nad jeziorami.
Mia\u0142 4 siostry (Marcelline – 1898, Ursula – 1902), Madelaine \u2013 1904, Carol – 1911) i brata (Leicester \u2013 1915). Ernest zmuszony by\u0142  nosi\u0107 ciuchy po starszej siostrze, co zosta\u0142o uwidocznione na zdj\u0119ciach z dzieci\u0144stwa. W szkole \u015bredniej Ernest wyst\u0119powa\u0142 ze swoj\u0105 siostr\u0105 Marcelline w szkolnej orkiestrze. Na pierwszym roku chodzi\u0142 na zaj\u0119cia dziennikarskie, kt\u00f3re zorganizowano w taki spos\u00f3b, jakby  w klasie by\u0142a prowadzona redakcja gazety. Prace Hemingwaya kilkukrotnie publikowano w gazetce.
Po uko\u0144czeniu liceum rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w gazecie \u201eThe Kansas City Star\u201d. Pracowa\u0142 tam p\u00f3\u0142 roku, a porady redakcyjne  w stylu : u\u017cywaj kr\u00f3tkich zda\u0144, energicznych s\u0142\u00f3w, b\u0105d\u017a pozytywny, a nie negatywny, sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 stylu w jego tw\u00f3rczo\u015bci. Ernest w spos\u00f3b zdecydowany odsun\u0105\u0142 si\u0119 od matki.
W 1918 r. Hemingway stawi\u0142 si\u0119 na rekrutacj\u0119 do Czerwonego Krzy\u017ca i zosta\u0142 wpisany na list\u0119 kierowc\u00f3w ambulans\u00f3w we W\u0142oszech. W czerwcu trafi\u0142 na front. Pierwszego dnia pobytu w Mediolanie zosta\u0142 wys\u0142any do zbombardowanej fabryki, gdzie wraz z innymi szuka\u0142 cia\u0142 kobiet. To zdarzenie opisa\u0142 w ksi\u0105\u017cce \u201e\u015amier\u0107 po po\u0142udniu\u201d.
W lipcu zosta\u0142 ranny podczas ostrza\u0142u mo\u017adzierzowego. Dozna\u0142 ci\u0119\u017ckich ran od od\u0142amk\u00f3w, wskutek czego poddany zosta\u0142   operacji i sp\u0119dzi\u0142 sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy na rekonwalescencji w szpitalu w Mediolanie. Tam zakocha\u0142 si\u0119  w piel\u0119gniarce Agnes von Kurowsky. Gdy wyzdrowia\u0142, w styczniu 1919 wr\u00f3ci\u0142 do Stan\u00f3w i razem z Agnes postanowili wzi\u0105\u0107 \u015blub. W marcu Agnes o\u015bwiadczy\u0142a Ernestowi listownie, \u017ce  zar\u0119czy\u0142a  z w\u0142oskim oficerem. Hemingway po odmowie Agnes by\u0142 zrozpaczony i w ka\u017cdym kolejnym zwi\u0105zku to on pierwszy odchodzi\u0142 od \u017cony zanim zosta\u0142by ponownie porzucony.
Hemingway to osobowo\u015b\u0107 dwubiegunowa. Dwubiegunowo\u015b\u0107 polega na cyklicznie nawracaj\u0105cych stanach przygn\u0119bienia i nadmiernej aktywno\u015bci. Polowa\u0142 na grub\u0105 zwierzyn\u0119 w Afryce. Dla relaksu w Hiszpanii chodzi\u0142 na corrid\u0119. \u0141owi\u0142 du\u017ce ryby np. marliny (maksymalna d\u0142ugo\u015b\u0107 to 5m, waga 800kg).<\/p>\n\n\n\n

   We wrze\u015bniu 1920 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Chicago, gdzie pracowa\u0142  jako redaktor miesi\u0119cznika Cooperative Commonwealth. Tam pozna\u0142 Hadley Richardson i po kilku miesi\u0105cach znajomo\u015bci zdecydowali si\u0119 pobra\u0107 i wyjecha\u0107 do Europy. Ernest i Hadley wzi\u0119li \u015blub we wrze\u015bniu 1921, a dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej wyjechali do Pary\u017ca. Tam  Hemingway dosta\u0142 prac\u0119 jako reporter Toronto Star. Zamieszkali w ma\u0142ym mieszkanku w Dzielnicy \u0141aci\u0144skiej. W Pary\u017cu pozna\u0142 wielu s\u0142awnych autor\u00f3w (pisarzy, malarzy), a Gertruda Stein, sta\u0142a si\u0119 jego mentork\u0105. Wprowadzi\u0142a go do \u015bwiata artyst\u00f3w i pisarzy emigracyjnych w dzielnicy Montparnasse.
W 1923 para wr\u00f3ci\u0142a do Toronto, gdzie w pa\u017adzierniku urodzi\u0142 si\u0119 pierwszy syn Jack Hemingway. W Toronto nudzi\u0142 si\u0119 i t\u0119skni\u0142 za Pary\u017cem. Wola\u0142 by\u0107 pisarzem ni\u017c znowu dziennikarzem.
W 1926 zacz\u0105\u0142 romansowa\u0107 z Paulin\u0105 Pfeiffer. Kiedy Hadley dowiedzia\u0142a si\u0119 o tym poprosi\u0142a o separacj\u0119, a w listopadzie oficjalnie wnios\u0142a o rozw\u00f3d. Podzielili sw\u00f3j dobytek, a dodatkowo Hadley przyj\u0119\u0142a ofert\u0119 Hemingwaya otrzymania zysk\u00f3w pochodz\u0105cych z powie\u015bci  \u201eS\u0142o\u0144ce te\u017c wschodzi\u201d (wcze\u015bniejsze prze\u017cycia ze \u015bwi\u0119ta Sanfermines w Pampelunie), kt\u00f3ra przynios\u0142a mu \u015bwiatow\u0105 s\u0142aw\u0119.
Para rozwiod\u0142a si\u0119 w styczniu 1927, a w maju Hemingway o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Pfeiffer. Przed zawarciem ma\u0142\u017ce\u0144stwa Hemingway przeszed\u0142 na katolicyzm. Para opu\u015bci\u0142a Pary\u017c w marcu 1928 i uda\u0142a si\u0119 do Kansas City, gdzie w czerwcu urodzi\u0142 si\u0119 ich syn Patrick. Paulina mia\u0142a trudny por\u00f3d, co zosta\u0142o opisane w powie\u015bci\u201d Po\u017cegnanie z broni\u0105\u201d. Zamieszkali w domu Hemingwaya w Kay West na Florydzie.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

 \u017ar\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: https:\/\/floryda.pl\/dom-ernesta-hemingwaya-zwiedzanie\/<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

Latem 1929 roku w Hiszpanii  pracowa\u0142 nad kolejn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105\u201d \u015amier\u0107 po po\u0142udniu\u201d (obszerny traktat o walkach byk\u00f3w).
W 1930 z\u0142ama\u0142 r\u0119k\u0119 w  wypadku samochodowym, a b\u00f3l odczuwa\u0142 przez kolejny rok.
Trzeci syn Gregory urodzi\u0142 si\u0119 w listopadzie 1931 w Kansas City.
W 1933 Hemingway wraz z \u017con\u0105 udali si\u0119 na safari w Afryce. W trakcie polowa\u0144 Hemingway zachorowa\u0142, dlatego musia\u0142 by\u0107 transportowany samolotem do Nairobi. To wydarzenie opisa\u0142 w opowiadaniu \u201e\u015aniegi Kilimand\u017caro\u201d.
W 1937 Hemingway zosta\u0142 korespondentem i relacjonowa\u0142 wydarzenia zwi\u0105zane
z hiszpa\u0144sk\u0105 wojn\u0105 domow\u0105. W Hiszpanii do\u0142\u0105czy\u0142a do niego dziennikarka Martha Gelhorn. Wiosn\u0105 1939 Hemingway dop\u0142yn\u0105\u0142 na Kub\u0119 i w Hawanie wynaj\u0105\u0142 pok\u00f3j w hotelu,
Do\u0142\u0105czy\u0142a do niego Martha, po czym wynaj\u0119li posiad\u0142o\u015b\u0107 Finca Vigia niedaleko Hawany. Po rozwodzie pisarza z \u017con\u0105 Paulin\u0105, wzi\u0105\u0142 z Marth\u0105 \u015blub w dniu 21 listopada 1940. Hemingway przeni\u00f3s\u0142 swoj\u0105 letni\u0105 rezydencj\u0119 do Ketchum, a zimowy dom na Kub\u0119. Na Kubie napisa\u0142 jego najbardziej znan\u0105 powie\u015b\u0107 \u201eKomu bije dzwon\u201d opublikowan\u0105 w pa\u017adzierniku 1940 roku. Mia\u0142 tam \u0142\u00f3d\u017a Pilar i p\u0142ywa\u0142 ni\u0105 po Karaibach.  W latach 1942-1944 na tej \u0142odzi patrolowa\u0142 wody wzd\u0142u\u017c wybrze\u017ca Kuby (FBI za\u0142o\u017cy\u0142a mu teczk\u0119).
W Hawanie w barze El Floridita, kt\u00f3ry cz\u0119sto odwiedza\u0142, znajduje si\u0119 jego pomnik.
W okresie od maja 1944 do marca 1945 przebywa\u0142 w Europie. W Londynie pozna\u0142 Mary Welsh, korespondentk\u0119 magazynu Time, w kt\u00f3rej si\u0119 zauroczy\u0142. W Londynie
w wypadku samochodowym dozna\u0142 wstrz\u0105\u015bnienia m\u00f3zgu. Z Mary Welsh wzi\u0119li \u015blub w 1946 i byli razem a\u017c do \u015bmierci pisarza.
Hemingway by\u0142 obecny podczas l\u0105dowania wojsk w Normandii; w dniu 25  sierpnia by\u0142 obecny przy wyzwoleniu  Pary\u017ca.
W 1947 roku Hemingway otrzyma\u0142 Br\u0105zow\u0105 Gwiazd\u0119 w dow\u00f3d uznania jego m\u0119stwa podczas II wojny \u015bwiatowej.
W ci\u0105gu 8 tygodni napisa\u0142 opowiadanie \u201eStary cz\u0142owiek i morze\u201d, za kt\u00f3re w 1953 r. otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Pulitzera.
W 1954 r. b\u0119d\u0105c w Afryce uczestniczy\u0142 w dw\u00f3ch katastrofach lotniczych. W ramach prezentu \u015bwi\u0105tecznego dla Mary wynaj\u0105\u0142 lot samolotem nad Kongiem Belgijskim. Samolot zahaczy\u0142 o nieu\u017cywan\u0105 lini\u0119 telegraficzn\u0105. Zmuszeni byli awaryjnie l\u0105dowa\u0107; Ernest odni\u00f3s\u0142 obra\u017cenia g\u0142owy, a Mary mia\u0142a z\u0142amane dwa \u017cebra. Musieli dosta\u0107 si\u0119 do szpitala w Entebbe, wynaj\u0119li wi\u0119c kolejny samolot, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 pali\u0107 si\u0119 zaraz po starcie, w\u00f3wczas Ernest dozna\u0142 wstrz\u0105\u015bnienia m\u00f3zgu i poparzenia r\u0105k.
Hemingway by\u0142 mi\u0142o\u015bnikiem  kot\u00f3w, szczeg\u00f3lnie polidaktyli <\/em>(rodz\u0105 si\u0119 z wi\u0119ksz\u0105, ni\u017c przeci\u0119tna, liczb\u0105 palc\u00f3w). Zbudowa\u0142 dla nich specjaln\u0105 wie\u017c\u0119. Pierwsz\u0105 kotk\u0119 otrzyma\u0142 w podarunku i nazwa\u0142 j\u0105 \u015anie\u017ck\u0105. Na jego posesji znaleziono r\u00f3wnie\u017c 4 nagrobki ps\u00f3w.
W pa\u017adzierniku 1954 r. otrzyma\u0142 nagrod\u0119 Nobla w dziedzinie literatury.
Hemingway ba\u0142 si\u0119 rewolucji na Kubie (Castro wyw\u0142aszczy\u0142 nawet w\u0142asn\u0105 rodzin\u0119). Pog\u0142\u0119bia\u0142a si\u0119 depresja pisarza. Na polecenie Johna Edgara Hoovera (szefa FBI) pisarz w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, by\u0142 \u015bledzony przez agenta FBI w Hawanie. Hemingway mia\u0142 obsesj\u0119, \u017ce wsz\u0119dzie go \u015bledz\u0105. W lipcu 1960 r. Ernest i Mary ostatecznie opu\u015bcili Kub\u0119.
W kwietniu 1961 o pierwszej w nocy w kuchni Mary zobaczy\u0142a m\u0119\u017ca trzymaj\u0105cego strzelb\u0119. Przyjecha\u0142 lekarz, kt\u00f3ry zabra\u0142 go do szpitala w Sun Valley, a nast\u0119pnie do kliniki gdzie leczyli go elektrowstrz\u0105sami; wr\u00f3ci\u0142 do domu 30 czerwca 1962. Rankiem 2 lipca 1962 r. Hemingway zastrzeli\u0142 si\u0119 ze swojej ulubionej strzelby w domu w Ketchum.
W 1965 roku Mary Hemingway utworzy\u0142a fundacj\u0119 Hemingwaya, a w 1970 r. podarowa\u0142a dokumenty m\u0119\u017ca bibliotece im. Johna F. Kennedy’ego.
Ernest Hemingway by\u0142 jednym z najwybitniejszych pisarzy XX wieku – posta\u0107 ciekawa i barwna, trudno jednak odpowiedzie\u0107 twierdz\u0105co na pytanie czy szcz\u0119\u015bliwa ?<\/p>\n\n\n\n

Notatk\u0119 z wyk\u0142adu sporz\u0105dzi\u0142: Henryk Duda<\/em>
\u017ar\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Plik:ErnestHemingway.jpg<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Co to jest awangarda? \u00a0Cz\u0119\u015b\u0107 III<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W dniu 24stycznia 2024 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu dr Barbary Lewickiej \u201eCo to jest awangarda? Cz\u0119\u015b\u0107 III\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Rozpoczynaj\u0105c wyk\u0142ad dr Lewicka przypomnia\u0142a o poprzednich cz\u0119\u015bciach spotka\u0144 ze sztuk\u0105, I-ej i II-ej tego cyklu.
Sztuka: staro\u017cytny Egipt – piramidy, freski, papirusy, malunki (postacie symboliczne).
Grecja \u2013 wazy, amfory, freski (budynki sakralne i prywatne), rze\u017aby, odkrywaj\u0105ce pi\u0119kno cia\u0142a (atleci). Rzym \u2013 rze\u017aby (herosi, bogowie), freski (dom Wettiusz\u00f3w w Pompejach).
Bizancjum – (Hagia Sofia), mozaiki, z\u0142ote t\u0142o, postaci smuk\u0142e, dostojne, nienaturalne (nawet cesarze s\u0105 mali).
\u015aredniowiecze r\u00f3wnie\u017c nie odzwierciedla\u0142o \u015bwiata rzeczywistego (odwr\u00f3t od cz\u0142owieka), pi\u0119kne miniatury \u2013 ilustracje w ksi\u0119gach.
Dopiero Renesans odkrywa na nowo antyk, nast\u0119puje wzrost zainteresowania cia\u0142em cz\u0142owieka.
Szczeg\u00f3lne zas\u0142ugi ma tu malarstwo w\u0142oskie. Sztuka staje si\u0119 bardziej wysublimowana.
Takie obrazy tworzy\u0142 malarz Jan Vermeer van Delft (1632-1675) wykorzystuj\u0105c mistrzowsko gr\u0119 \u015bwiate\u0142, np.: \u201eDziewczyna z per\u0142\u0105\u201d.
\u015awiat\u0142o jest r\u00f3wnie\u017c wa\u017cnym elementem malarstwa Auguste Renoira, kt\u00f3ry u\u017cywa naturalnego \u015bwiat\u0142a teatru do o\u015bwietlania twarzy i ubra\u0144 bohater\u00f3w. Obraz \u201eW teatrze\u201d (1876) prezentuje eleganck\u0105 par\u0119 w teatrze otoczon\u0105 lud\u017ami lubi\u0105cymi show.
Barok jest bogaty i strojny, gra \u015bwiat\u0142em jest wa\u017cna. Jeszcze bogatszy w ozdoby jest Rococo (Rocaille \u2013 ornament asymetryczny, zbudowany z form przypominaj\u0105cych muszl\u0119, koguci grzebie\u0144 lub p\u0142omienie).
W XVIII i XIX w. spos\u00f3b malowania okre\u015bla akademia (Francja). Pocz\u0105tkowo stawia na artyzm , ale szybko zaczyna si\u0119 usztywnia\u0107; sztuka staje si\u0119 powtarzalna; artysta nie m\u00f3g\u0142 wyra\u017ca\u0107 siebie.
\u201eNapoleon przekraczaj\u0105cy Prze\u0142\u0119cz \u015aw. Bernarda w 1800 roku\u201d – obraz kt\u00f3ry namalowa\u0142 Jacques Louis David (istnieje pi\u0119\u0107 zbli\u017conych wersji), zosta\u0142 wykorzystany przez setki artyst\u00f3w (np. Piotra Micha\u0142owskiego \u2013 \u201eNapoleon na koniu\u201d, Kehinde Wiley, \u201eNapoleon leading the Army over the Alps\u201d- 2005) , w podobnym stylu.
Ko\u0144 staj\u0105cy d\u0119ba wed\u0142ug tradycji staro\u017cytnej symbolizowa\u0142 w\u0142adz\u0119.
Prze\u0142om stanowi\u0142 Impresjonizm \u2013 lata siedemdziesi\u0105te XIX wieku we Francji. Od tytu\u0142u obrazu Claude Moneta \u201eImpresja wsch\u00f3d s\u0142o\u0144ca\u201d(1872), powsta\u0142a nazwa kierunku. Artysta przenosi\u0142
na p\u0142\u00f3tno swoje emocje, zmieniaj\u0105ce si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107.
Giotto di Bondone (zm.1337) stworzy\u0142 m.in. wspania\u0142e freski w kaplicy Scrovegnich w Padwie.
Uwag\u0119 przykuwa Op\u0142akiwanie Chrystusa (1306).<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Oczy wszystkich postaci na obrazie skupiaj\u0105 si\u0119 na Chrystusie. Dwie osoby siedz\u0105ce ty\u0142em to wype\u0142nienie kompozycji. Dominuj\u0105cym kolorem jest niebieski.
Henri Matisse (1869-1954) wysoko ceni\u0142 Giotta. Inspiracj\u0105 do namalowania obrazu \u201eBasen\u201d na pewno by\u0142y freski w kaplicy w Padwie.
Juan de Espinosa (XVII wiek) malarz barokowy specjalizowa\u0142 si\u0119 w martwych naturach;owoce, kt\u00f3re malowa\u0142 : winogrona, jab\u0142ka, gruszki itd., wiernie odzwierciedla\u0142y rzeczywisto\u015b\u0107.
Inaczej wygl\u0105daj\u0105 jab\u0142ka na obrazie Paula Cezanne\u2019a \u201eMartwa natura z jab\u0142kami i pomara\u0144czami\u201d (1895-1900). Intensywnie czerwone jab\u0142ka le\u017c\u0105 na obrusie i talerzu, ich kszta\u0142t jest mocno zgeometryzowany; r\u00f3wnie zaburzon\u0105 perspektyw\u0119 mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 na obrazie \u201eMartwa natura
z wi\u015bniami i brzoskwiniami\u201d . Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Cezanne\u2019a uznaje si\u0119 za pomost mi\u0119dzy postimpresjonizmem, a kubizmem.
Zaburzon\u0105 perspektyw\u0119 mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 na obrazie \u201eOstatnia wieczerza\u201d (1325-1330), namalowanym przez Ugolino da Siena (Ugolino di Nerio).
Henri Matisse (1869-1954) tw\u00f3rca fowizmu (1905-1907, kierunku w malarstwie francuskim, na pocz\u0105tku XX wieku, charakteryzuj\u0105ego si\u0119 \u017cyw\u0105 i oderwan\u0105 od rzeczywisto\u015bci kolorystyk\u0105 dzie\u0142. Por\u00f3wnuj\u0105c jego obraz \u201eKobieta w kapeluszu\u201d (1905) i \u201ePortret pensjonarki\u201d(1888), kt\u00f3ry namalowa\u0142a Emilia Dukszy\u0144ska – Dukszta (1847-1898) mo\u017cemy zauwa\u017cy\u0107 jak zmienia si\u0119 widzenie \u015bwiata, przez artyst\u00f3w w ci\u0105gu nieca\u0142ych dwudziestu lat.
Albert C. Barnes (1872-1951), ameryka\u0144ski chemik, biznesmen, pisarz, kolekcjoner sztuki by\u0142 za\u0142o\u017cycielem Fundacji Barnesa w Filadelfii (1922). Najwa\u017cniejszym celem Fundacji by\u0142a promocja edukacji i rozbudzenie zainteresowania sztuk\u0105. Galeri\u0119 i rezydencj\u0119 zaprojektowa\u0142 francuski architekt Paul Philippe Cret. Barnes wraz z \u017con\u0105 Laur\u0105, jako uposa\u017cenie fundacji zakupi\u0142 prawie pi\u0119ciohektarowe arboretum w miasteczku Merion kolo Filadelfii. Laura za\u0142o\u017cy\u0142a szko\u0142\u0119 Barnes Arboretum School aby uczy\u0107 w niej ogrodnictwa, botaniki i architektury krajobrazu.
Galeria sztuki i centrum edukacyjne posiada w swoich zbiorach jedn\u0105 z najwi\u0119kszych na \u015bwiecie kolekcji malarstwa okresu impresjonizmu, postimpresjonizmu i wczesnego modernizmu. Kolekcja zawiera mi\u0119dzy innymi obrazy: Pierre\u2019a – Auguste Renoira (181), Paula Cezanne\u2019a (69), Henriego Matisse\u2019a (59), Pablo Picassa (46) i wiele innych.
Szacuje si\u0119, \u017ce warto\u015b\u0107 wszystkich obiekt\u00f3w to oko\u0142o 40 mld dolar\u00f3w.
W 2012 roku ca\u0142o\u015b\u0107 zbior\u00f3w przeniesiono do nowej siedziby w Filadelfii. W nowej lokalizacji zachowano uk\u0142ad wn\u0119trz taki sam jak w pierwotnej lokalizacji. Zalet\u0105 obecnej siedziby jest du\u017cy hol wej\u015bciowy i dodatkowa przestrze\u0144 na wystawy czasowe. Ka\u017cda \u015bciana to wycinek opowie\u015bci
o sztuce. Zwiedzanie ma charakter edukacyjny. Malarze z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w sztuki s\u0105 umieszczeni obok siebie, co stwarza niecodzienn\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich por\u00f3wnywania.
\u201eNauczy\u0107 si\u0119 patrze\u0107 na sztuk\u0119 tera\u017aniejsz\u0105 mo\u017cna tylko ucz\u0105c si\u0119, patrz\u0105c na poprzednik\u00f3w\u201d (Barnes).
Zwiedzenie galerii w jeden dzie\u0144 jest nu\u017c\u0105ce ze wzgl\u0119du na olbrzymi\u0105 ilo\u015b\u0107 eksponat\u00f3w (lepiej odwiedzi\u0107 j\u0105 kilka razy).
W ko\u015bciele Ducha \u015aw. w Tychach (projektant Stanis\u0142aw Niemczyk), wewn\u0119trzne po\u0142acie dachowe wy\u0142o\u017cone s\u0105 deskami i ozdobione polichromi\u0105 Jerzego Nowosielskiego(1983-1986), wybitnego ikonopisarza, rysownika, scenografa i filozofa. Projekty polichromii dla ko\u015bcio\u0142a znajduj\u0105 si\u0119 obecnie w Muzeum Miejskim w Tychach. Odniesienie si\u0119 do sztuki bizantyjskiej da\u0142o wspania\u0142e efekty.
Tors Belwederski, pochodz\u0105ca z I wieku przed nasz\u0105 er\u0105 rze\u017aba (marmur) autorstwa Apolloniosa
z Aten zosta\u0142a odkopana w XV wieku, a w XVI wesz\u0142a w posiadanie Watykanu. Zachwyci\u0142 si\u0119 ni\u0105 Micha\u0142 Anio\u0142 (1475-1564) nawi\u0105zuj\u0105c do niej wielokrotnie w swoich pracach, np. na sklepieniu Kaplicy Syksty\u0144skiej.
Wielcy mistrzowie jak Rembrandt Harmensz van Rijn (1606-1669) mieli wielki wp\u0142yw na nast\u0119pne pokolenia. Obraz \u201eRozp\u0142atany w\u00f3\u0142 (1643, 1655) – istniej\u0105 dwie wersje olejnych obraz\u00f3w Rembrandta – by\u0142 tak popularny, \u017ce obecnie znanych jest oko\u0142o 15 dzie\u0142 z tej tematyki.
Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 obraz \u201eBez tytu\u0142u\u201d, kt\u00f3ry namalowa\u0142 Villem de Kooning (1904- 1997), przedstawiciel ekspresjonizmu abstrakcyjnego lub \u201dZar\u017cni\u0119ty w\u00f3\u0142\u201d (1925) , kt\u00f3rego autorem jest Chaim Soutine (1893-1943), g\u0142\u00f3wny przedstawiciel ekspresjonizmu.<\/p>\n\n\n\n

Jerzy Duda-Gracz (1941-2004) namalowa\u0142 wiele autoportret\u00f3w. Jego obrazy przedstawiaj\u0105 ludzi o karykaturalnie zdeformowanych cia\u0142ach oraz zawieraj\u0105 czytelne symbole, obna\u017caj\u0105ce ludzkie wady.
Autoportrety Rembrandta pokazuj\u0105 zmiany fizyczne, zwi\u0105zane z up\u0142ywem czasu, ale s\u0105 bardzo naturalne.
Yinka Shonibare \u201eHu\u015btawka\u201d ( w stylu Fragonarda – 2001), zawieszona w powietrzu kobieta obejmuje gruby sznur hu\u015btawki. Zrzucony z nogi but szybuje nad ga\u0142\u0119ziami, a nasz wzrok pod\u0105\u017ca w kierunku wibruj\u0105cego kolorami ubrania.
Obraz ten otrzyma\u0142 sw\u0105 nazw\u0119 po malowidle Hu\u015btawka (1776) Jeana -Honore Fragonarda, kt\u00f3ry przedstawia m\u0142od\u0105 dziewczyn\u0119, zalotnie hu\u015btaj\u0105c\u0105 si\u0119 po\u015br\u00f3d soczystej ro\u015blinno\u015bci, zrzucaj\u0105c\u0105
z nogi sw\u00f3j pantofel.
Flora Yuknovich (1990), brytyjska malarka jest znana ze wsp\u00f3\u0142czesnej interpretacji malarstwa rococo. Obraz \u201eMo\u017ce si\u0119 z tym urodzi\u0142a\u201d (2022), jest zainspirowany dzie\u0142em Fragonarda.
Powinni\u015bmy ogl\u0105da\u0107 dzie\u0142a mistrz\u00f3w malarstwa z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w sztuki, a wtedy
\u201eIm wi\u0119cej widzisz, tym wi\u0119cej widzisz\u201d \u2013 Albert C. Barnes 1925 r.<\/p>\n\n\n\n

Opracowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

o Ksi\u0119\u017cycu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W \u015brod\u0119 10.01.2024 r. studenci wys\u0142uchali wyk\u0142adu dyrektora Planetarium i Obserwatorium Astronomicznego im. Miko\u0142aja Kopernika w Chorzowie mgr Stefana Janty o \u201eKsi\u0119\u017cycu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0119\u017cyc \u2013 geneza.<\/strong>
Najpopularniejsz\u0105 teori\u0105 t\u0142umacz\u0105c\u0105 powstanie ziemskiego satelity jest teoria wielkiego zderzenia. Zak\u0142ada ona, \u017ce zderzenie proto-Ziemi z cia\u0142em wielko\u015bci Marsa wyzwoli\u0142o wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 energii do wyrzucenia dostatecznej ilo\u015bci materii na orbit\u0119 oko\u0142oziemsk\u0105. Z materii tej (planetozymale) mia\u0142 uformowa\u0107 si\u0119 Ksi\u0119\u017cyc. Poniewa\u017c planety powstaj\u0105 w toku stopniowej akrecji z ma\u0142ych cia\u0142, tego typu zdarzenia musia\u0142y nast\u0119powa\u0107 cz\u0119sto w trakcie formacji Uk\u0142adu S\u0142onecznego. Akrecja to opadanie rozproszonej materii na powierzchni\u0119 cia\u0142a niebieskiego w wyniku dzia\u0142ania grawitacji.<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0119\u017cyc<\/strong> (\u0142ac. Luna, starogrecki – Selene) to jedyny naturalny satelita Ziemi.
Masa Ksi\u0119\u017cyca – 7,3 x 1022 kg
Masa Ziemi – 6 x 1024 kg
Promie\u0144 Ksi\u0119\u017cyca 1738 km.
Promie\u0144 Ziemi 6378 km.
Z powodu wzgl\u0119dnie du\u017cego rozmiaru Ksi\u0119\u017cyca oraz stosunku mas obu cia\u0142 wynosz\u0105cego oko\u0142o 81:1, niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105 uk\u0142ad Ziemia-Ksi\u0119\u017cyc za planet\u0119 podw\u00f3jn\u0105.
\u015arednia odleg\u0142o\u015b\u0107 Ksi\u0119\u017cyca od Ziemi to 384400 km. Poniewa\u017c Ksi\u0119\u017cyc kr\u0105\u017cy dooko\u0142a Ziemi po orbicie, kt\u00f3ra nie jest idealnym okr\u0119giem, lecz elips\u0105 o mimo\u015brodzie 0,0554 to najwi\u0119ksza odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ziemi (Apogeum) wynosi 405696 km ,a najmniejsza (Perygeum) to 363100 km.
Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni to 1,62m\/s2 czyli 1\/6 przyspieszenia na Ziemi.
Ksi\u0119\u017cyc i Ziemia kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 barycentrum – wsp\u00f3lnego \u015brodka masy le\u017c\u0105cego w odleg\u0142o\u015bci
4675 km od \u015brodka Ziemi.
Ksi\u0119\u017cyc znajduje si\u0119 w synchronicznej rotacji, czyli jego okres obrotu wok\u00f3\u0142 osi r\u00f3wny jest okresowi orbitalnemu. Ksi\u0119\u017cyc zwraca si\u0119 stale do Ziemi jedn\u0105 stron\u0105 (widoczna jest tylko jedna jego p\u00f3\u0142kula). Ze wzgl\u0119du na ekscentryczno\u015b\u0107 orbity obserwuje si\u0119 niewielkie odchylenia Ksi\u0119\u017cyca zwane libracjami, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na obserwowanie z Ziemi oko\u0142o 59% jego powierzchni. Strona niewidoczna zosta\u0142a po raz pierwszy sfotografowana w 1957 r. przez radzieck\u0105 sond\u0119 \u0141una 3.
Pr\u0119dko\u015b\u0107 ruchu Ksi\u0119\u017cyca po orbicie to 1,023 km\/s (przemieszcza si\u0119 co godzin\u0119 o odleg\u0142o\u015b\u0107 k\u0105tow\u0105 r\u00f3wn\u0105 jego rozmiarowi, czyli o ok. p\u00f3\u0142 stopnia).
\u015arednie albedo powierzchni Ksi\u0119\u017cyca to 0,12, czyli 12% promieniowania padaj\u0105cego na Ksi\u0119\u017cyc zostaje odbite w przestrze\u0144. Cz\u0119\u015b\u0107 z tego promieniowania dociera do Ziemi i dlatego widzimy Ksi\u0119\u017cyc.
\u015arednia temperatura Ksi\u0119\u017cyca to 250 K, minimalna 40 K, maksymalna 396 K.
\u015arednia g\u0119sto\u015b\u0107 Ksi\u0119\u017cyca to ok. 3,4g\/cm3 .
\u015arednia g\u0119sto\u015b\u0107 Ziemi to ok. 5,5g\/cm3.
Warstwy powierzchni Ziemi s\u0105 tak zbudowane jak Ksi\u0119\u017cyc.
Na Ksi\u0119\u017cycu znajduje si\u0119 oko\u0142o p\u00f3\u0142 miliona krater\u00f3w o \u015brednicy powy\u017cej 1km (brak atmosfery). Kratery, kt\u00f3re s\u0105 zawsze w cieniu (przy biegunach maj\u0105 wewn\u0105trz lodowce.
Dzi\u0119ki programowi badawczemu Lunar Orbiter w 1966 r. odkryto maskony (\u015brednica 50-200 km).
Tworz\u0105 one nieregularno\u015bci w polu grawitacyjnym cia\u0142a niebieskiego, kt\u00f3re powoduj\u0105 zaburzenia ruchu satelity. Osiem najwi\u0119kszych maskon\u00f3w wyst\u0119puje pod powierzchni\u0105 m\u00f3rz ksi\u0119\u017cycowych (wype\u0142nionych zestalon\u0105 magm\u0105). Morza znajduj\u0105 si\u0119 niemal wy\u0142\u0105cznie na widocznej stronie Ksi\u0119\u017cyca.
Na kuli ziemskiej wyst\u0119puj\u0105 w ci\u0105gu roku dwa (1) za\u0107mienia S\u0142o\u0144ca, ale nie wi\u0119cej ni\u017c 5. Pas za\u0107mienia ma maksymaln\u0105 szeroko\u015b\u0107 300 km, a bywa, \u017ce tylko 100 km. Rozwija si\u0119 turystyka do miejsc, w kt\u00f3rych b\u0119dzie ca\u0142kowite za\u0107mienie S\u0142o\u0144ca.
W Polsce najbli\u017csze ca\u0142kowite za\u0107mienie przewidywane jest w 2135 roku.
Ksi\u0119\u017cyc wykonuje pe\u0142ny obr\u00f3t wok\u00f3\u0142 Ziemi w ci\u0105gu 27 dni 7 godzin 43 minut (miesi\u0105c syderyczny- gwiazdowy).<\/strong>
Okresowe zmiany w geometrii uk\u0142adu Ksi\u0119\u017cyc – Ziemia-S\u0142o\u0144ce powoduj\u0105 wyst\u0119powanie powtarzaj\u0105cych si\u0119 faz Ksi\u0119\u017cyca w cyklu 29 dni 12 godzin 44 minuty (miesi\u0105c synodyczny).
Miesi\u0105c smoczy<\/strong> (drakoniczny) – \u015bredni czas w jakim Ksi\u0119\u017cyc przechodzi przez ten sam w\u0119ze\u0142 swojej orbity- trwa 27 dni 5 godzin 5 minut 36 sekund. Nazwa pochodzi od mitycznego smoka, zamieszkuj\u0105cego w\u0119z\u0142y orbity, kt\u00f3ry po\u017cera Ksi\u0119\u017cyc podczas za\u0107mie\u0144.
Miesi\u0105c anomalistyczny<\/strong> \u2013 czas w jakim dowolna z anomalii Ksi\u0119\u017cyca wzrasta o k\u0105t pe\u0142ny (okres mi\u0119dzy kolejnymi przej\u015bciami przez perygeum). Trwa on 27 dni 13 godzin 18 minut 33 sekundy.
Saros (arab. powt\u00f3rzenie)- to okres, po kt\u00f3rym Ziemia S\u0142o\u0144ce i Ksi\u0119\u017cyc powracaj\u0105 do prawie takiego po\u0142o\u017cenia wzgl\u0119dem siebie. Saros wynosi 6585,3 dni (18 lat 11 dni i 8 godzin). Cykl saros by\u0142 ju\u017c znany w staro\u017cytnym Babilonie. Opisywany by\u0142 p\u00f3\u017aniej przez Pliniusza i Ptolemeusza.<\/p>\n\n\n\n

Fazy Ksi\u0119\u017cyca:<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n


n\u00f3w<\/strong> \u2013 obszar zwr\u00f3cony do Ziemi nie jest o\u015bwietlony,
kwadra pierwsza<\/strong> \u2013 ma kszta\u0142t litery D (si\u0119 Dope\u0142nia, D\u0105\u017cy do pe\u0142ni),
pe\u0142nia<\/strong> – jest o\u015bwietlony ca\u0142y obszar zwr\u00f3cony do Ziemi,
ostatnia kwadra<\/strong> \u2013 ma kszta\u0142t litery C (Cienieje, Ciemnieje, Chudnie).
Budowa wewn\u0119trzna<\/strong>
Skorupa zawiera du\u017ce ilo\u015bci ska\u0142 anortyzytowych i ma grubo\u015b\u0107 ok. 50 km. Pod ni\u0105 jest p\u0142aszcz g\u00f3rny ok.150 km, a nast\u0119pni p\u00f3\u0142p\u0142ynny p\u0142aszcz dolny- 1200 km.
Promie\u0144 sta\u0142ego j\u0105dra wynosi 240 km, a nad nim jest p\u0142ynne j\u0105dro grubo\u015bci 90 km.
P\u0142ywy morskie<\/strong>
P\u0142ywy to regularnie powtarzaj\u0105ce si\u0119 podnoszenie i opadanie poziomu wody w oceanie wywo\u0142ane oddzia\u0142ywaniem grawitacyjnym Ziemi z Ksi\u0119\u017cycem i S\u0142o\u0144cem. Najsilniejsze p\u0142ywy wyst\u0119puj\u0105 w trakcie pe\u0142ni i nowiu Ksi\u0119\u017cyca. P\u0142ywy o najwy\u017cszych skokach wyst\u0119puj\u0105 w nast\u0119puj\u0105cych miejscach np. ;
Zatoka Fundy (Kanada) 15,5m (max. 19,6 m),
rzeka Severn , Kana\u0142 Bristolski (Anglia) 13 m (max. 17m),
port Granville, kana\u0142 La Manche (Francja) 12,6 m (max. 16 m).<\/p>\n\n\n\n

Woda na Ksi\u0119\u017cycu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. W styczniu 1994 sonda Clementine wesz\u0142a na orbit\u0119 biegn\u0105c\u0105 nad biegunami dokonywa\u0142a pomiar\u00f3w przez kilka miesi\u0119cy. Dzi\u0119ki analizie transmisji radarowych naukowcy orzekli, \u017ce prawdopodobnie na po\u0142udniowym biegunie znajduj\u0105 si\u0119 z\u0142o\u017ca lodu.<\/li>\n\n\n\n
  2. Lunar Prospector wystrzelony w 1998 roku; spektrometr neutronowy na pok\u0142adzie sondy wykry\u0142 obecno\u015b\u0107 wody \u2013 w koncentracji 0,5%- na obydwu biegunach Ksi\u0119\u017cyca.<\/li>\n\n\n\n
  3. Sofia (Stratosferic Observatory for Infrared Astronomy) – samolot Boeing 747SP wyposa\u017cony
    w teleskop o \u015brednicy 100 cali. Wykryto wod\u0119 w o\u015bwietlonych obszarach Ksi\u0119\u017cyca w 2020 roku.<\/li>\n\n\n\n
  4. Lunar Reconnaisance Orbiter (2009).
    Ameryka\u0144ska sonda, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142o przeprowadzenie obserwacji na potrzeby lot\u00f3w za\u0142ogowych na Ksi\u0119\u017cyc.
    Ksi\u0119\u017cyc pokryty jest kilkumetrowej grubo\u015bci warstw\u0105 drobnego regolitu w kt\u00f3rym jest woda
    w ilo\u015bci ponad 1l\/m3.
    Chi\u0144ska sonda Chang\u2019e -5 (2020 r.) dostarczy\u0142a na Ziemi\u0119 wykryte w ksi\u0119\u017cycowej glebie koraliki uderzeniowe. Mog\u0105 one zawiera\u0107 ok 0,2% wody.
    Ksi\u0119\u017cyc oddala si\u0119 od Ziemi ok. 4 cm rocznie.
    W si\u0119gaj\u0105cej kilku dekad wstecz, skali czasowej obr\u00f3t Ziemi wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi przyspiesza\u0142. Od 2020 r. owo sta\u0142e przyspieszenie w osobliwy spos\u00f3b zmieni\u0142o si\u0119 w spowolnienie (0,5s \/ rok). Ma to wa\u017cny wp\u0142yw na nasze pomiary czasu. Wp\u0142ywa to r\u00f3wnie\u017c na precyzj\u0119 urz\u0105dze\u0144 nawigacyjnych takich jak GPS oraz inne urz\u0105dzenia i systemy. Gdyby Ziemia jeszcze spowolni\u0142a, by\u0107 mo\u017ce potrzebne b\u0119dzie wprowadzenie \u201eujemnej sekundy przest\u0119pnej\u201d, co jest jednak ma\u0142o prawdopodobne.
    Wyk\u0142ady dyr. mgra Stefana Janty ciesz\u0105 si\u0119 wielkim zainteresowaniem student\u00f3w.
    W drugim semestrze s\u0142uchacze b\u0119d\u0105 uczestniczy\u0107 w kolejnej prezentacji \u015al\u0105skiego Planetarium
    \u201eNarodziny Ziemi\u201d.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Opracowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    U \u017ar\u00f3de\u0142 idei uniwersytetu ludowego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Uniwersytet ludowy jako instytucja narodzi\u0142 si\u0119 w Danii w po\u0142owie XIX wieku. idea uniwersytetu ludowego jako wy\u017cszej szko\u0142y ludowej wywodzi si\u0119 z europejskiego romantyzmu, kt\u00f3ry w o\u015bwieceniu ludu widzia\u0142 drog\u0119 odkupienia moralnego. Opr\u00f3cz romantycznej wiary w szczeg\u00f3lne powo\u0142anie dziejowe ludu – powodem powstania i nast\u0119pnie szybkiego rozwoju uniwersytet\u00f3w ludowych w krajach skandynawskich by\u0142a wiara w ich ratownicz\u0105 i sanacyjn\u0105 rol\u0119. Sytuacja w Danii, a tak\u017ce pozosta\u0142ych kraj\u00f3w skandynawskich w po\u0142owie XIX wieku by\u0142a pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem gorsza ni\u017c po\u0142o\u017cenie Polski w latach osiemdziesi\u0105tych XX wieku. Gospodarka Danii by\u0142a zrujnowana, wie\u015b \u017cy\u0142a w n\u0119dzy, \u015bwiat zewn\u0119trzny grozi\u0142 jej niepodleg\u0142o\u015bci. W tej zdawa\u0142oby si\u0119 beznadziejnej sytuacji du\u0144skiej pastor protestancki, historyk i poeta \u2013 Miko\u0142aj Fryderyk Seweryn Grundtvig (1783-1872)
    <\/strong>z gorliwo\u015bci\u0105 g\u0142osi\u0142 konieczno\u015b\u0107 budowania nowego systemu o\u015bwiatowego, nowej szko\u0142y, \u201eszko\u0142y dla \u017cycia\u201d, kt\u00f3ry swoimi oryginalnymi pogl\u0105dami i tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 zadziwi\u0142 nie tylko jemu wsp\u00f3\u0142czesnych, ale tak\u017ce wywar\u0142 wp\u0142yw na my\u015blicieli i reformator\u00f3w edukacji doros\u0142ych kolejnych pokole\u0144. Pozostawione przez Grundtviga dzie\u0142a, r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, s\u0105 przedmiotem studi\u00f3w, a dzi\u0119ki t\u0142umaczeniom na inne j\u0119zyki sta\u0142y si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji dla reformator\u00f3w edukacji doros\u0142ych nie tylko w krajach skandynawskich, ale r\u00f3wnie\u017c na ca\u0142ym kontynencie europejskim i w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej. Miko\u0142aj Grundtvig, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 nietuzinkowych postaci, by\u0142 osob\u0105 kontrowersyjn\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Nikolai Frederik Severin Grundtvig<\/strong><\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

    By\u0142 jednym z g\u0142\u00f3wnych  przedstawicieli du\u0144skiego romantyzmu, autor pierwszego przek\u0142adu  na j\u0119zyk nowo\u017cytny – Beowulfa<\/em> ; epickiego poematu heroicznego, nieznanego autorstwa, b\u0119d\u0105cy jednym z najstarszych dzie\u0142 literatury staroangielskiej. W formie ustnej istnia\u0142 ju\u017c prawdopodobnie od oko\u0142o VIII wieku. Oko\u0142o roku 1000 zosta\u0142 spisany w dialekcie zachodniosaskim j\u0119zyka staroangielskiego, przypuszczalnie przez dw\u00f3ch skryb\u00f3w.
    <\/strong>By\u0142 autorem opracowa\u0144 na temat historii Danii i tekst\u00f3w o mitologii nordyckiej, mia\u0142 du\u017cy wp\u0142yw na rozwini\u0119cie si\u0119 du\u0144skiego poczucia to\u017csamo\u015bci narodowej
    W swych kazaniach i pismach teologicznych wyst\u0119puje jako reformator ko\u015bcio\u0142a w kierunku czystego protestantyzmu, opartego jedynie na Sakramentach i Biblii (tzw. \u201egrundtvigianizm\u201d). W swych przekonaniach politycznych d\u0105\u017cy\u0142 do narodowego odrodzenia Danii, do czego przyczyni\u0107 si\u0119 mia\u0142 za\u0142o\u017cony przez niego pierwszy uniwersytet ludowy. Jego postawa i g\u0142oszone przekonania wielokrotnie stawia\u0142y go w opozycji do wsp\u00f3\u0142czesnych mu postaci ale by\u0142 to <\/strong> jego \u015bwiadomy wyb\u00f3r<\/strong>. Zachowywa\u0142 niewzruszon\u0105 wiar\u0119  w \u017cywe s\u0142owo, jako najlepszy \u015brodek  komunikacji dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w; \u015bwiata idei i \u015bwiata rzeczywistego. Ekspresyjny j\u0119zyk, jakim si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0142, mia\u0142 budzi\u0107 emocje, ale te\u017c by\u0107 j\u0119zykiem \u201e\u017cywym\u201d. Powinien by\u0107 to j\u0119zyk ojczysty, zrozumia\u0142y dla ka\u017cdego, ale te\u017c zawiera\u0107 przekaz symboliczny . Taki j\u0119zyk powinny promowa\u0107 szko\u0142y, takim j\u0119zykiem powinni pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 nauczyciele, taki j\u0119zyk jest naturalny dla uczestnik\u00f3w edukacji. Now\u0105 formu\u0142\u0119 edukacji doros\u0142ych, Grundtvig budowa\u0142  stopniowo. Nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Grundtvig w swoich wczesnych pismach nie wypowiada\u0142 si\u0119 w sprawach edukacji doros\u0142ych. Krytykowa\u0142 przede wszystkim m\u0142odzie\u017cowy ustr\u00f3j szkolny, co by\u0142o wynikiem do\u015bwiadcze\u0144, jakie zdoby\u0142 b\u0119d\u0105c nauczycielem w gimnazjum. W swoich pracach z wczesnego okresu tw\u00f3rczo\u015bci zawar\u0142 krytyk\u0119 tradycyjnej my\u015bli pedagogicznej. Nale\u017cy w tym miejscu przypomnie\u0107, \u017ce Grundtvig nigdzie precyzyjnie nie opisa\u0142 swojej koncepcji. Ten okres jego \u017cycia to r\u00f3wnie\u017c czas intensywnych studi\u00f3w historycznych, kt\u00f3re zaowocowa\u0142y m.in. w\u0142\u0105czeniem do jego pedagogiki \u201eidei du\u0144sko\u015bci, tzn. poczucia \u015bwiadomo\u015bci du\u0144skiej\u201d. Utwierdzi\u0142 si\u0119 tym samym w przekonaniu o roli i znaczeniu ojczystego s\u0142owa m\u00f3wionego, jako metody wychowania.<\/strong> Przez kolejne lata, a przypadaj\u0105 one na drug\u0105 i trzeci\u0105 dekad\u0119 XIX wieku, Grundtvig jeszcze wielokrotnie krytykowa\u0142 szko\u0142y m\u0142odzie\u017cowe. W wi\u0119kszym stopniu jego krytyka dotyczy\u0142a gimnazj\u00f3w ni\u017c szk\u00f3\u0142 realnych, ale za to by\u0142 to os\u0105d szczeg\u00f3\u0142owy i surowy. Dotyczy\u0142 przede wszystkim programu nauczania i wykorzystywanych  metod.  Grundtvig stara\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c rozstrzygn\u0105\u0107 kwesti\u0119 miejsca i roli jak\u0105 powinna zajmowa\u0107 religia w szkole m\u0142odzie\u017cowej. Jego przemy\u015blenia zaowocowa\u0142y przekonaniem, i\u017c \u201ereligia nie mo\u017ce by\u0107 d\u0142u\u017cej przedmiotem nauczania w szkole. Jej miejsce jest tylko w ko\u015bciele\u201d. Jedyn\u0105 instytucj\u0105 z jak\u0105 obchodzi\u0142 si\u0119 \u0142agodniej by\u0142y szko\u0142y podstawowe. Powodem takiej postawy by\u0142y rozwi\u0105zania obowi\u0105zuj\u0105ce w \u00f3wczesnych du\u0144skich szko\u0142ach podstawowych.<\/strong> J\u0119zykiem nauczania w tego typu szko\u0142ach by\u0142 j\u0119zyk du\u0144ski, a do szko\u0142y posy\u0142ano zar\u00f3wno ch\u0142opc\u00f3w, jak i dziewcz\u0119ta, bez wzgl\u0119du na ich status spo\u0142eczny.
    Zdaniem Grundtviga nale\u017ca\u0142oby zmieni\u0107 w takich szko\u0142ach, to metody nauczania: zamiast podr\u0119cznik\u00f3w stosowa\u0107 \u017cywe s\u0142owo, ograniczy\u0107 pami\u0119ciowe sposoby nauczania oraz kary cielesne, a tak\u017ce wykorzystywa\u0107 zasad\u0119 pogl\u0105dowo\u015bci. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z przytoczonych postulat\u00f3w Grundtviga nie by\u0142a jedynie my\u015blami natchnionego  pastora, czy przej\u0119tego losami kraju polityka czy bogatego w wiedz\u0119 o dziejach tego \u015bwiata historyka. By\u0142y to postulaty zatroskanego, ale zarazem dojrza\u0142ego filozofa i pedagoga, kt\u00f3ry opr\u00f3cz formu\u0142owania wizji zmian w obowi\u0105zuj\u0105cym systemie kszta\u0142cenia, proponowa\u0142 tak\u017ce konkretne zasady metodyczne, a nawet organizacyjne. Oczywi\u015bcie Grundtvigowska wizja szko\u0142y m\u0142odzie\u017cowej nie mog\u0142a si\u0119 spe\u0142ni\u0107
    z wielu przyczyn. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich mia\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142o   w opozycji urz\u0119dniczej. Zar\u00f3wno w\u0142adze ko\u015bcielne, jak te\u017c szkolne by\u0142y niezadowolone zar\u00f3wno z g\u0142oszonych przez niego idei, jak te\u017c stosowanych metod. Bogatszy   o kolejne do\u015bwiadczenia, zdobyte podczas swoich podr\u00f3\u017cy do Anglii oraz refleksje z w\u0142asnej praktyki kaznodziejskiej i nauczycielskiej,<\/p>\n\n\n\n

    Miko\u0142aj Grundtvig chc\u0105c urzeczywistni\u0107 swoje marzenia zacz\u0105\u0142 budowa\u0107 swoje postulaty wok\u00f3\u0142 triady: demokracja \u2013 kultura ludowa \u2013 o\u015bwiata doros\u0142ych<\/strong>.
    Impulsem do przyj\u0119cia takiej perspektywy, jak zauwa\u017caj\u0105 niekt\u00f3rzy biografowie Grundtviga, by\u0142a ch\u0119\u0107 sprostania nadchodz\u0105cym zmianom ustrojowym, kt\u00f3rych pocz\u0105tkiem by\u0142o wprowadzenie przez Fryderyka VI, du\u0144skiego w\u0142adc\u0119 absolutnego, ustroju stanowego, w my\u015bl zapis\u00f3w kt\u00f3rego ch\u0142opi uzyskali prawo zasiadania w radach stanowych. Zmiana ta, stanowi swoiste wyzwanie dla Grundtviga, \u201ezrozumia\u0142, i\u017c po to, aby demokracja sta\u0142a si\u0119 czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko pozorem, winna si\u0119 ona opiera\u0107 na szerokich podstawach kulturowych.<\/strong> Obawia\u0142 si\u0119 sytuacji, w kt\u00f3rej niewykszta\u0142cone masy si\u0119gn\u0105 po w\u0142adz\u0119.
    Tylko wy\u017csza szko\u0142a ludowa przeznaczona dla wszystkich ludzi, narodowa i pa\u0144stwowa, mog\u0142a \u2013 jego zdaniem \u2013 uchroni\u0107 kraj przed rozlewem krwi i spowodowa\u0107 naturalne przej\u015bcie od absolutyzmu do demokracji\u201d. Idea, kt\u00f3ra do tego czasu jedynie kie\u0142kowa\u0142a w jego g\u0142owie, przez kolejne lata dojrza\u0142a i okrzep\u0142a. W 1845 roku wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce idee uczonego mog\u0142y przybra\u0107 pierwsz\u0105 form\u0119 organizacyjn\u0105. Wydany przez du\u0144skiego w\u0142adc\u0119 Chrystiana VIII dekret w sprawie Realnej Szko\u0142y Wy\u017cszej w Soer<\/strong> mia\u0142 w zamy\u015ble realizowa\u0107 rozwi\u0105zania postulowane przez Grundtviga. Jednak ta inicjatywa ponios\u0142a fiasko. Przyczyn niepowodzenia mo\u017cna doszukiwa\u0107 si\u0119 przede wszystkim w odmiennych za\u0142o\u017ceniach, co do tre\u015bci  i metod<\/strong>, kt\u00f3re mia\u0142y zosta\u0107 wdro\u017cone w Akademii w Soer, a tymi kt\u00f3re opracowa\u0142 Grundtvig. Szko\u0142a ta (Akademia) mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 pierwszym miejscem realizacji grundtvigia\u0144skiej idei Szko\u0142y dla \u017cycia<\/strong>, to jednak z za\u0142o\u017cenia sta\u0107 si\u0119 takim miejscem nie mog\u0142a. Szko\u0142a w Soer by\u0142a bowiem w swojej istocie bardziej szko\u0142\u0105 \u201em\u0142odzie\u017cow\u0105\u201d ni\u017c plac\u00f3wk\u0105 kszta\u0142cenia doros\u0142ych. Dedykowan\u0105 wprawdzie \u201edoros\u0142ym\u201d dziewcz\u0119tom, jak i m\u0142odzie\u0144com, ale stanowi\u0142a ogniwo formalnego systemu edukacji wy\u017cszej w XIX w. Danii. Natomiast Miko\u0142aj Grundvig tworz\u0105c sw\u00f3j cywilizacyjno-edukacyjny projekt wszechnicy ludowej my\u015bla\u0142 innymi kategoriami. Przygotowywane przez niego przedsi\u0119wzi\u0119cie mia\u0142o przede wszystkim polityczny wymiar. Zamys\u0142em jego by\u0142o powo\u0142anie i prowadzenie sieci instytucji, przede wszystkim s\u0142u\u017c\u0105cych przygotowaniu ludu du\u0144skiego do udzia\u0142u w jak najwi\u0119kszym zakresie spraw spo\u0142ecznych. Konsekwencj\u0105 tego za\u0142o\u017cenia mia\u0142a by\u0107 taka posta\u0107 edukacji, kt\u00f3ra przez kontrast z oficjalnymi formami nauczania, mia\u0142a natychmiast i nieomal automatycznie stawa\u0107 si\u0119 instrumentem emancypacji spo\u0142ecznej jej uczestnik\u00f3w.  Tylko taka szko\u0142a, w przekonaniu tw\u00f3rcy tej idei, gwarantowa\u0142a Du\u0144czykom \u201eodbudow\u0119 od wewn\u0105trz tego, co zosta\u0142o utracone\u201d. Grundtvigowi nigdy za \u017cycia nie uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 szko\u0142y na miar\u0119 g\u0142oszonych idei<\/strong>. Przeszkody by\u0142y dwojakiego rodzaju. Pierwsza z nich mia\u0142a charakter polityczny. W\u0142adze pa\u0144stwowe oraz wykszta\u0142cone warstwy spo\u0142eczne nie by\u0142y przychylne idei, kt\u00f3rej celem by\u0142a edukacja os\u00f3b z warstw, kt\u00f3re ju\u017c zajmowa\u0142y okre\u015blone miejsce w strukturze spo\u0142ecznej pa\u0144stwa du\u0144skiego. Druga z przeszk\u00f3d kry\u0142a si\u0119 w oryginalno\u015bci wizji Grundtviga, kt\u00f3ra dla wielu postaci jemu wsp\u00f3\u0142czesnych, by\u0142a jedynie fantastyczn\u0105 ide\u0105, mrzonk\u0105 czy edukacyjnym mira\u017cem, kt\u00f3ry zniknie wraz z ko\u0144cem \u017cycia jego tw\u00f3rcy<\/p>\n\n\n\n

    Nieprzemijaj\u0105ca warto\u015b\u0107 jego koncepcji tkwi raczej w za\u0142o\u017ceniu, \u017ce o\u015bwiata w og\u00f3le, a szczeg\u00f3lnie ta, kt\u00f3rej adresatem s\u0105 doro\u015bli, musi s\u0142u\u017cy\u0107 rozwojowi cz\u0142owieka i podnosi\u0107, u\u017cywaj\u0105c wsp\u00f3\u0142czesnego j\u0119zyka, poziom jego og\u00f3lnych kompetencji. Tylko bowiem tak rozumiana \u201eo\u015bwiata dla \u017cycia\u201d mia\u0142a zdaniem Grundtviga sens.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Te pedagogiczne za\u0142o\u017cenia maj\u0105  w sobie potencja\u0142 rozwi\u0105za\u0144 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie oczywistych, ale w XIX wieku nie przez wszystkich rozumianych i aprobowanych. Grundtvig opisuj\u0105c swoj\u0105 wizj\u0119 \u201eo\u015bwiaty dla \u017cycia\u201d odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 wprawdzie do tradycji i kultury du\u0144skiej, ale jego postulaty pedagogiczne mia\u0142y wymiar globalny, ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 realizowa\u0107 w\u0142asn\u0105 posta\u0107 \u201eszko\u0142y dla \u017cycia\u201d. Podstawowym celem takiego dzia\u0142ania by\u0142o stworzenie dla cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3rzy  byli wykluczeni z r\u00f3\u017cnych przyczyn z edukacji formalnej, instytucji – organizacji, w kt\u00f3rej praca nad sob\u0105 zyska\u0142aby charakter priorytetowy, a jednocze\u015bnie taka instytucja nie by\u0142aby kolejnym miejscem przekazywania wiedzy.<\/strong> Zdaniem Grundtviga, potencja\u0142 rozwojowy cz\u0142owieka nie kry\u0142 si\u0119 bowiem w umiej\u0119tno\u015bciach zawodowych, nawet tych najbardziej u\u017cytecznych, ale w kompetencjach osobistych.<\/strong> Dlatego program takiej instytucji powinien by\u0107 na tyle og\u00f3lny, aby ka\u017cdy mia\u0142 szans\u0119 rozpocz\u0105\u0107 edukacj\u0119 w takiej szkole. To niezwyk\u0142e, jak na owe czasy wyzwanie mog\u0142o by\u0107 zrealizowane pod jednym warunkiem, wy\u017csza szko\u0142a ludowa, za\u0142o\u017cona w my\u015bl zalece\u0144 Grundtviga, stanie si\u0119 czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko kolejn\u0105 formaln\u0105 instytucj\u0105 o\u015bwiatow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

     Wynika\u0142o to m.in. z jego przekonania , \u017ce program kszta\u0142cenia i tak jest mniej istotny od metod nauczania,<\/strong> jakie powinny by\u0107 wykorzystywane w takiej uczelni . Metodyka pracy, to najbardziej charakterystyczna i zarazem najlepiej opisana cz\u0119\u015b\u0107 pedagogiki Grundtviga. Prawdopodobnie efekt taki by\u0142 wynikiem wielu lat jego praktyki na stanowisku nauczyciela.<\/strong> Nie bez zwi\u0105zku b\u0119dzie przypomnienie w tym miejscu innych r\u00f3l, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0142 r\u00f3wnolegle; pastora czy polityka. Ka\u017cda z nich wymaga\u0142a umiej\u0119tno\u015bci interpersonalnych oraz \u015bwiadomo\u015bci si\u0142y relacji, jaka powstaje w wyniku bezpo\u015bredniego kontaktu z innymi. <\/strong> Tworzenie takiego wsp\u00f3lnotowego \u015brodowiska nie by\u0142o w dziewi\u0119tnastym wieku oczywisto\u015bci\u0105.<\/strong> Zazwyczaj nauczyciel zajmowa\u0142 centraln\u0105 pozycj\u0119 w procesie nauczania, a przekaz wiedzy odbywa\u0142 si\u0119 jednokierunkowo \u2013 od nauczyciela do uczni\u00f3w. Grundtvig chcia\u0142 przywr\u00f3ci\u0107 tej relacji parytet. Twierdzi\u0142, \u017ce nauczyciel powinien zdawa\u0107 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce doro\u015bli uczestnicy zaj\u0119\u0107 tak\u017ce mog\u0105 czego\u015b nauczyciela nauczy\u0107. Taki stan partnerstwa mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 tylko wtedy, kiedy sytuacja, w kt\u00f3rej znajd\u0105 si\u0119 dwie strony procesu edukacyjnego,  z pasywnej zamieniona zostanie na aktywn\u0105. Czynnikiem sprawczym tej przemiany mia\u0142a by\u0107 w\u0142a\u015bnie konwersacja<\/strong>. Dialog, inicjowany najpierw pomi\u0119dzy nauczycielem  i uczestnikami, a nast\u0119pnie pomi\u0119dzy dwoma osobami lub prowadzony wewn\u0105trz grupy.
    Zdaniem Grundtviga takie metody nadawa\u0142y now\u0105 jako\u015b\u0107 sytuacji edukacyjnej. W wielu wsp\u00f3\u0142czesnych publikacjach autorzy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce \u201eby\u0142a to chyba najbardziej oryginalna i nowatorska idea Grundtviga\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Wy\u017csza szko\u0142a ludowa powinna stwarza\u0107 ku temu warunki. Form\u0105 najbardziej odpowiedni\u0105 by\u0142oby wsp\u00f3lne, na czas nauki, zamieszkanie nauczyciela z ucz\u0105cymi si\u0119 doros\u0142ymi.<\/p>\n\n\n\n

    Miko\u0142aj Grundtvig nie doczeka\u0142 czas\u00f3w realizacji swojej idei, ale studiuj\u0105c tre\u015b\u0107 jego pedagogicznej koncepcji mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 pewne formalne cechy postulowanej przez niego instytucji. Uniwersytet ludowy jego autorstwa, czyli \u201eSzko\u0142a dla \u017bycia\u201d, \u201epo pierwsze mia\u0142a by\u0107 szko\u0142\u0105 pa\u0144stwow\u0105, podlegaj\u0105c\u0105 bezpo\u015brednio kr\u00f3lowi i finansowana przez pa\u0144stwo. Po drugie, mia\u0142a to by\u0107 szko\u0142a \u015bwiecka. Po trzecie za\u015b, mia\u0142a to by\u0107, na podobie\u0144stwo istniej\u0105cych college\u2019\u00f3w angielskich i du\u0144skich, plac\u00f3wka z internatem<\/strong>. Z tym, \u017ce za wz\u00f3r przyj\u0105\u0142 Grundtvig college angielski, w kt\u00f3rym panowa\u0142a wi\u0119ksza swoboda i by\u0142a wi\u0119ksza mo\u017cliwo\u015b\u0107 kontaktu z nauczycielami\u201d.
    Idea znalaz\u0142a wielu na\u015bladowc\u00f3w, z kt\u00f3rych przynajmniej kilku podj\u0119\u0142o si\u0119 trudu organizacji plac\u00f3wek kieruj\u0105c si\u0119 pedagogicznym credo Grundtviga. Prawie ka\u017cda  z powstaj\u0105cych w\u00f3wczas plac\u00f3wek mia\u0142a swoj\u0105 specyfik\u0105. W szczytowym okresie ich liczebnego rozwoju w roku 1992 w Danii dzia\u0142a\u0142o 104 plac\u00f3wki. W roku 2000 zarejestrowanych jest 87 Uniwersytet\u00f3w ludowych w Danii, w Szwecji 147 plac\u00f3wek
    Nale\u017cy jeszcze wspomnie\u0107, \u017ce skandynawskie Uniwersytety ludowe, a szczeg\u00f3lnie du\u0144skie by\u0142y miejscem narodzin ruchu sp\u00f3\u0142dzielczego i samorz\u0105dowego. Przygotowanie m\u0142odzie\u017cy do pracy w sp\u00f3\u0142dzielczo\u015bci i samorz\u0105dzie by\u0142o jednym z g\u0142\u00f3wnych kierunk\u00f3w wychowania. W parze z ide\u0105 demokracji, kultywowan\u0105 przez skandynawskie uniwersytety sz\u0142a idea emancypacji ch\u0142opa, utwierdzenia jego warto\u015bci i godno\u015bci. S\u0105 te\u017c dzisiaj kraje skandynawskie terenem najbardziej rozwini\u0119tej kooperacji sp\u00f3\u0142dzielczej. S\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwem o najwy\u017cszym poczuciu r\u00f3wno\u015bci w \u015bwiecie, najwy\u017cszych wska\u017anik\u00f3w spo\u0142ecznego zaufania i dominowania samorz\u0105dowych form w ka\u017cdej dziedzinie.
    Idea uniwersytet\u00f3w ludowych okaza\u0142a si\u0119 ogromnie atrakcyjna dla ca\u0142ej niemal Europy, a nast\u0119pnie \u015bwiata. Na fali o\u015bwiatowego o\u017cywienia pozytywizmu Dania staje si\u0119 celem podr\u00f3\u017cy o\u015bwiatowc\u00f3w najpierw z bratnich kraj\u00f3w skandynawskich, a potem z ca\u0142ej niemal Europy. Tw\u00f3rcy polskich uniwersytet\u00f3w ludowych \u2013 Jadwiga Dziubi\u0144ska, Antoni Ludwiczak i Ignacy Solarz \u2013 tak\u017ce przebywali w du\u0144skich plac\u00f3wkach. Stopniowo bowiem idea wielkiego Du\u0144czyka obieg\u0142a ziemi\u0119. Okaza\u0142a si\u0119 uniwersaln\u0105 i elastyczn\u0105 uczelni\u0105 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 w ka\u017cdych warunkach rozwojowi jednostki i wsp\u00f3lnoty, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 w harmonijn\u0105 jedno\u015b\u0107 cele indywidualne i interes narodu.<\/p>\n\n\n\n

    \u0179r\u00f3d\u0142a: autor: Piotr Policht
    Opracowa\u0142a : Krystyna Krzemi\u0144ska<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    O chorobach tarczycy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W \u015brod\u0119 22.11.2023 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu<\/strong>
    dr n. med. Romana Eliasa pt. \u201eO chorobach tarczycy\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

    Tarczyca u cz\u0142owieka – (kolor \u017c\u00f3\u0142ty)<\/p>\n\n\n\n

    \u017ar\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Tarczyca#Budowa_anatomiczna_i_po%C5%82o%C5%BCenie <\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

    Tarczyca  to nieparzysty gruczo\u0142 wydzielania wewn\u0119trznego o wadze 50-60 gram\u00f3w. Zbudowana jest
    z dw\u00f3ch p\u0142at\u00f3w po\u0142\u0105czonych cie\u015bni\u0105. Czasami wyst\u0119puje trzeci p\u0142at \u2013 piramidowy.
    Tarczyca wytwarza hormony: tr\u00f3jjodotyronin\u0119 (T3), tyroksyn\u0119 (T4), kalcytonin\u0119.
    Tarczyca jest w sta\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z przysadk\u0105 m\u00f3zgow\u0105 i podwzg\u00f3rzem. Podwzg\u00f3rze wytwarza tyreoliberyn\u0119 (TRH) i pobudza przysadk\u0119, kt\u00f3ra produkuje tyreotropin\u0119 TSH, hormon kt\u00f3ry stymuluje powstawanie T3 i T4. Relacja mi\u0119dzy narz\u0105dami jest dwustronna. Przy niskim poziomie hormon\u00f3w tarczycy do podwzg\u00f3rza \u201eidzie\u201d sygna\u0142 pobudzaj\u0105cy a przy wysokim poziomie \u201eidzie\u201d sygna\u0142 hamuj\u0105cy.
    Bez tarczycy nie mo\u017cna \u017cy\u0107. Po ca\u0142kowitym jej usuni\u0119ciu trzeba wspomaga\u0107 si\u0119 tabletkami.
    Diagnostyka chor\u00f3b tarczycy.
    Podstawowe badanie polega na zbadaniu poziomu TSH.
    Podstawowa diagnostyka chor\u00f3b tarczycy poza badaniem laboratoryjnym obejmuje badanie ultrasonograficzne (USG), kt\u00f3re umo\u017cliwia wykrycie np. guzk\u00f3w, wola.
    Cenne uzupe\u0142nienie stanowi badanie scentygraficzne.<\/p>\n\n\n\n

    Choroby tarczycy:
    a) nadczynno\u015b\u0107 tarczycy (hipertyreoza)
    \u2013 autoimmunologiczna choroba Gravesa-Basedova
    b) niedoczynno\u015b\u0107 tarczycy,
    c) eutyreoza,
    d) \u0142agodne wole guzkowe,
    e) nowotw\u00f3r tarczycy.<\/p>\n\n\n\n

    Ad a. Nadczynno\u015b\u0107 tarczycy wyst\u0119puje zdecydowanie cz\u0119\u015bciej u kobiet, ni\u017c u m\u0119\u017cczyzn.<\/p>\n\n\n\n

       Objawy:
    – chudni\u0119cie przy dobrym apetycie,
    – zwi\u0119kszona potliwo\u015b\u0107, wilgotna sk\u00f3ra,
    – biegunka,
    – wytrzeszcz oczu,
    – bezsenno\u015b\u0107,
    – zwi\u0119kszona dra\u017cliwo\u015b\u0107 i p\u0142aczliwo\u015b\u0107,
    – powi\u0119kszenie tarczycy (wole),
    – zaburzenia miesi\u0105czkowania.<\/p>\n\n\n\n

    Podstaw\u0105 terapii s\u0105 leki przeciwtarczycowe hamuj\u0105ce syntez\u0119 i wydzielanie tyroksyny. Najbardziej znane preparaty to pochodne tiamazolu. Jako lek uzupe\u0142niaj\u0105cy stosowany jest popranolol.
    Pe\u0142n\u0105 dawk\u0119 leku nale\u017cy przyjmowa\u0107 przez 30 dni. Prawid\u0142owe st\u0119\u017cenie hormon\u00f3w tarczycy powinno nast\u0105pi\u0107 po 4-6 tygodniach.
    Stosowane jest r\u00f3wnie\u017c leczenie jodem radioaktywnym (izotop 131I). Nie jest polecane dla m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn.
    W ci\u0119\u017ckich przypadkach wprowadza si\u0119 leczenie chirurgiczne, kt\u00f3re polega na cz\u0119\u015bciowym lub ca\u0142kowitym usuni\u0119ciu tarczycy.
    Zdrowy styl \u017cycia, aktywno\u015b\u0107 fizyczna, odpowiednie od\u017cywianie sprzyja pomy\u015blnej terapii.
    Z jad\u0142ospisu nale\u017cy wykre\u015bli\u0107 produkty wysokoprzetworzone, napoje energetyzuj\u0105ce, mocn\u0105 herbat\u0119 i kaw\u0119.<\/p>\n\n\n\n

     Ad b.  Niedoczynno\u015b\u0107 tarczycy wyst\u0119puje ok. 5 razy cz\u0119\u015bciej ni\u017c nadczynno\u015b\u0107 ( 6-9% os\u00f3b w Polsce).<\/p>\n\n\n\n

       Najcz\u0119stsze przyczyny niedoczynno\u015bci pierwotnej tarczycy to:
    – przewlek\u0142e autoimmunologiczne zapalenie tarczycy(choroba Hashimoto),
    – stan po chirurgicznym usuni\u0119ciu tarczycy,
    – po leczeniu jodem radioaktywnym,
    – przedawkowanie tyreostatyk\u00f3w,
    – poporodowe zapalenie tarczycy,
    – niedob\u00f3r jodu w \u015brodowisku.<\/p>\n\n\n\n

       Objawy:
    – przewlek\u0142e zm\u0119czenie, senno\u015b\u0107,
    – wzrost masy cia\u0142a,
    – sucho\u015b\u0107 i blado\u015b\u0107 sk\u00f3ry,
    – wypadanie w\u0142os\u00f3w, \u0142amliwo\u015b\u0107 paznokci,
    – upo\u015bledzona tolerancja zimna,
    – zaburzenia pami\u0119ci,
    – obrz\u0119ki ko\u0144czyn, twarzy,
    – zachrypni\u0119ty g\u0142os,
    – niestrawno\u015b\u0107, zaparcia,
    – wole tarczycy.<\/p>\n\n\n\n

       Leczenie zale\u017cy od przyczyny nadczynno\u015bci tarczycy, nasilenia objaw\u00f3w, wieku pacjenta i chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych. Dlatego rodzaj terapii ustala si\u0119 indywidualnie. Lekarze najcz\u0119\u015bciej zalecaj\u0105 do za\u017cywania syntetycznego hormonu tarczycy (Euthyrox).<\/p>\n\n\n\n

       Terapia jodem promieniotw\u00f3rczym jest bezwzgl\u0119dnie przeciwwskazana u kobiet w ci\u0105\u017cy i matek karmi\u0105cych.
    Ad c. Eutyreoza to stan, w kt\u00f3rym stwierdza si\u0119 prawid\u0142owy poziom hormon\u00f3w wydzielanych przez tarczyc\u0119 we krwi, ale mo\u017ce  dochodzi\u0107 do nieprawid\u0142owo\u015bci w fizycznej budowie organu.
    Ad d. \u0141agodne wola guzkowe w 90% przypadk\u00f3w s\u0105 nadczynne. Choroba przebiega powoli      i nie wymaga leczenia. Chory powinien by\u0107 regularnie badany przez lekarza i mie\u0107 wykonywane odpowiednie badania diagnostyczne.
    Ad e. Nowotw\u00f3r tarczycy.  Leczenie operacyjne zaleca si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w razie potwierdzenia raka lub du\u017cego wola. Rak tarczycy to nowotw\u00f3r rzadko wyst\u0119puj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n

    Nowotw\u00f3r  brodawkowaty cechuje powolny wzrost i generalnie pomy\u015blne rokowanie.
    Rak rdzeniasty to nowotw\u00f3r o du\u017cej z\u0142o\u015bliwo\u015bci gdzie 25-30% przypadk\u00f3w to nowotwory dziedziczne. Zaleca si\u0119 wykonanie badania molekularnego genu RET w laboratorium genetycznym.<\/p>\n\n\n\n

    Echolaser \u2013 to mikroinwazyjna terapia cienkoig\u0142owa w operacji usuwania guz\u00f3w tarczycy i prostaty (pod kontrol\u0105 USG).<\/p>\n\n\n\n

       Zalety:
    – bardzo niewielki stopie\u0144 inwazyjno\u015bci zabiegu,
    – procedura wykonywana w warunkach ambulatoryjnych,
    – kr\u00f3tki czas zabiegu (ok. 30 minut),
    – brak konieczno\u015bci hospitalizacji (wypis do domu tego samego dnia),
    – brak blizn (estetyka),
    – w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w brak konieczno\u015bci zastosowania terapii hormonalnej.<\/p>\n\n\n\n

    Na zako\u0144czenie dr n med Roman Elias odpowiada\u0142 na pytania s\u0142uchaczy:<\/p>\n\n\n\n

    1. \u015al\u0105sk jest obszarem bez jodu. Wczasy nad morzem s\u0105 zalecane w pasie do 15 km od brzegu.
    2. S\u00f3l jodowan\u0105 nale\u017cy sypa\u0107 na ziemniaki po ugotowaniu, a nie do gotowania tak aby znalaz\u0142a si\u0119 ona
    w organizmie a nie w poch\u0142aniaczu (w powietrzu).
    3. Kapusta blokuje wch\u0142anianie jodu. Nale\u017cy o tym pami\u0119ta\u0107.
    4. Nale\u017cy dba\u0107 o prawid\u0142owy poziom witaminy D3 w organizmie. Tran w kapsu\u0142kach jest dobry, wzmacnia odporno\u015b\u0107, obni\u017ca poziom cholesterolu, wspiera uk\u0142ad kr\u0105\u017cenia. Dobry jest tak\u017ce Vigantol. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o jedzeniu ryb, zwyk\u0142e \u015bledzie s\u0105 godne polecenia.
    5.Tarczyca mo\u017ce mie\u0107 guzki,  ale je\u017celi produkuje wszystkie konieczne hormony, nie musimy si\u0119 martwi\u0107.    6. Biotyna mo\u017ce zaburza\u0107 wyniki bada\u0144 TSH, FT3 i FT4. Kilka dni przed badaniem nie nale\u017cy przyjmowa\u0107 biotyny.<\/p>\n\n\n\n

    Wyk\u0142ad bardzo potrzebny, w przyst\u0119pny spos\u00f3b wyja\u015bni\u0142 wiele w\u0105tpliwo\u015bci s\u0142uchaczy zwi\u0105zanych  z chorobami tarczycy.<\/p>\n\n\n\n

    Notatk\u0119 z wyk\u0142adu sporz\u0105dzi\u0142: Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Budowa spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W dniu 15.11.2023 r. dr Marek Sta\u0144ko, adwokat, pracownik naukowy Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, przedstawi\u0142 s\u0142uchaczom wybrane zagadnienia z zakresu budowy spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    1. Legitymowanie i zatrzymywanie.<\/p>\n\n\n\n

    2. Konsumenci.<\/p>\n\n\n\n

       Legitymowanie <\/strong>jest czynno\u015bci\u0105 administracyjno-porz\u0105dkow\u0105, s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 potwierdzeniu to\u017csamo\u015bci osoby. Do 2015 nie podejrzewano, legitymowanie, mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z szykanami. Aktualnie obywatele, uczestnicy odbywaj\u0105cego si\u0119 legalnie zgromadzenia skar\u017c\u0105 si\u0119, \u017ce gdy nie stosuj\u0105 si\u0119 do policyjnych polece\u0144, otrzymuj\u0105 mandaty i wnioski o ukaranie do s\u0105d\u00f3w za \u201euniemo\u017cliwianie lub utrudnianie\u201d czynno\u015bci funkcjonariuszom. Trzeba wiedzie\u0107, \u017ce policjant mo\u017ce kogokolwiek legitymowa\u0107, musi mie\u0107 podstaw\u0119 opart\u0105 na ustawowej przyczynie, uzasadniaj\u0105cej takie dzia\u0142anie.<\/p>\n\n\n\n

    Z orzecznictwa S\u0105du Najwy\u017cszego wynika, \u017ce obywatel mo\u017ce odm\u00f3wi\u0107 podania swych danych bez konsekwencji prawnych, gdy funkcjonariusz nie ma do tego podstawy prawnej.<\/p>\n\n\n\n

    Na podstawie art. 14 ustawy o Policji funkcjonariusze mog\u0105 wydawa\u0107 polecenia do okre\u015blonego zachowania si\u0119, wykonuj\u0105c czynno\u015bci operacyjno-rozpoznawcze, dochodzeniowo-\u015bledcze<\/p>\n\n\n\n

    i administracyjno-porz\u0105dkowe w celu:<\/p>\n\n\n\n

    – rozpoznania, zapobiegania, wykrywania przest\u0119pstw i wykrocze\u0144<\/p>\n\n\n\n

    – poszukiwania os\u00f3b ukrywaj\u0105cych si\u0119 przed organami \u015bcigania lub wymiaru sprawiedliwo\u015bci<\/p>\n\n\n\n

    – poszukiwania os\u00f3b w celu zapewnienia ochrony ich \u017cycia zdrowia lub wolno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

    Policja uwa\u017ca, \u017ce sam fakt odmowy poddania si\u0119 legitymowaniu, postrzegany jest jako zachowanie podlegaj\u0105ce ukaraniu na podstawie art. 65 kodeksu wykrocze\u0144 za niezastosowanie si\u0119 do polecenia. W takiej sytuacji nale\u017cy by\u0107 bardzo ostro\u017cnym, bo jak sami mogli\u015bmy zauwa\u017cy\u0107 w przekazie telewizyjnym, nawet b\u0119d\u0105c pos\u0142em mo\u017cna mie\u0107 problem.  Policjanci dokonali zatrzymania pos\u0142anki, nie powiadamiaj\u0105c o tym fakcie Marsza\u0142ka Sejmu, pomimo \u017ce maj\u0105 taki obowi\u0105zek.<\/p>\n\n\n\n

    W sytuacji kiedy zostajemy zatrzymani do wylegitymowania si\u0119, a nie mamy przy sobie dokument\u00f3w to nasz\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 mo\u017ce po\u015bwiadczy\u0107 osoba nam towarzysz\u0105ca i to jest wystarczaj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

    Spos\u00f3b legitymowania \u015bwiadczy o tym czy  jeste\u015bmy pa\u0144stwem prawa czy nie.<\/p>\n\n\n\n

    Rzecznik Praw Obywatelskich  prof. Marcin Wi\u0105cek stwierdzi\u0142, \u017ce legitymowanie obywateli mo\u017ce nast\u0119powa\u0107  tylko wtedy gdy jest ku temu podstawa prawna. Na pismo, kt\u00f3re skierowa\u0142 w tej sprawie do Komendy G\u0142\u00f3wnej Policji otrzyma\u0142 odpowied\u017a negatywn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Tymczasowe aresztowanie <\/strong>\u2013 polega na osadzeniu aresztowanego lub oskar\u017conego w toku post\u0119powania karnego w areszcie \u015bledczym, w izolacji od \u015bwiata zewn\u0119trznego.<\/p>\n\n\n\n

    Aresztowani nie maj\u0105 prawa do przepustek, ich rozmowy telefoniczne s\u0105 kontrolowane przez administracj\u0119 aresztu, a  korespondencja jest cenzurowana.<\/p>\n\n\n\n

    S\u0105d oznacza okres tymczasowego aresztowania, kt\u00f3ry nie mo\u017ce przekracza\u0107 trzech miesi\u0119cy. Prokurator mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 o przed\u0142u\u017cenie na kolejny okres, kt\u00f3ry nie powinien przekroczy\u0107 roku.<\/p>\n\n\n\n

    Tymczasowe aresztowanie powinno nast\u0105pi\u0107 tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazuj\u0105 na \u201edu\u017ce prawdopodobie\u0144stwo\u201d, \u017ce oskar\u017cony pope\u0142ni\u0142 przest\u0119pstwo. W praktyce jest ono nagminnie nadu\u017cywane.<\/p>\n\n\n\n

    Konsumenci<\/strong>
    Sprzeda\u017c na odleg\u0142o\u015b\u0107.<\/strong> W dzisiejszej rzeczywisto\u015bci najpowszechniejszymi formami zawierania um\u00f3w s\u0105: sprzeda\u017c wysy\u0142kowa, zam\u00f3wienie za pomoc\u0105 internetu lub telefonu. Przedsi\u0119biorca ma obowi\u0105zek udzieli\u0107 informacji, wynikaj\u0105cej z ustawy o prawach konsumenta przed z\u0142o\u017ceniem przez konsumenta zam\u00f3wienia, w spos\u00f3b czytelny i wyra\u017cony prostym j\u0119zykiem.<\/p>\n\n\n\n

    Kilka wskaz\u00f3wek dla os\u00f3b starszych przy zawieraniu um\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

    1. Osoby starsze powinny unika\u0107 spotka\u0144 sprzeda\u017cowych.<\/p>\n\n\n\n

    2. Gdy sprawa wymaga podpisu, nie nale\u017cy podpisywa\u0107 niczego bez konsultacji z rodzin\u0105, prawnikiem itp.<\/p>\n\n\n\n

    3. Gdy nie posiadasz telefonu \u2013 nawi\u0105\u017c kontakt z s\u0105siadem, we\u017a jego numer telefonu, aby m\u00f3g\u0142 by\u0107 \u015awiadkiem zawieranej transakcji.<\/p>\n\n\n\n

    4. Je\u017celi zdecydowa\u0142e\u015b si\u0119  podpisa\u0107 jaki\u015b dokument, przedtem dok\u0142adnie go  przeczytaj.<\/p>\n\n\n\n

    5. Pami\u0119taj, \u017ce je\u015bli otrzyma\u0142e\u015b prezent, to do niczego ci\u0119 on nie zobowi\u0105zuje.<\/p>\n\n\n\n

    6. Manipulacjom  marketingowym  ulega wi\u0119kszo\u015b\u0107 klient\u00f3w, a w zasadzie prawie ka\u017cdy.<\/p>\n\n\n\n

    7. Je\u017celi dosz\u0142o do podpisania umowy, to pozostaje mo\u017cliwo\u015b\u0107 skorzystania z uprawnienia o odst\u0105pieniu od niej w terminie 14 dni.<\/p>\n\n\n\n

    Dla w\u0142asnego bezpiecze\u0144stwa nale\u017cy by\u0107 \u015bwiadomym konsumentem i nie przesadza\u0107 z  zakupami internetowymi.<\/p>\n\n\n\n

    Supermarketyzacja naszego \u017cycia, w rachunku zysk\u00f3w i strat jest niekoniecznie dobra.<\/p>\n\n\n\n

    W Europie achodniej powoli wracaj\u0105 do \u0142ask ma\u0142e sklepiki, gdzie co prawda kupimy dro\u017cej, ale towar jest zawsze dobrej jako\u015bci. Ze znajomym sprzedawc\u0105 mo\u017cna sobie porozmawia\u0107 i nieco poprawi\u0107 nastr\u00f3j, a przy okazji zwolni\u0107 tempo \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

    W Polsce tego kierunku na razie nie dostrzegamy.<\/p>\n\n\n\n

    Pan dr Marek Sta\u0144ko zainteresowa\u0142  s\u0142uchaczy UTW w \u015awi\u0119toch\u0142owicach  problemami prawnymi dotycz\u0105cymi, kt\u00f3rzy z satysfakcja przyj\u0119li Jego deklaracj\u0119 kolejnych spotka\u0144.<\/p>\n\n\n\n

    Notatk\u0119 przygotowa\u0142: Henryk Duda<\/em>
    \u017ar\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: <\/em>    https:\/\/slaskiecam.us.edu.pl\/project\/dr-marek-stanko\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Franciszek Blachnicki \u2013 tajemnica \u017cycia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W dniu 8 listopada 2023 r.  studenci wys\u0142uchali  wyk\u0142adu  ks. dr Stanis\u0142awa Pucha\u0142y:   \u201eFranciszek Blachnicki \u2013 tajemnica \u017cycia\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

       Franciszek Blachnicki urodzi\u0142 si\u0119 24.03.1921 w Rybniku, jako si\u00f3dme dziecko piel\u0119gniarza J\u00f3zefa Blachnickiego i Marii. Jego \u017cycie od zarania cechowa\u0142y szczeg\u00f3lne wydarzenia, kt\u00f3re mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem cudownych. Jako kilkutygodniowe niemowl\u0119 podczas walk powsta\u0144czych, pozosta\u0142 sam w domu, z kt\u00f3rego ewakuowano jego rodzin\u0119. Jeden z powsta\u0144c\u00f3w wr\u00f3ci\u0142 si\u0119 \u2013 przekraczaj\u0105c granic\u0119 i szcz\u0119\u015bliwie odni\u00f3s\u0142 go rodzinie.
    W wieku kilku lat, bawi\u0105c si\u0119 z bratem wpad\u0142 do zbiornika z fekaliami sk\u0105d  wyci\u0105gn\u0105\u0142 go s\u0105siad i zani\u00f3s\u0142  do szpitala, gdzie sp\u0119dzi\u0142 kilka tygodni.<\/p>\n\n\n\n

    Do szko\u0142y podstawowej ucz\u0119szcza\u0142 w Orzeszu, a nast\u0119pnie w Tarnowskich G\u00f3rach dok\u0105d przeprowadzi\u0142a si\u0119 jego rodzina. Kontynuowa\u0142 nauk\u0119 w Pa\u0144stwowym Gimnazjum M\u0119skim, gdzie wst\u0105pi\u0142 do harcerstwa. W 1938 zda\u0142 matur\u0119 i otrzyma\u0142 \u015bwiadectwo dojrza\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

    Uczestniczy\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej i 20 wrze\u015bnia  dosta\u0142 si\u0119 do niewoli. Uciek\u0142 i po powrocie do Tarnowskich G\u00f3r rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 jako komendant oddzia\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

    W dniu 27.04.1940 zosta\u0142 aresztowany przez Gestapo i wywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz (26.06.1940. ), gdzie przebywa\u0142 przez 14 miesi\u0119cy,
    z czego 9 miesi\u0119cy w kompanii karnej, w bloku 13 oraz prawie miesi\u0105c w bunkrze,
    w kt\u00f3rym potem zgin\u0105\u0142 o. Maksymilian Kolbe. We wrze\u015bniu 1941 r. zosta\u0142 przewieziony do wi\u0119zienia \u015bledczego w Zabrzu, a potem do Katowic. Dnia  30 marca 1942 r. zapad\u0142 wyrok skazuj\u0105cy go na kar\u0119 \u015bmierci. Oczekuj\u0105c na wykonanie wyroku prze\u017cy\u0142 swoje nawr\u00f3cenie. Wydarzenie to –  jak wspomina\u0142 \u2013 by\u0142o jednym z najwa\u017cniejszych w jego \u017cyciu. Po 5 miesi\u0105cach w celi \u015bmierci zosta\u0142 u\u0142askawiony, a kar\u0119 \u015bmierci zamieniono na 10 lat ci\u0119\u017ckiego wi\u0119zienia. Do dnia 17.04.1945, kiedy zosta\u0142 uwolniony przez ameryka\u0144sk\u0105 armi\u0119 przebywa\u0142 w wielu obozach i wi\u0119zieniach.<\/p>\n\n\n\n

    W 1945 r. wst\u0105pi\u0142 do \u015bl\u0105skiego Seminarium Duchownego w Krakowie, a w dniu 25.06.1950 r. otrzyma\u0142 \u015bwiecenia kap\u0142a\u0144skie z r\u0105k biskupa Stanis\u0142awa Adamskiego
    w Katowicach. Pracowa\u0142<\/p>\n\n\n\n

    w kilku parafiach. Zwraca\u0142 uwag\u0119 na tworzenie grup elitarnych – Oaza Dzieci Bo\u017cych.<\/p>\n\n\n\n

    W okresie wysiedle\u0144 biskup\u00f3w \u015bl\u0105skich (1954-1956) uczestniczy\u0142 w pracach tajnej kurii biskupiej w Katowicach.<\/p>\n\n\n\n

    W 1957 r. zorganizowa\u0142 i prowadzi\u0142 Krucjat\u0119 Wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci (inicjatywa przeciwalkoholowa). By\u0142o tam zaanga\u017cowanych blisko 1000 kap\u0142an\u00f3w i ponad 100 tysi\u0119cy ludzi \u015bwieckich. W 1961r. inicjatywa ta zosta\u0142a zlikwidowana.  Ks. Franciszka aresztowano i skazano na 13 miesi\u0119cy wi\u0119zienia w zawieszeniu na 3 lata. Przebywa\u0142 przez 4 miesi\u0105ce
    w tym samym wi\u0119zieniu w Katowicach, w kt\u00f3rym w czasie okupacji prze\u017cy\u0142 swoje nawr\u00f3cenie.<\/p>\n\n\n\n

    W pa\u017adzierniku 1961r.  rozpocz\u0105\u0142 studia na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie
    w latach 1964-1972 pracowa\u0142 dydaktycznie.<\/p>\n\n\n\n

    Od 1963 r. zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 tzw. ruch oazowy, kt\u00f3ry potem rozwin\u0105\u0142 si\u0119 jako Ruch \u015awiat\u0142o-\u017bycie. By\u0142y to 15 dniowe rekolekcje dla r\u00f3\u017cnych grup: m\u0142odzie\u017cy, doros\u0142ych, a tak\u017ce ca\u0142ych rodzin.<\/p>\n\n\n\n

    Og\u0142oszenie stanu wojennego w Polsce zasta\u0142o ksi\u0119dza Franciszka Blachnickiego
    w Rzymie. Do kraju ju\u017c nie powr\u00f3ci\u0142;<\/p>\n\n\n\n

    W 1982 r. zamieszka\u0142 w Carlsbergu (Niemcy). Powsta\u0142o tam wtedy Mi\u0119dzynarodowe Centrum Ewangelizacji \u015awiat\u0142o-\u017bycie, kt\u00f3rego by\u0142 animatorem. <\/p>\n\n\n\n

    Znakiem Ruchu \u015awiat\u0142o-\u017bycie jest symbol i s\u0142owa (fos-dzoe) \u2013 greckie s\u0142owa \u201e\u015bwiat\u0142o\u201d
    i \u201e\u017cycie\u201d krzy\u017cuj\u0105ce si\u0119 na literze omega, kt\u00f3ra jest symbolem Ducha \u015awi\u0119tego.<\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

    Ksi\u0105dz Franciszek by\u0142 cz\u0142owiekiem wiary konsekwentnej. Zawierzy\u0142 siebie i swoje dzia\u0142anie Maryi.<\/p>\n\n\n\n

    Jego osi\u0105gni\u0119cia to:<\/p>\n\n\n\n

    Oaza \u2013 rekolekcje prze\u017cyciowe, Krucjata Wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci, Oaza Niepokalanej, Ruch \u017bywego Ko\u015bcio\u0142a, Ruch \u015awiat\u0142o-\u017bycie, Krucjata Wyzwolenia Cz\u0142owieka, Chrze\u015bcija\u0144ska S\u0142u\u017cba Wyzwolenia Narodu, Instytut Niepokalanej Matki Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

    Ksi\u0105dz Franciszek uczy\u0142 ministrant\u00f3w, \u017ce s\u0105 Dzie\u0107mi Bo\u017cymi, a w\u0142a\u015bciwym stanem chrze\u015bcijanina jest stan \u0142aski u\u015bwi\u0119caj\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n

    Ksi\u0105dz Franciszek by\u0142 inwigilowany przez S\u0142u\u017cb\u0119 Bezpiecze\u0144stwa za po\u015brednictwem wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (ma\u0142\u017ce\u0144stwa Jolanty i Andrzeja Gontarczyk\u00f3w), kt\u00f3rzy zdobyli Jego zaufanie<\/p>\n\n\n\n

    Pomagaj\u0105c Mu w codziennej pracy w Calsbergu. Zmar\u0142 nagle w dniu 27 lutego 1987 roku. w Carlsbergu.<\/p>\n\n\n\n

    Jego szcz\u0105tki zosta\u0142y przeniesione w dniu 1 kwietnia 2000 r.  do Kro\u015bcienka i z\u0142o\u017cone
    w ko\u015bciele Chrystusa Dobrego Pasterza, w miejscu gdzie znajdowa\u0142o si\u0119 Centrum Ruchu Swiat\u0142o-\u017bycie.<\/p>\n\n\n\n

    Dnia 14 marca 2023r. Instytut Pami\u0119ci Narodowej poinformowa\u0142, \u017ce \u015bmier\u0107 ks. Franciszka Blachnickiego w 1987 r. nast\u0105pi\u0142a na skutek zab\u00f3jstwa poprzez podanie ofierze \u015bmiertelnych substancji toksycznych. Wykaza\u0142y to czynno\u015bci procesowe, przeprowadzone w Polsce oraz na terenie Niemiec, Austrii i W\u0119gier.<\/p>\n\n\n\n

    Trwa proces beatyfikacyjny  ks. Franciszka Blachnickiego.<\/p>\n\n\n\n

    S\u0142uchacze UTW w \u015awi\u0119toch\u0142owicach z zainteresowaniem wys\u0142uchali wyk\u0142adu
    ks. dr Stanis\u0142awa Pucha\u0142y i czekaj\u0105 na kolejne spotkanie z wyk\u0142adowc\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Opracowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Kult zmar\u0142ych w Polsce i na \u015bwiecie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W dniu 25.10.2023 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu mgr Mariana Piegzy pt. :
    \u201eKult zmar\u0142ych w Polsce i na \u015bwiecie\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

         Przy klasztorze w Rudach Raciborskich na tablicy widnieje napis \u201eNie przegap wieczno\u015bci\u201d,<\/p>\n\n\n\n

    w Wadowicach przed bazylik\u0105  tablica  \u201d Czas ucieka wieczno\u015b\u0107 czeka\u201d.<\/p>\n\n\n\n

    W r\u00f3\u017cnych religiach panuje przekonanie, \u017ce po \u015bmierci istnieje \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

    W staro\u017cytno\u015bci na terenie obecnego Egiptu przeprowadzano balsamowanie zw\u0142ok,
    co by\u0142o udzia\u0142em bogatych os\u00f3b, poniewa\u017c wierzono, \u017ce dobrze zachowane cia\u0142o jest gwarancj\u0105 \u017cycia wiecznego.<\/p>\n\n\n\n

    W Chinach twierdzono, \u017ce po \u015bmierci cz\u0142owiek mo\u017ce zachowa\u0107 pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105
    i przywileje, jakimi cieszy\u0142 si\u0119 za \u017cycia. Dlatego w obu kulturach chowano zmar\u0142ych
    z ca\u0142ym dobytkiem<\/p>\n\n\n\n

    i insygniami w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n

    S\u0142owianie obchodzili wiele \u015bwi\u0105t, ale do najbardziej znanych nale\u017ca\u0142y: Zielone \u015awi\u0105tki, Do\u017cynki i Dziady, kt\u00f3re by\u0142y kultem obchodzonym raczej w domu; w p\u00f3\u017aniejszym czasie  zosta\u0142o zmienione w Zaduszki i Uroczysto\u015b\u0107 Wszystkich \u015awi\u0119tych. Wierzono, \u017ce w tym czasie dusze zmar\u0142ych powracaj\u0105 do swoich domostw. Powszechne odwiedzanie cmentarzy zacz\u0119\u0142o si\u0119 dopiero w XIX wieku.<\/p>\n\n\n\n

    Ludwik Pasteur (1822-18950)  stwierdzi\u0142, \u017ce \u201eMa\u0142o wiedzy oddala od Boga, a du\u017co wiedzy – sprowadza do Niego z powrotem\u201d.<\/p>\n\n\n\n

    Przej\u015bcie do innego \u017cycia jest zazwyczaj przera\u017caj\u0105ce. Brigitte Bardot twierdzi\u0142a, \u017ce: \u201eLepiej by\u0107 star\u0105 ni\u017c martw\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n

    Memento mori (\u0142ac. Pami\u0119taj o \u015bmierci), W IV wieku n.e. rozwin\u0105\u0142 si\u0119 na \u015arodkowym Wschodzie rygorystyczny ruch ascezy; Mesalianie – nazwa  pochodzi od syryjskiego s\u0142owa oznaczaj\u0105cego \u201emodl\u0105cych si\u0119\u201d, czyli tych, kt\u00f3rzy zajmowali si\u0119 wy\u0142\u0105cznie modlitw\u0105.
    Na ziemi jeste\u015bmy po to, \u017ceby cierpie\u0107. Szcz\u0119\u015bcie osi\u0105gniemy dopiero po \u015bmierci. Praktyki te mia\u0142y przypomnie\u0107 cz\u0142owiekowi, \u017ce to sam B\u00f3g jest \u017ar\u00f3d\u0142em jego szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n

    Kaplica Czaszek w Kudowie Zdroju (Czermna). Zbudowana w latach 1776-1784. \u015aciany<\/p>\n\n\n\n

    i sklepienie wn\u0119tra kaplicy pokrywa oko\u0142o 3 tysi\u0119cy ciasno u\u0142o\u017conych czaszek i ko\u015bci ludzkich, ofiar wojen oraz epidemii chor\u00f3b zaka\u017anych. Dalsze 20-30 tysi\u0119cy szcz\u0105tk\u00f3w le\u017cy w krypcie pod kaplic\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    W Kaplicy Czaszek w Kutnej Horze znajduj\u0105 si\u0119 szcz\u0105tki 40-70 tysi\u0119cy ofiar epidemii d\u017cumy z XIV w., wojen husyckich z XV w. oraz wojny trzydziestoletniej w XVII w. Kutnohorskie ossuarium nie pe\u0142ni funkcji sakralnych, jest ekscentryczn\u0105 atrakcj\u0105 turystyczn\u0105.<\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

       W Katakumbach Kapucyn\u00f3w w Palermo na Sycylii znajduje si\u0119 oko\u0142o 8000 mumii, os\u00f3b duchownych i \u015bwieckiech. Zmumifikowane cia\u0142a s\u0105 w ca\u0142o\u015bci ubrane: stoj\u0105, le\u017c\u0105 lub wisz\u0105 na \u015bcianach. Podzielone s\u0105 wed\u0142ug p\u0142ci i pozycji spo\u0142ecznej, np. pra\u0142aci, kupcy, profesorowie, mieszczanie, dziewice, ca\u0142e familie i ma\u0142e dzieci. Pierwszych zmar\u0142ych pochowano tam w XVI wieku, za\u015b jedn\u0105 z ostatnich by\u0142a dwuletnia Rosalia Lombardo nazywana \u015api\u0105c\u0105 Kr\u00f3lewn\u0105<\/p>\n\n\n\n

    w szklanej trumience, kt\u00f3ra spocz\u0119\u0142a w katakumbach w latach dwudziestych XX wieku.<\/p>\n\n\n\n

    W latach 1573-1578 Joannici zbudowali konkatedr\u0119 \u015bw. Jana w Valletcie na Malcie. Prosta fasada \u015bwi\u0105tyni kontrastuje z jej niezwykle bogatym wn\u0119trzem: pe\u0142nym blasku, obraz\u00f3w, rze\u017ab, gobelin\u00f3w, malunk\u00f3w, znajduje si\u0119 tam s\u0142ynny obraz Caravaggia \u201e\u015aci\u0119cie \u015bw. Jana Chrzciciela\u201d. Zachwycaj\u0105 marmurowe mozaiki na pod\u0142odze. W podziemiach spoczywa blisko czterystu rycerzy oraz mistrz\u00f3w zakonnych.<\/p>\n\n\n\n

    Luteranie nie obchodz\u0105 kultu zmar\u0142ych. Nie modl\u0105 si\u0119 za dusze zmar\u0142ych, gdy\u017c wierz\u0105,
    \u017ce nie wp\u0142ywa to na sytuacj\u0119 zmar\u0142ego.<\/p>\n\n\n\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ewangelicko-Augsburski w RP  w dniu 1 listopada obchodzi dwa \u015bwi\u0119ta: Pami\u0105tk\u0119 \u015awi\u0119tych Pa\u0144skich oraz Pami\u0105tk\u0119 Umar\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n

    Kalwini gromadz\u0105 si\u0119 w Dzie\u0144 Zaduszny na okoliczno\u015bciowym nabo\u017ce\u0144stwie przy cmentarnej kaplicy.<\/p>\n\n\n\n

    Prawos\u0142awni i grekokatolicy przynosz\u0105 na groby produkty \u017cywno\u015bciowe..<\/p>\n\n\n\n

    We Francji Dzie\u0144 Wszystkich \u015awi\u0119tych jest wolny od pracy. Francuzi odwiedzaj\u0105 groby bliskich, przynosz\u0105 \u017cywe kwiaty i wie\u0144ce, zapalaj\u0105 \u015bwiece (nie zapalaj\u0105 zniczy). Dla przypomnienia, Dzie\u0144 Wszystkich\u015awi\u0119tych<\/strong>zosta\u0142 tymczasowo zniesiony podczas rewolucji francuskiej, a nast\u0119pnie przywr\u00f3cony w 1802 roku przez Napoleona.<\/p>\n\n\n\n

    W Hiszpanii obchodzi si\u0119 \u015bwi\u0119to Todos los Santos. Ka\u017cda prowincja ma swoje zwyczaje; organizuje si\u0119 procesje, fiesty i targowiska. Odbywaj\u0105 si\u0119 rodzinne spotkania na cmentarzu. Charakterystyczne s\u0142odycze sprzedawane tego dnia to marcepanowe ko\u015bci \u015bwi\u0119tych oraz marcepanowe szyszki otoczone orzechami pinii (empinofados).<\/p>\n\n\n\n

    W Niemczech protestanci obchodz\u0105  Totensonntag, przypadaj\u0105cy w ostatni\u0105 niedziel\u0119 roku ko\u015bcielnego. Katolicy obchodz\u0105 Allerheiligen  – Wszystkich \u015awi\u0119tych w dniu 1 listopada. Jest to dzie\u0144 wolny od pracy tylko w 5- ciu z 16-tu kraj\u00f3w zwi\u0105zkowych.<\/p>\n\n\n\n

    W prawos\u0142awnej Bu\u0142garii nie obchodzi si\u0119 dnia Wszystkich \u015awi\u0119tych, ale wspomina si\u0119 Zaduszki Archanielskie, kt\u00f3re przypadaj\u0105 w sobot\u0119 poprzedzaj\u0105c\u0105 \u015awi\u0119to Zmar\u0142ych. Przy grobie zapala si\u0119 \u015bwiece, a tak\u017ce polewa si\u0119 winem, co ma symbolizowa\u0107 krew Chrystusa, przynosi si\u0119 czere\u015bnie, cz\u0119stuje si\u0119 jedzeniem.<\/p>\n\n\n\n

    W Meksyku \u015awi\u0119to Zmar\u0142ych znane jest jako Dia de los Muertos. Jest to niezwykle barwn
    i weso\u0142e \u015bwi\u0119to. Na dwa tygodnie przed \u015bwi\u0119tami pojawiaj\u0105 si\u0119 w sprzeda\u017cy szkieleciki, trupie czaszki, maski \u015bmierci i upior\u00f3w.  W domach tworzy si\u0119 o\u0142tarzyki ze zdj\u0119ciami zmar\u0142ych bliskich, figurkami \u015bwi\u0119tych i anio\u0142k\u00f3w; przygotowuje si\u0119 stroje, piecze ciasta, sprz\u0105ta i bawi si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    W dniu 31 pa\u017adziernika rodziny spotykaj\u0105 si\u0119 na wsp\u00f3lnej kolacji.<\/p>\n\n\n\n

    Obchody s\u0105 podzielone na dwie cz\u0119\u015bci. W pierwszej 31 pa\u017adziernika i na 1 listopada obchody po\u015bwi\u0119cone s\u0105 zmar\u0142ym dzieciom, a w drugiej cz\u0119\u015bci doros\u0142ym (1\/2 listopada).<\/p>\n\n\n\n

    1 listopada rodziny udaj\u0105 si\u0119 na cmentarz, aby ozdobi\u0107 groby kwiatami i wie\u0144cami z li\u015bci palm.<\/p>\n\n\n\n

    Dba\u0142o\u015b\u0107 o gr\u00f3b to sprawa honoru \u017cyj\u0105cej rodziny.<\/p>\n\n\n\n

    \u015awi\u0119to Zmar\u0142ych w Ekwadorze jest r\u00f3wnoznaczne z jedzeniem. Wiele rodzin zasiada przy suto zastawionym stole, gdzie kr\u00f3luje tradycyjny chleb tzw. guaga, kt\u00f3ry najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje w kszta\u0142cie dziecka, nap\u00f3j z fioletowej kukurydzy, je\u017cyn i innych owoc\u00f3w.
    W niekt\u00f3rych regionach mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 ludzi graj\u0105cych w ko\u015bci. Jest to forma porozumiewania si\u0119 ze zmar\u0142ymi. Ka\u017cdy wyrzucony numer odczytywany jest jako potrzeby lub zarzuty.<\/p>\n\n\n\n

    Na Filipinach w dniu 1 listopada mieszka\u0144cy udaj\u0105 si\u0119 na cmentarze, odwiedzaj\u0105 groby bliskich, sk\u0142adaj\u0105 na nich zapalone \u015bwiece, kwiaty i po\u017cywienie. Niekt\u00f3rzy dekoruj\u0105 groby barwnymi ozdobami, balonami. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 filipi\u0144skich rodzin sp\u0119dza na cmentarzu wiele godzin, biesiaduj\u0105c.<\/p>\n\n\n\n

    W miasteczku Sagada<\/strong><\/em>, po\u0142o\u017conym na filipi\u0144skiej wyspie Luzon w g\u00f3rskiej prowincji<\/strong><\/em> Ifugao,  funkcjonuje osobliwy zwyczaj zawieszania trumien na skalnych \u015bcianach; spo\u0142eczno\u015b\u0107 Igorot\u00f3w wierzy, \u017ce zmarli umieszczeni na ska\u0142ach, dzi\u0119ki mniejszemu dystansowi do nieba, szybciej tam si\u0119 znajd\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Japo\u0144skie \u015bwi\u0119to ku czci zmar\u0142ych dusz znane jako O \u2013 bon, ma tradycj\u0119 500 lat. Duchy zmar\u0142ych, kt\u00f3re przybywaj\u0105 do swoich rodzin witane s\u0105 latarniami zapalanymi u prog\u00f3w dom\u00f3w tzw. ognie powitalne. Uroczysto\u015b\u0107, w zale\u017cno\u015bci od regionu, odbywa si\u0119  w po\u0142owie lipca lub sierpnia  i trwa zwykle trzy dni. Duchy przebywaj\u0105 z rodzinami do 15 sierpnia, po czym s\u0105 odprowadzane za pomoc\u0105 \u201eogni po\u017cegnalnych\u201d – okuribi. Czasami okuribi przyjmuj\u0105 form\u0119 \u0142\u00f3deczek z ofiarami, latarenkami, puszczanymi noc\u0105 na rzek\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Od maja do wrze\u015bnia, na obszarze P\u0142askowy\u017cu Centralnego Madagaskaru mieszka\u0144cy bior\u0105 udzia\u0142 w ceremonii zwanej famadihana \u2013 \u201eobracanie zmar\u0142ych\u201d- tak mo\u017cna przet\u0142umaczy\u0107 nazw\u0119 tego zwyczaju; odbywa si\u0119 przewa\u017cnie 5-8 lat po \u015bmierci, a dat\u0119 wyznacza wr\u00f3\u017cbita. Bliscy wyci\u0105gaj\u0105 cia\u0142o z grobu i obnosz\u0105 je po domostwie i okolicach w tanecznym rytmie, aby pokaza\u0107 nieboszczykowi co si\u0119 zmieni\u0142o od czasu jego \u015bmierci. Wymienia si\u0119 ca\u0142un, w kt\u00f3ry owini\u0119te jest cia\u0142o, odbywaj\u0105 si\u0119 przemowy i uczty trwaj\u0105ce od 1- 6  dni. Ko\u0144cow\u0105 faz\u0105 jest z\u0142o\u017cenie zmar\u0142ego do grobu.<\/p>\n\n\n\n

    W Gruzji, warto odwiedzi\u0107 cho\u0107 raz jedn\u0105 z nekropolii, aby zobaczy\u0107 butelki wina \u201eczuwaj\u0105ce\u201d przy grobach, na specjalnych stoliczkach. Dzie\u0144 pami\u0119ci o zmar\u0142ych, przypadaj\u0105cy w Poniedzia\u0142ek Wielkanocny, jest kulminacj\u0105 spotka\u0144 z bliskimi. Opr\u00f3cz wina przynosi si\u0119 jedzenie i delikatnie rzuca si\u0119 na gr\u00f3b wielkanocne jajka   <\/p>\n\n\n\n

    W miastach chi\u0144skich nie ma cmentarzy. Mieszka\u0144cy Pekinu m\u00f3wi\u0105, \u017ce cena ziemi jest zbyt wysoka, a szcz\u0105tki zmar\u0142ych rozpyla si\u0119 na \u0142\u0105kach lub trzyma w domu. Na wsiach mo\u017cna spotka\u0107 pojedyncze nagrobki ustawione zgodnie z zasadami feng-shui. Na \u015bwi\u0119to zmar\u0142ych przypadaj\u0105ce dwa razy do roku Chi\u0144czycy zostawiaj\u0105 na grobach pal\u0105ce si\u0119 kadzide\u0142ka. Ich dym ma za zadanie \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z duchami przodk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    W USA, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Kanadzie w nocy z 31 pa\u017adziernika na 1 listopada obchodzone jest \u015bwi\u0119to Halloween. To \u015bwi\u0119to sta\u0142o si\u0119 zabaw\u0105 dla dzieci i doros\u0142ych, kt\u00f3rzy przebieraj\u0105 si\u0119, chodz\u0105 od domu do domu i zbieraj\u0105 cukierki. Nieod\u0142\u0105cznym elementem Halloween jest wydr\u0105\u017cona dynia z zapalon\u0105 \u015bwieczk\u0105 w \u015brodku. To \u015bwi\u0119to pozbawione jest duchowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

    W Holandii dzie\u0144 zmar\u0142ych obchodzi si\u0119 4 maja i sk\u0142ada kwiaty, cho\u0107 g\u0142\u00f3wnie nie na grobach,<\/p>\n\n\n\n

     a przy pomnikach oraz w miejscach historycznych.<\/p>\n\n\n\n

    W Islamie kult zmar\u0142ych jest ca\u0142kowicie zakazany przez prawo islamskie (Szariat).
    W islamie gr\u00f3b to d\u00f3\u0142 wykopany w ziemi. Nauki Proroka Muhammada zabrania\u0142y wznoszenia nagrobk\u00f3w i grob\u00f3w ponad poziom ziemi.<\/p>\n\n\n\n

    W Judaizmie, wyznawcy wspominaj\u0105 zmar\u0142ych w rocznic\u0119 \u015bmierci, kiedy to na 24 godziny zapalaj\u0105 specjaln\u0105 \u015bwiec\u0119 (jorcajtowa) aby uczci\u0107 pami\u0119\u0107 zmar\u0142ego, a synowie odmawiaj\u0105 Kadisz.<\/p>\n\n\n\n

    Romowie obchodz\u0105 Dzie\u0144 Wszystkich \u015awi\u0119tych oraz Dzie\u0144 Zaduszny w gronie rodzinnym w bardzo uroczysty spos\u00f3b. Kobiety dekoruj\u0105 groby kwiatami ci\u0119tymi i ro\u015blinami
    w doniczkach. Gr\u00f3b ma wygl\u0105da\u0107 wytwornie i bogato. Pobyt na cmentarzu traktowany jest cz\u0119sto jako pewnego rodzaju odwiedziny znajomego. Je\u017celi Romowie pij\u0105 alkohol na cmentarzu , to tylko w ilo\u015bciach symbolicznych, gdy\u017c stanowi to  rytua\u0142. Polega on na tym, \u017ce kto\u015b z Rom\u00f3w nalewa w\u00f3dki do kieliszka, upija odrobin\u0119 alkoholu, a reszt\u0119 wylewa na gr\u00f3b m\u00f3wi\u0105c – \u201eNiech mu ziemia lekk\u0105 b\u0119dzie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

    Na zako\u0144czenie wyk\u0142adowca zacytowa\u0142  my\u015bli s\u0142ynnych os\u00f3b:<\/p>\n\n\n\n

    – Louis de Funes (1914-1983) zapytany o to, co chcia\u0142by us\u0142ysze\u0107 od Boga po \u015bmierci, odpowiedzia\u0142:  \u201eWszyscy, kt\u00f3rych znasz, s\u0105 w salonie, czekaj\u0105 na ciebie od dawna,
    od bardzo dawna.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    – Teresa Lipowska: \u201e\u015amierci bliskich trzeba si\u0119 nie tyle uczy\u0107, ile si\u0119 do niej przygotowywa\u0107, przyzwyczaja\u0107 do my\u015bli o braku drugiej osoby, nie wtedy kiedy jest chora i powoli j\u0105 tracimy, ale du\u017co wcze\u015bniej. \u015amier\u0107 to rzecz naturalna, jest nam przypisana,
    a pe\u0142nia szcz\u0119\u015bcia nie trwa wiecznie.  \u0179r\u00f3d\u0142o – \u201eMagazyn Familia 23.10.2010.<\/p>\n\n\n\n

    – Tadeusz Wo\u017aniak za utw\u00f3r \u201eZegarmistrz \u015bwiat\u0142a\u201d, otrzyma\u0142 nagrod\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 w Opolu
    w 1972 r.  zaprezentowa\u0142  metaforyczny utw\u00f3r o \u015bmierci z akcentami optymizmu
    w s\u0142owach: b\u0119d\u0119 jasny i gotowy,<\/em> bez tragizowania ale z powag\u0105 w wykonaniu.<\/p>\n\n\n\n

    S\u0142uchacze UTW w \u015awi\u0119toch\u0142owicach z zainteresowaniem wys\u0142uchali wyk\u0142adu<\/p>\n\n\n\n

    mgr Mariana Piegzy i ch\u0119tnie b\u0119d\u0105 uczestniczy\u0107 w nast\u0119pnym spotkaniu. <\/p>\n\n\n\n

    Opracowa\u0142:  Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Senior living \u2013 szansa na pozytywne starzenie si\u0119<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W dniu 11.10.2023 r. s\u0142uchaczom przedstawiona zosta\u0142a przez  mgr Ew\u0119 Mr\u00f3z prezentacja dzia\u0142alno\u015bci   firmy Origin Investments  –  \u201eSenior living \u2013 szansa na pozytywne starzenie si\u0119\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Firma Origin Investments z Warszawy zrealizowa\u0142a rehabilitacyjne Centrum Origin w Otwocku. Dwa kolejne centra: w Krakowie i Gdyni  s\u0105 w trakcie realizacji. W Mechelinkach – w pobli\u017cu Tr\u00f3jmiasta buduje si\u0119   Centrum zdrowia i rehabilitacji oraz apartamenty ReVital dla aktywnych senior\u00f3w, kt\u00f3rych oddanie do u\u017cytku przewidywane jest jesieni\u0105 2024 roku.<\/p>\n\n\n\n

    Inspiracj\u0105 do tworzenia tych centr\u00f3w by\u0142y do\u015bwiadczenia firmy kanadyjskiej Origin Active Lifestyle Communities dzia\u0142aj\u0105cej od 30 lat.<\/p>\n\n\n\n

    Obecnie w Polsce jest ok. 9,8 mln os\u00f3b w wieku 60+.<\/p>\n\n\n\n

    Zanika model rodziny wielopokoleniowej; m\u0142odzi mieszkaj\u0105 osobno, cz\u0119sto z dala od rodzic\u00f3w, swoje \u017cycie organizuj\u0105 sobie sami.<\/p>\n\n\n\n

    Aktualnie wiele starszych os\u00f3b mieszka w blokach bez windy, m\u00f3wi si\u0119 o nich \u201ewi\u0119\u017aniowie czwartego pi\u0119tra\u201d. Opr\u00f3cz tego istnieje sporo innych barier architektonicznych; k\u0142opotliwe s\u0105 p\u00f3\u0142pi\u0119tra, brak podjazd\u00f3w, w\u0105skie korytarze i ma\u0142e \u0142azienki. W tej sytuacji osoby starsze s\u0105 osamotnione, pozbawione ruchu i trudno si\u0119 im porusza\u0107 i by\u0107 aktywnymi. Pandemia pog\u0142\u0119bi\u0142a jeszcze bardziej izolacj\u0119 tych os\u00f3b. Jest oczywiste, \u017ce seniorzy wol\u0105 pozosta\u0107 jak najd\u0142u\u017cej w swoich mieszkaniach, \u017cyj\u0105c samodzielnie lub z pomoc\u0105 rodziny, wspomaganej opiekunami.<\/p>\n\n\n\n

    Drugim biegunem s\u0105 domy opieki, kt\u00f3re cz\u0119sto nie kojarz\u0105 si\u0119 najlepiej. Zanim si\u0119 na taki dom zdecydujemy, warto sprawdzi\u0107 taki obiekt w Krajowej Izbie Dom\u00f3w Opieki, kt\u00f3ra to instytucja wykonuje audyty zak\u0142ad\u00f3w opieku\u0144czych. Wa\u017cna jest legalno\u015b\u0107 dzia\u0142alno\u015bci i obowi\u0105zuj\u0105ce standardy w takim o\u015brodku.<\/p>\n\n\n\n

    Seniorzy cz\u0119sto mieszkaj\u0105 w mieszkaniach o du\u017cym  metra\u017cu, co generuje wysokie koszty.<\/p>\n\n\n\n

    39% senior\u00f3w \u017cyje w domkach jednorodzinnych.<\/p>\n\n\n\n

    Przeci\u0119tna powierzchnia mieszkania samotnego seniora stanowi 60 m2, a pary senior\u00f3w 78 m2.<\/p>\n\n\n\n

    Odpowiedzi\u0105 na te problemy s\u0105 dobrze zorganizowane wsp\u00f3lnoty senioralne.<\/p>\n\n\n\n

    W Mechelinkach powstaje wielofunkcyjny kompleks  58 serwisowanych apartament\u00f3w z lokalami o powierzchni 28, 37  i 48 m2 wraz z towarzysz\u0105c\u0105 infrastruktur\u0105 i us\u0142ugami medyczno \u2013 rehabilitacyjnymi.<\/p>\n\n\n\n

    Operator zapewnia:<\/p>\n\n\n\n

    – pe\u0142n\u0105 kontrol\u0119 dost\u0119pu do budynku,<\/p>\n\n\n\n

    – kamery na ka\u017cdym pi\u0119trze,<\/p>\n\n\n\n

    – wsparcie w \u017cyciu codziennym (zamawianie zakup\u00f3w, jedzenia , sprz\u0105tania, umawianie wizyt lekarskich, organizacj\u0119 transportu, drobnych napraw),<\/p>\n\n\n\n

    – szybk\u0105 pomoc w nag\u0142ych zdarzeniach czemu s\u0142u\u017cy przycisk SOS znajduj\u0105cy si\u0119 w ka\u017cdym apartamencie oraz  zamawianie s\u0142u\u017cb ratowniczych.<\/p>\n\n\n\n

    Klub ReVital to tak\u017ce \u017cycie towarzyskie i organizowana przez operatora aktywno\u015b\u0107 na co dzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

    W wyposa\u017ceniu klubu jest:<\/p>\n\n\n\n

    – TV, biblioteczka, gry planszowe, karty, szachy,<\/p>\n\n\n\n

    – bufet z kaw\u0105 i herbat\u0105,<\/p>\n\n\n\n

    – aneks kuchenny do wsp\u00f3lnego gotowania.<\/p>\n\n\n\n

    Apartamenty mo\u017cna kupi\u0107 lub wynaj\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    W\u0142a\u015bciciel lokalu ponosi koszty zarz\u0105dzania nieruchomo\u015bci\u0105 i eksploatacji budynku oraz funkcjonowania Recepcji  i Klubu ReVital.<\/p>\n\n\n\n

    Prowadz\u0105ca wyk\u0142ad oszacowa\u0142a te op\u0142aty dla lokalu o pow. 28m2<\/sup> na ok.3500 z\u0142 miesi\u0119cznie.<\/p>\n\n\n\n

    Koszt kupna to ok. 11 000-12 000 z\u0142 \/ m2<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

    Niekt\u00f3re gminy buduj\u0105 podobne obiekty przy pomocy TBS, co zdecydowanie powinno obni\u017cy\u0107 koszty, ale brak jest konkretnych danych na obecnym etapie.<\/p>\n\n\n\n

    70% senior\u00f3w jest w\u0142a\u015bcicielami nieruchomo\u015bci. Mo\u017cliwym rozwi\u0105zaniem pozostaje sprzeda\u017c du\u017cego lokalu i kupno  mniejszego lecz  serwisowanego z  udogodnieniami.<\/p>\n\n\n\n

    W marcu 2023 r w ZUS emerytur\u0119 i rent\u0119 pobiera\u0142o 7,89 mln os\u00f3b (ok. 259 tysi\u0119cy os\u00f3b pobiera\u0142o emerytur\u0119 w wysoko\u015bci powy\u017cej 7000 z\u0142, a ok. 37 tysi\u0119cy pobiera\u0142o ponad 10 000 z\u0142). *<\/em><\/p>\n\n\n\n

    S\u0142uchacze UTW w \u015awi\u0119toch\u0142owicach z zainteresowaniem wys\u0142uchali wyk\u0142adu mgr Ewy Mr\u00f3z<\/p>\n\n\n\n

    o pi\u0119knych perspektywach \u017cycia senior\u00f3w w serwisowanych apartamentach. *  Kursyw\u0105 oznaczono dane z ZUS z marca 2023 r.<\/p>\n\n\n\n

    Notatk\u0119  opracowa\u0142 : Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Waszyngton, D. C. \u2013 serce Ameryki<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W dniu 18 pa\u017adziernika 2023 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu dr Barbary Lewickiej\u00a0 pt. \u201eWaszyngton, D. C. \u2013 serce Ameryki.\u201d<\/p>\n\n\n\n

          Dystrykt Kolumbii potocznie zwany Waszyngtonem \u2013 stolica Stan\u00f3w Zjednoczonych, zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w  lipcu 1790 roku – nadano jej kszta\u0142t kwadratu o boku 10 mil czyli ok. 16 km, po\u0142o\u017conego  na p\u00f3\u0142nocnym brzegu rzeki  Potomak,  granicz\u0105cego ze stanami Wirginia i Maryland. Ma ponad 700 tysi\u0119cy sta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w,  z doje\u017cd\u017caj\u0105cymi
    do pracy w dni robocze to ponad milion.<\/p>\n\n\n\n

    Na  terenie Waszyngtonu znajduj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wne o\u015brodki w\u0142adzy federalnej: ustawodawczej, wykonawczej i s\u0105downiczej. Nadz\u00f3r nad Waszyngtonem sprawuje burmistrz z rad\u0105 miejsk\u0105, jednak najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0119 w r\u0119kach ma Kongres. Dystrykt jest pozbawiony prawa do wyboru delegata w Kongresie, nie przys\u0142uguj\u0105 mu te\u017c miejsca w Senacie. Dopiero
    od 1961 Waszyngto\u0144czycy mog\u0105 uczestniczy\u0107 w wyborach prezydenckich.<\/p>\n\n\n\n

     Wa\u017cnymi miastami dla osadnik\u00f3w z Europy by\u0142y Boston i Filadelfia. <\/p>\n\n\n\n

    W 1773 r. brytyjska Kompania Wschodnioindyjska otrzyma\u0142a od rz\u0105du prawo do sprzeda\u017cy herbaty ameryka\u0144skim koloniom z pomini\u0119ciem c\u0142a i podatk\u00f3w, co uderza\u0142o
    w lokalnych importer\u00f3w. Wtedy cz\u0142onkowie organizacji Synowie Wolno\u015bci, tu\u017c po przyp\u0142yni\u0119ciu transportu herbaty do portu, wdarli si\u0119 na pok\u0142ad i ca\u0142y \u0142adunek zniszczyli.  Zaj\u015bcie to z czasem nazwano bosto\u0144skim piciem herbatki.<\/p>\n\n\n\n

       Kongres Kontynentalny, powo\u0142any przez 13 kolonii, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej utworzy\u0142y Stany Zjednoczone<\/p>\n\n\n\n

    w dniu 4 lica 1776 r. og\u0142osi\u0142 Deklaracj\u0119 Niepodleg\u0142o\u015bci Stan\u00f3w Zjednoczonych. Oznacza\u0142o to formalne zerwanie zwi\u0105zk\u00f3w angielskich kolonii w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej z Wielk\u0105 Brytani\u0105. Tw\u00f3rc\u0105 deklaracji by\u0142 Thomas Jefferson, a jej sygnatariuszy nazwano Ojcami-Za\u0142o\u017cycielami.<\/p>\n\n\n\n

       W 1787 r. w Filadelfii przyj\u0119to pierwsz\u0105 w \u015bwiecie konstytucj\u0119. Zdecydowano si\u0119 na monteskiuszowsk\u0105 zasad\u0119 tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adz. Jej pierwotn\u0105 wersj\u0119 przygotowa\u0142 James Madison.<\/p>\n\n\n\n

    Pierwszym prezydentem zosta\u0142 Jerzy Waszyngton.<\/p>\n\n\n\n

    Pierwsze obrady Kongresu w nowej siedzibie odby\u0142y si\u0119 w listopadzie 1800 r.<\/p>\n\n\n\n

    W sierpniu 1814 r. mia\u0142 miejsce epizod znany jako spalenie Waszyngtonu. Brytyjczycy zaatakowali stolic\u0119 w odwecie za ograbienie i zniszczenie Toronto. Anglicy podpalili
    i zdewastowali Kapitol, siedzib\u0119 Departamentu Skarbu i Bia\u0142y Dom. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 budynk\u00f3w szybko odbudowano , jedynie Kapitol dopiero w 1868r.<\/p>\n\n\n\n

    W kwietniu 1968 r. po zamordowaniu pastora Martina Luthera Kinga Waszyngton sparali\u017cowa\u0142y zamieszki. Rozruchy trwa\u0142y trzy dni. Oddzia\u0142y Gwardii Narodowej i policji (13 000 ludzi) powstrzyma\u0142y rozlew krwi. Naprawa szk\u00f3d trwa\u0142a prawie 30 lat.<\/p>\n\n\n\n

     Atrakcje Waszyngtonu.<\/p>\n\n\n\n

    Po\u0142o\u017cony w sercu miasta National Mall to du\u017cy teren zielony, kt\u00f3rego centralnym punktem jest pomnik Waszyngtona, najwy\u017cszy obiekt na terenie D.C.. Bia\u0142y obelisk jest zbudowany z marmuru, piaskowca i granitu. Ma wysoko\u015b\u0107 169 m. Otwarcie obiektu odby\u0142o si\u0119 w 1888 r. W momencie uko\u0144czenia by\u0142 to najwy\u017cszy obiekt na \u015bwiecie. Wewn\u0105trz pomnika znajduje si\u0119 winda, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna wjecha\u0107 na szczyt sk\u0105d roztaczaj\u0105 si\u0119 wspania\u0142e widoki. Znajduj\u0105 si\u0119 tam r\u00f3wnie\u017c: Pomnik Lincolna, National World War II, Pomniki Weteran\u00f3w Wojny w Korei i w Wietnamie.<\/p>\n\n\n\n

    W 1910 r. uchwalono  limit wysoko\u015bci budynk\u00f3w wznoszonych na terytorium federalnym. Ograniczono ich maksymaln\u0105 wysoko\u015b\u0107 do szeroko\u015bci ulicy przy kt\u00f3rej mia\u0142y stan\u0105\u0107, zwi\u0119kszonej o 20 st\u00f3p (6,1 m).<\/p>\n\n\n\n

    Kapitol, pe\u0142ni funkcj\u0119 siedziby Kongresu Stan\u00f3w Zjednoczonych. Po po\u017carze w 1814 r. Kapitol zosta\u0142 przebudowany. Obecna kopu\u0142a (zwie\u0144czona pos\u0105giem Columbii) i skrzyd\u0142a Izby Reprezentant\u00f3w i Senatu s\u0105 autorstwa Thomasa Waltera. Kopu\u0142\u0119 rotundy budynku zdobi Apoteoza Waszyngtona, ogromny fresk w\u0142oskiego malarza Constantino Brumidiego (1865r.). W rotundzie odbywaj\u0105 si\u0119 centralne uroczysto\u015bci w USA. W dawnej sali obrad senatu znajduje si\u0119 wiele pos\u0105g\u00f3w zas\u0142u\u017conych dla kraju os\u00f3b. Dawniej byli to sami m\u0119\u017cczy\u017ani, obecnie s\u0105 tu r\u00f3wnie\u017c pos\u0105gi kobiet i rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w Ameryki. Tury\u015bci podziemnym przej\u015bciem mog\u0105 przej\u015b\u0107 do Biblioteki Kongresu.<\/p>\n\n\n\n

    Bia\u0142y Dom zosta\u0142 oddany do u\u017cytku  1 listopada 1800 r. Pierwszym prezydentem kt\u00f3ry w nim zamieszka\u0142 by\u0142 John Adams. Bia\u0142y Dom sk\u0142ada si\u0119 z 3 cz\u0119\u015bci: Rezydencji Wykonawczej, Zachodniego Skrzyd\u0142a (1902 \u2013 zamkni\u0119tego dla zwiedzaj\u0105cych) i Wschodniego Skrzyd\u0142a (1942).<\/p>\n\n\n\n

    W swojej historii do\u015bwiadczy\u0142 dw\u00f3ch po\u017car\u00f3w i by\u0142 cz\u0119sto przebudowywany. W piwnicy skrzyd\u0142a znajduje si\u0119 pok\u00f3j dowodzenia, s\u0142u\u017c\u0105cy prezydentowi  jako miejsce narad
    i spotka\u0144. Obiekt ten wyposa\u017cony jest w urz\u0105dzenia pozwalaj\u0105ce \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 prezydentowi z rozm\u00f3wcami na ca\u0142ym \u015bwiecie w maksymalnie bezpieczny spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

    W okolicach Bia\u0142ego Domu znajduje si\u0119 Teatr Forda gdzie w 1865r. zamordowano prezydenta Abrahama Lincolna.  Jefferson Memorial \u2013 pomnik po\u015bwi\u0119cony trzeciemu prezydentowi USA. Budynek w stylu neoklasycystycznym zaprojektowa\u0142 John Russell Pope. Prace uko\u0144czono w 1943r. Br\u0105zow\u0105 statu\u0119 prezydenta wstawiono w 1947r.<\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

     Jefferson Memorial<\/em><\/p>\n\n\n\n

      Franklin Delano Roosevelt by\u0142 wybierany na urz\u0105d prezydenta czterokrotnie (1933-1945). Ostatnia kadencja trwa\u0142a tylko 82 dni. Od 1921 porusza\u0142 si\u0119 na w\u00f3zku inwalidzkim. Realizowa\u0142 polityk\u0119 Nowego \u0141adu, przedstawi\u0142 plan ratowania bank\u00f3w, powo\u0142a\u0142 cywiln\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 ochrony \u015brodowiska. Kongres uchwali\u0142 ustaw\u0119 zakazuj\u0105c\u0105 zabierania gospodarstw zad\u0142u\u017conym rolnikom, a dawa\u0142a im pomoc finansow\u0105. Nowa agencja National Recovery Administration wprowadzi\u0142a zasady konkurencji rynkowej, umo\u017cliwia\u0142a powo\u0142ywanie zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych i regulowa\u0142a stosunki pracodawca – pracownik.<\/p>\n\n\n\n

    W Franklin Delano Roosvelt Memorial znajduje si\u0119 statua prezydenta , a obok usytuowano jego psa Fal\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Martin Luter King Jr. Memorial otwarto w 2011r. Stanowi pomnik z bia\u0142ego granitu \u201eStone of Hope\u201d, a obok znajduje si\u0119 \u201eBrama do Wolno\u015bci\u201d. To pierwszy Afroamerykanin uhonorowany w obszarze National Mall.<\/p>\n\n\n\n

    John F. Kennedy Center for the Performing Arts to siedziba Orkiestry Narodowej, Waszyngto\u0144skiej Opery Narodowej oraz Baletu Waszyngto\u0144skiego. Co roku artystom szczeg\u00f3lnie zas\u0142u\u017conym dla \u017cycia kulturalnego Stan\u00f3w Zjednoczonych przyznawane s\u0105 nagrody Kennedy Center Honors.<\/p>\n\n\n\n

    Dnia 17 czerwca 1972 r. w kompleksie biurowo-hotelowym Watergate z\u0142apano pi\u0119ciu w\u0142amywaczy, a w\u015br\u00f3d nich cz\u0142onk\u00f3w Komitetu Reelekcji Prezydenta. W budynku mie\u015bci\u0142a si\u0119 siedziba sztabu wyborczego Partii Demokratycznej. Ta wpadka doprowadzi\u0142a do ust\u0105pienia prezydenta Richarda Nixona.<\/p>\n\n\n\n

    Przez najstarsz\u0105 dzielnic\u0119 Waszyngtonu Georgetown przebiega Chesapeake and Ohio Canal, tereny zielone \u2013 ok. 19% Dystryktu zajmuj\u0105 parki.                                                         <\/p>\n\n\n\n

    Warto zobaczy\u0107 Cmentarz Narodowy w Arlington (stan Wirginia) gdzie znajduje si\u0119 ok. 400.000 grob\u00f3w. Cmentarz zosta\u0142 za\u0142o\u017cony podczas wojny secesyjnej przez wykupienie posiad\u0142o\u015bci Arlington House, nale\u017c\u0105cej do \u017cony genera\u0142a wojsk konfederacji Roberta Lee.<\/p>\n\n\n\n

     Warto odwiedzi\u0107 Martins Tavern za\u0142o\u017con\u0105 w 1930 roku. Tu John Kennedy pisa\u0142 swoj\u0105 mow\u0119 przed wyborem na prezydenta i zar\u0119czy\u0142 si\u0119 z Jacqueline. Wielu polityk\u00f3w  bywa\u0142o tu, o czym informuj\u0105 stosowne tabliczki. Architektura Waszyngtonu jest pi\u0119kna, wiele nowoczesnych element\u00f3w budzi podziw. Potencja\u0142 muzealny Dystryktu mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 z Nowym Jorkiem. S\u0142uchacze z ciekawo\u015bci\u0105 wys\u0142uchali wyk\u0142adu dr Barbary Lewickiej
    o stolicy USA. <\/p>\n\n\n\n

    Opracowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Jak proces ustawodawczy w Parlamencie wp\u0142ywa na nasze \u017cycie ?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W dniu 4 pa\u017adziernika 2023 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu mec. Gabrieli Morawskiej- Staneckiej  – wicemarsza\u0142kini  Senatu RP X  kadencji o tym: \u201eJak proces ustawodawczy w Parlamencie wp\u0142ywa na nasze \u017cycie ? \u201d<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

    Prawo –  to umowa spo\u0142eczna, jest zespo\u0142em przepis\u00f3w, norm prawnych reguluj\u0105cych stosunki mi\u0119dzy lud\u017ami. 
    Pierwsz\u0105 kompletn\u0105 kodyfikacj\u0105 prawa na \u015bwiecie by\u0142 Kodeks Hammurabiego, kt\u00f3ry powsta\u0142 w Babilonii (XVIII wieku p.n.e.). Jego tekst wyryty zosta\u0142 w diorycie pismem klinowym.<\/p>\n\n\n\n

    System kar opiera\u0142 si\u0119 na prawie talionu: Oko za oko, z\u0105b za z\u0105b –  zasada prawa, wyra\u017caj\u0105ca jego sprawiedliwo\u015b\u0107, wed\u0142ug kt\u00f3rej sankcja by\u0142a identyczna ze skutkiem przest\u0119pstwa.<\/p>\n\n\n\n

    Wiele przest\u0119pstw by\u0142o zagro\u017conych kar\u0105 \u015bmierci.
    Pierwsz\u0105 ustaw\u0119 dotycz\u0105c\u0105 prawa prywatnego (ustawa XII tablic) uchwalono w 450 roku p.n.e. w Rzymie.<\/p>\n\n\n\n

    Deklaracja Praw Cz\u0142owieka i Obywatela to dokument programowy rewolucji francuskiej uchwalony w sierpniu 1789 r.; mia\u0142a na celu zapobieganie nadu\u017cyciom w\u0142adzy, umacniaj\u0105c podstawy nowego, republika\u0144skiego porz\u0105dku. Monarcha utraci\u0142 pozycj\u0119 suwerena, a stawa\u0142 si\u0119 nim nar\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n

    Ustawa Rz\u0105dowa z dnia 3 maja – uchwalona w 1791 r. by\u0142a pierwsz\u0105 w Europie, ale drug\u0105 na \u015bwiecie (po ameryka\u0144skiej z 1787 r.) spisan\u0105 konstytucj\u0105. Konstytucja zmieni\u0142a ustr\u00f3j pa\u0144stwa na monarchi\u0119 dziedziczn\u0105, ograniczy\u0142a demokracj\u0119 szlacheck\u0105, odbieraj\u0105c prawo g\u0142osu i decyzji  w sprawach pa\u0144stwa szlachcie nieposiadaj\u0105cej ziemi. Wprowadzi\u0142a cz\u0119\u015bciowe zr\u00f3wnanie praw mieszczan i szlachty oraz stawia\u0142a ch\u0142op\u00f3w pod ochron\u0105 pa\u0144stwa, w ten spos\u00f3b \u0142agodz\u0105c nadu\u017cycia pa\u0144szczyzny. Konstytucja formalnie znios\u0142a liberum veto.<\/p>\n\n\n\n

    Po co nam prawo?<\/p>\n\n\n\n

    Wyobra\u017amy sobie ruch na drogach bez \u017cadnych uregulowa\u0144, taki stan rzeczy wywo\u0142a\u0142by potworny chaos.
    Prawo reguluje \u017cycie spo\u0142eczne i jako zbi\u00f3r norm i regu\u0142 jest podzielone na wiele ga\u0142\u0119zi. Ka\u017cda z nich reguluje wybran\u0105 dziedzin\u0119 \u017cycia spo\u0142ecznego.
    Najwa\u017cniejszym aktem prawnym w Polsce jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej uchwalona 2 kwietnia 1997 r. przez Zgromadzenie Narodowe i zatwierdzona w referendum 25 maja 1997 roku.
    Konstytucja zawiera Preambu\u0142\u0119 i XIII Rozdzia\u0142\u00f3w.
    Ka\u017cda ustawa musi by\u0107 zgodna z konstytucj\u0105.
    Musi zapewnia\u0107 r\u00f3wno\u015b\u0107 dla dyskutant\u00f3w. Gdy jej nie ma to gramy na pochy\u0142ym boisku lub z przekupionym s\u0119dzi\u0105. Do tego w demokracji nie mo\u017cna dopu\u015bci\u0107.
    Dlaczego ludzie w Polsce nie wierz\u0105 w prawo?
    Pokolenia powojenne stara\u0142y si\u0119 tak dzia\u0142a\u0107, aby nie dopu\u015bci\u0107 do nowego konfliktu zbrojnego. Dla nowych pokole\u0144 wojna to abstrakcja pomimo konfliktu na Ukrainie. Elity nie zadba\u0142y o systematyczn\u0105  edukacj\u0119 obywatelsk\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa. Nie popularyzowano prawa.
    Pospolite obecnie jest przekonanie, \u017ce ten kto ma inne pogl\u0105dy jest wrogiem. Nale\u017cy z ca\u0142\u0105 moc\u0105 pot\u0119pia\u0107 takie stanowisko. Instytucje pa\u0144stwowe powinny respektowa\u0107 wyroki s\u0105dowe.
    Obecnie prawo cz\u0119sto jest \u017ale stanowione. Ustawa o tzw. dopalaczach  z dnia 20.07.2018 r. jest niezgodna z konstytucj\u0105. W takich przypadkach cz\u0119\u015b\u0107 ludzi b\u0119dzie zawsze poszkodowana.
    W spo\u0142ecze\u0144stwie ro\u015bnie ch\u0119\u0107 penalizacji wszystkiego, jego cz\u0119\u015b\u0107 popar\u0142a by nawet powr\u00f3t kary \u015bmierci.
    Tylko co wtedy z pomy\u0142kami s\u0105dowymi?
    Pan Tomasz Komenda ju\u017c by nie \u017cy\u0142. Pa\u0144stwo nie ma prawa do zemsty.
    Media, kt\u00f3re nakr\u0119caj\u0105 emocje przyczyni\u0142y si\u0119 do zlinczowania cz\u0142owieka. Bardzo \u0142atwo jest \u017ale oceni\u0107 cz\u0142owieka, nie maj\u0105c dostatecznej wiedzy o danym przypadku. S\u0105 w kodeksie przepisy dotycz\u0105ce np. zabicia cz\u0142owieka w afekcie, kt\u00f3re traktuj\u0105 sprawc\u0119 \u0142agodniej. Pa\u0144stwo ci\u0105gle przepisy zaostrza. Ka\u017cdy mo\u017ce by\u0107 przest\u0119pc\u0105 nieumy\u015blnym (np. wypadek samochodowy ze skutkiem \u015bmiertelnym). Po co wpycha\u0107 do wi\u0119zienia ludzi za malwersacje. Mo\u017ce czasem korzystniej by\u0142oby solidnie ich ukara\u0107 finansowo.
    Wielu przest\u0119pc\u00f3w, od dziecka dotyka\u0142a przemoc fizyczna i psychiczna. Alkohol i awantury to by\u0142a ich zwyk\u0142a codzienno\u015b\u0107. Dla takich dzieci nie ma odpowiedniej pomocy, mo\u017cna zaryzykowa\u0107 twierdzenie, \u017ce przemoc si\u0119 dziedziczy.
    Z przykro\u015bci\u0105 trzeba stwierdzi\u0107, \u017ce polityka penitencjarna i postpenitencjarna naszego pa\u0144stwa w ci\u0105gu ostatnich 30 lat si\u0119 nie uda\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

    Obni\u017canie wieku karalno\u015bci do 12 lat i zamykanie m\u0142odocianych w domach dziecka, to wpychanie tych ludzi na z\u0142\u0105 drog\u0119. Spo\u0142ecze\u0144stwo powinno by\u0107 bardziej odporne na populistyczne has\u0142a.
    Obni\u017canie wieku karalno\u015bci do 12 lat i zamykanie m\u0142odocianych w domach dziecka, to wpychanie tych ludzi na z\u0142\u0105 drog\u0119. Spo\u0142ecze\u0144stwo powinno by\u0107 bardziej odporne na populistyczne has\u0142a.
    Nasze spo\u0142ecze\u0144stwo starzeje  si\u0119 stosunkowo szybko. W 1990 r. by\u0142o w Polsce ok. 5 mln os\u00f3b w wieku powy\u017cej 60 lat (w tym 3,82 mln  65+), w 2021 r. ok. 9,7 mln ( w tym 7,3 mln 65+). Ta sytuacja b\u0119dzie mia\u0142a tendencj\u0119 wzrostow\u0105 w nast\u0119pnych latach  z uwagi na bardzo nisk\u0105 liczb\u0119 urodze\u0144. Mimo to w ostatnich latach likwidowano szpitale i oddzia\u0142y geriatryczne. Wyst\u0119puje ostry niedob\u00f3r lekarzy geriatr\u00f3w. NFZ wycenia \u015bwiadczenia na rzecz os\u00f3b starszych w spos\u00f3b mocno niedoszacowany.<\/p>\n\n\n\n

    Seniorzy ulegaj\u0105 za\u015b wp\u0142ywom promocyjnych reklam. Zdarza si\u0119, \u017ce kupuj\u0105 w aptece suplementy zamiast lek\u00f3w\u00a0 zalecanych przez lekarza i farmaceut\u0119. Na zachodzie suplement\u00f3w u\u017cywa si\u0119 zdecydowanie mniej ni\u017c u nas, a te spo\u0142ecze\u0144stwa s\u0105 bardziej\u00a0 d\u0142ugowieczne.
    Reklamy \u201eSprzedaj mieszkanie za rent\u0119\u201d te\u017c powinny by\u0107 rzetelnie t\u0142umaczone w telewizji, radiu i prasie. Przemy\u015blenia wymaga opieka nad seniorami, mo\u017ce budowa mini osiedli dla senior\u00f3w z pe\u0142nym zabezpieczeniem ich dora\u017anych potrzeb medycznych i rehabilitacyjnych przy wsp\u00f3\u0142udziale TBS- \u00f3w i samorz\u0105d\u00f3w stanowi lepszy kierunek, ani\u017celi DPS -y . W\u00a0 krajach gdzie wprowadzono takie rozwi\u0105zania zadowolone\u00a0 s\u0105 wszystkie strony tego partnerstwa spo\u0142ecznego.
    Nasz Senat ma \u015bredni\u0105 wieku 58 lat, do\u015bwiadczenie to jego g\u0142\u00f3wna zaleta, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy wykorzystywa\u0107. \u201eOdm\u0142adzanie\u201d Senatu nie wydaje si\u0119\u00a0 by\u0107 korzystne.
    Nasz rz\u0105d nie wykorzystuje pieni\u0119dzy, kt\u00f3re czekaj\u0105 na nas w Unii. Najlepszy przyk\u0142ad to KPO (Krajowy Plan Odbudowy). Wszystkie kraje Unii otrzyma\u0142y te pieni\u0105dze i zainwestowa\u0142y je. Uciekaj\u0105 nam te \u015brodki, a my nie maj\u0105c ich, b\u0119dziemy zobowi\u0105zani sp\u0142aca\u0107 zaci\u0105gni\u0119ty kredyt.
    Zablokowane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c pieni\u0105dze na transformacj\u0119 energetyczn\u0105 oraz Fundusz \u00a0na rzecz Sprawiedliwej Transformacji \u015al\u0105ska. Rz\u0105d powinien te pieni\u0105dze \u015bci\u0105ga\u0107 do kraju, bo s\u0105 dla nas niezb\u0119dne.
    S\u0142uchacze UTW z zainteresowaniem wys\u0142uchali wyk\u0142adu. <\/p>\n\n\n\n

    Opracowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Pura vida \u2013 czyli \u017cycie po kostaryka\u0144sku<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W \u015brod\u0119 27.09.2023 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu dr Anny \u017burek pt. \u201ePura vida \u2013 czyli \u017cycie po portoryka\u0144sku\u201d. <\/strong>Uczniowie I LO im. Jana Kochanowskiego w \u015awi\u0119toch\u0142owicach zamiast jak zwykle do Azji, pojechali tym razem do Ameryki Centralnej.<\/p>\n\n\n\n

    Kostaryka (Costa Rica, hiszp. bogate wybrze\u017ce), to pa\u0144stwo w Ameryce Centralnej nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym, granicz\u0105ce od p\u00f3\u0142nocy z Nikaragu\u0105  i od po\u0142udnia z Panam\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    \u0141\u0105czna d\u0142ugo\u015b\u0107 wybrze\u017ca to ok. 1300km. Kraj zamieszkuje ok. 5 mln ludzi, a powierzchnia ca\u0142kowita wynosi ok. 51 tysi\u0119cy km2.<\/p>\n\n\n\n

    Przyroda Kostaryki cechuje si\u0119 bogactwem zwierz\u0105t, grzyb\u00f3w i ro\u015blin. Na obszarze tego kraju wyst\u0119puje ponad 500 tysi\u0119cy gatunk\u00f3w, co stanowi ok. 4% wszystkich gatunk\u00f3w
    na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

    Szacuje si\u0119, \u017ce 26% obszaru Kostaryki sk\u0142ada si\u0119 z rezerwat\u00f3w przyrody i system\u00f3w parkowych.<\/p>\n\n\n\n

    Turystyka jest najwi\u0119ksz\u0105 bran\u017c\u0105 w kraju, zatrudniaj\u0105c\u0105 ponad 13% si\u0142y roboczej.
    Na drugim miejscu jest rolnictwo (eksport ananas\u00f3w – sweet pride of Costa Rica, kawy, banan\u00f3w i cukru).<\/p>\n\n\n\n

    Dotarcie wyprawy z Polski przez Frankfurt i Meksyk do San Jose zaj\u0119\u0142o z przygodami ponad dwie doby. Przez dwa dni zwiedzano stolic\u0119 – San Jose (350 tys.) kt\u00f3ra jest g\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem handlowym i przemys\u0142owym kraju, po\u0142o\u017conym przy Autostradzie Panameryka\u0144skiej. Kraj nawiedzaj\u0105 trz\u0119sienia ziemi, mimo to, zachowa\u0142o si\u0119 wiele budynk\u00f3w z okresu kolonialnego, m. in. katedra z XVIII wieku, ko\u015bci\u00f3\u0142 La Merced, teatr narodowy i liczne pa\u0142ace z XIX wieku.<\/p>\n\n\n\n

    Atrakcj\u0105 turystyczn\u0105 s\u0105 pobliskie wulkany Irazu i Potao. W Kostaryce wiele wulkan\u00f3w jest aktywnych. U st\u00f3p wulkanu Irazu le\u017cy Cartago, dawna stolica Kostaryki. Tu ro\u015blinno\u015b\u0107 jest uboga.<\/p>\n\n\n\n

    Podstaw\u0105 zasilania  jest energia odnawialna (emisje z energetyki s\u0105 marginalne). Dla turyst\u00f3w wa\u017cne jest jedzenie Podstaw\u0119 \u017cywienia stanowi\u0105: fasola ry\u017c i banany, panuje dro\u017cyzna, a litr mleka kosztuje 2 dolary, wi\u0119c trzeba szuka\u0107  tanich restauracji.<\/p>\n\n\n\n

    Do Puerto Viejo uczestnicy wyprawy ruszyli na rowerach. Pla\u017ce by\u0142y cudowne, zach\u0119ca\u0142y do k\u0105pieli. Mocne pr\u0105dy zwrotne, jednak po pierwszym podej\u015bciu ca\u0142kowicie zniech\u0119ci\u0142y Ich do kontaktu z wod\u0105. Powr\u00f3t w strugach deszczu by\u0142 trudny. Po przybyciu do miejsca pobytu,  nie dzia\u0142a\u0142o zasilanie, a trwaj\u0105ca nadal ulewa uniemo\u017cliwi\u0142a wyj\u015bcie na posi\u0142ek.<\/p>\n\n\n\n

    Kolejny punkt wyprawy to Park Narodowy Tortuquero, zwiedzany z przewodnikiem. Park zosta\u0142 za\u0142o\u017cony dla ochrony \u017c\u00f3\u0142wi morskich, kt\u00f3re od lipca do pa\u017adziernika sk\u0142adaj\u0105 tu jaja (ok. 100 sztuk za jednym razem). Do samicy mo\u017cna podej\u015b\u0107 tylko wtedy, gdy sk\u0142ada jaja. Rodz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie samiczki co powoduje k\u0142opoty z rozrodem. Mo\u017cna by\u0142o r\u00f3wnie\u017c zobaczy\u0107 krowy morskie, iguany, ma\u0142py, krokodyle, dzikie koty, jadowite \u017caby i stado ar.<\/p>\n\n\n\n

    Osobliwo\u015bci\u0105 by\u0142y kilkumetrowe strelicje. Transport odbywa si\u0119 wy\u0142\u0105cznie \u0142odziami. Najwy\u017cszym szczytem parku jest Cerro Tortuquero (Szczyt \u017b\u00f3\u0142wia).   La Arenal to miejscowo\u015b\u0107 turystyczna w pobli\u017cu wulkanu o tej samej nazwie; to wulkan najbardziej aktywny w Kostaryce.   Ostatnia erupcja mia\u0142a miejsce w 1968 r. a szlaki prowadz\u0105 przez pola lawy wok\u00f3\u0142 wulkanu. Wej\u015bcie do parku kosztowa\u0142o 15$.<\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"
    Wulkan Arenal<\/em><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

     <\/p>\n\n\n\n

    Mo\u017cna tu spotka\u0107 2 rodzaje tukan\u00f3w, wyjce, leniwce i koati. Uczestnicy wybrali si\u0119 na wygas\u0142y wulkan Chato. Wspinaczka w b\u0142ocie i po kamieniach, by\u0142a wyczerpuj\u0105ca. Nawet po powrocie do kraju, niekt\u00f3rych rzeczy nie uda\u0142o si\u0119 dopra\u0107. U st\u00f3p wulkanu znajduje si\u0119 jezioro, podpi\u0119trzone w celach energetycznych. Z komunikacj\u0105 nie by\u0142o \u0142atwo i trzeba by\u0142o korzysta\u0107 z autostopu.<\/p>\n\n\n\n

    Kolejn\u0105 atrakcj\u0105 Kostaryki jest mglisty las (chmurowy) Monteverde ; bilet wst\u0119pu kosztowa\u0142 25$.  Niesamowity klimat bierze si\u0119 z kondensacji pary wodnej co powoduje,
    \u017ce utrzymuj\u0105 si\u0119 tu \u201ekinowe\u201d chmury i mg\u0142y. Ro\u015bnie tu ok. 2500 gatunk\u00f3w ro\u015blin (800 to epifity \u2013 poro\u015bla, to  ro\u015bliny rosn\u0105ce na innej ro\u015blinie, ale zwykle nie prowadz\u0105ce paso\u017cytniczego trybu \u017cycia; korzystaj\u0105  z innego gatunku jako podpory, a od\u017cywiaj\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej samodzielnie), 450 gatunk\u00f3w ptak\u00f3w ( np. kwezal per\u0142owy \u2013 jest w herbie Gwatemali).<\/p>\n\n\n\n

    W okolicach parku znajduj\u0105 si\u0119 plantacje kawy. Mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 jak si\u0119 j\u0105 zrywa, suszy i produkuje. Najlepsza kawa jest suszona na s\u0142o\u0144cu. Najwi\u0119cej kofeiny ma \u201elight roast\u201d. Cena takiego ogl\u0105dania to kolejne 50 $..  <\/p>\n\n\n\n

    Znajduje si\u0119 tu wiele tras tyrolkowych. Najd\u0142u\u017csza ma ponad kilometr, przemierzana
    w pozycji supermena, ko\u0144czy si\u0119 skokiem Tarzana. <\/p>\n\n\n\n

    Na autostradzie mi\u0119dzy San Jose, a wybrze\u017cem Pacyfiku znajduje si\u0119  Crocodile Bridge – Most Krokodyli,  gdzie zawsze wida\u0107 ich mn\u00f3stwo.<\/p>\n\n\n\n

    W pobli\u017cu miasta Quepos znajduje si\u0119 kolejny Park Narodowy – Manuel Antonio.  Obejmuje on pla\u017ce, rafy koralowe i lasy tropikalne b\u0119d\u0105ce siedzib\u0105 leniwc\u00f3w, legwan\u00f3w
    i ptak\u00f3w. Widoki s\u0105 przepi\u0119kne ale trzeba uwa\u017ca\u0107 na ma\u0142py, kt\u00f3re kradn\u0105 \u017cywno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Nast\u0119pnym celem podr\u00f3\u017cy by\u0142a Uvita, miasteczko na odcinku wybrze\u017ca zwanym Bahia Ballena . Znajduje si\u0119 tam ska\u0142a w kszta\u0142cie p\u0142etwy wieloryba. Tu by\u0142a najpi\u0119kniejsza pla\u017ca, jak\u0105 widzieli uczestnicy w czasie wyprawy z idealnymi warunkami  do surfingu.<\/p>\n\n\n\n

    Wodospady The Blue Falls znajduj\u0105 si\u0119 w Bajos Del Toro  w s\u0105siedztwie Parku Narodowego Juan Castro Blanco. Jest to kompleks siedmiu wodospad\u00f3w po\u0142o\u017conych wzd\u0142u\u017c tej samej rzeki o wodzie w kolorze turkusowym z  mn\u00f3stwem kolibr\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    W ten spos\u00f3b wyra\u017ca si\u0119 pi\u0119kno kostaryka\u0144skiej przyrody w najczystszym wydaniu.<\/p>\n\n\n\n

    Wyprawa kosztowa\u0142a uczestnik\u00f3w ok. 1200 \u2013 1300 $ oraz koszty przelotu. Powr\u00f3t do Polski odby\u0142 si\u0119 ju\u017c bez niespodzianek. S\u0142uchacze UTW w \u015awi\u0119toch\u0142owicach z ciekawo\u015bci\u0105 wys\u0142uchali wyk\u0142adu dr Anny \u017burek z wyprawy do tak egzotycznego kraju
    i z niecierpliwo\u015bci\u0105 oczekiwa\u0107 b\u0119d\u0105 na dalsze wra\u017cenia z egzotycznych podr\u00f3\u017cy.<\/p>\n\n\n\n

    Notatk\u0119 z wyk\u0142adu sporz\u0105dzi\u0142 : Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Historia Traviaty i Rigoletta<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W \u015brod\u0119 20.09.2023 r. wys\u0142uchali\u015bmy wyk\u0142adu mgr Reginy Gowarzewskiej pt. \u201eHistoria Traviaty i Rigoletta\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Pani mgr  Regina Gowarzewska jest kierownikiem Biura Koncertowego w Filharmonii \u015al\u0105skiej<\/p>\n\n\n\n

    im. Henryka Miko\u0142aja G\u00f3reckiego w Katowicach.<\/p>\n\n\n\n

     Ca\u0142e spotkanie zosta\u0142o po\u015bwi\u0119cone dw\u00f3m operom Giuseppe Verdiego.<\/p>\n\n\n\n

    Bardzo osobist\u0105 dla Verdiego by\u0142a La Traviata<\/em> (prapremiera 06.03.1853 r. w Wenecji).<\/p>\n\n\n\n

    Najbardziej znanym fragmentem tej opery jest duet Alfreda i Violetty w akcie I –  Libiamo ne\u2019lieti calici – Wi\u0119c pijmy za mi\u0142o\u015b\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    To by\u0142a pierwsza aria, kt\u00f3rej wys\u0142uchali\u015bmy.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Verdi napisa\u0142 La Traviat\u0119 na z\u0142o\u015b\u0107 \u00f3wczesnej arystokracji, w  kt\u00f3rej  zadaje k\u0142am konwencjonalnie pojmowanej moralno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

    Kompozytor zetkn\u0105\u0142 si\u0119 ze sztuk\u0105 Dama Kameliowa  Aleksandra Dumasa (syna), podczas wizyty w Pary\u017cu w 1852 r.<\/p>\n\n\n\n

    Uzna\u0142, \u017ce nadaje si\u0119 na libretto opery. Librecista i przyjaciel Verdiego Francesco Piave z\u0142agodzi\u0142 obyczajowy wyd\u017awi\u0119k orygina\u0142u i nada\u0142 jej nowy tytu\u0142 (w\u0142.: \u00a0La Traviata \u2013 Zab\u0142\u0105kana<\/em>). Premiera wywo\u0142a\u0142a\u00a0 skandal. Publiczno\u015b\u0107 nie przywyk\u0142a do ogl\u0105dania kurtyzan na scenach operowych,\u00a0a dodatkowo, Violett\u0119 pokazano jako posta\u0107 szlachetn\u0105, zdoln\u0105 w imi\u0119 mi\u0142o\u015bci do najwi\u0119kszego po\u015bwi\u0119cenia.<\/p>\n\n\n\n

    Giuseppe Verdi urodzi\u0142 si\u0119 w 1813 r. w Le Roncole w okolicach Bussseto. Mecenatem obj\u0105\u0142 go miejscowy kupiec i mi\u0142o\u015bnik muzyki Antonio Barezzi. W 1836 r. podj\u0105\u0142 prac\u0119 nauczyciela muzyki w Busseto i o\u017ceni\u0142 si\u0119 z c\u00f3rk\u0105 swojego mentora Ma\u0142gorzat\u0105 Barezzi. Z tego zwi\u0105zku urodzi\u0142o si\u0119 dwoje dzieci Virginia (1837-1838)\u00a0 i Icillo (1838-1839), kt\u00f3re zmar\u0142y u zarania swojego \u017cycia.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0W listopadzie 1839 r. w Mediolanie wystawiono pierwsz\u0105 oper\u0119 kompozytora – Oberto\u00a0z umiarkowanym sukcesem. W 1840 r. umiera ukochana \u017cona, Ma\u0142gorzata. Verdi ko\u0144czy swoj\u0105 pierwsz\u0105 oper\u0119 komiczn\u0105 \u201e Dzie\u0144 kr\u00f3lowania, albo fa\u0142szywy Stanis\u0142aw\u201d<\/em> kt\u00f3ra przynios\u0142a kompozytorowi najwi\u0119ksz\u0105 katastrof\u0119 w ca\u0142ej jego karierze.. Chory na depresj\u0119 Verdi, otoczony jest opiek\u0105 oddanych\u00a0 przyjaci\u00f3\u0142: wp\u0142ywowy impresario La Scali Bartolomeo Merelli i \u015bpiewaczka Giuseppina Strepponi.<\/p>\n\n\n\n

    Merelli przedstawi\u0142 Verdiemu  libretto Nabucco<\/em>, do kt\u00f3rego Verdi skomponowa\u0142 muzyk\u0119. Opera odnios\u0142a niebywa\u0142y sukces (1842 r.), pie\u015b\u0144 Va pensiero  z trzeciego aktu sta\u0142a si\u0119 nieoficjalnym hymnem W\u0142och.<\/p>\n\n\n\n

    W 1845 r. Verdi \u00a0przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Pary\u017ca i spotka\u0142 tam Giuseppin\u0119 Strepponi, kt\u00f3ra ju\u017c wtedy nie wyst\u0119powa\u0142a. Nawi\u0105za\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy nimi przyja\u017a\u0144. Giuseppina by\u0142a wsparciem dla kompozytora, opiniowa\u0142a Jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107, by\u0142a tak\u017ce mened\u017cerem. Na kr\u00f3tko wyje\u017cd\u017caj\u0105 do Busseto, gdzie ich zwi\u0105zek nie jest dobrze przyjmowany, mimo opieki Giuseppiny nad chorym Barezzim, ojcem zmar\u0142ej Ma\u0142gorzaty – te\u015bciem Verdiego. W 1859 r. Giuseppina po\u015blubia Verdiego. Tworzyli dobran\u0105, kochaj\u0105c\u0105 si\u0119 par\u0119. W 1861r. Verdi zosta\u0142 wybrany do parlamentu, a w 1874 r. zosta\u0142 senatorem. Ma\u0142\u017conkowie adoptowali dziecko. Verdi napisa\u0142 swoj\u0105 drug\u0105 \u00a0oper\u0119 komiczn\u0105 Falstaff<\/em>. \u00a0Giuseppina zmar\u0142a w 1897. Ca\u0142y sw\u00f3j maj\u0105tek zapisa\u0142a \u00a050 – ciu biednym rodzinom. \u015amier\u0107 Giuseppiny by\u0142 dla Verdiego ciosem, pr\u00f3buje zag\u0142uszy\u0107 b\u00f3l prac\u0105; komponuje:\u00a0 Ave Maria, Stabat Mater,\u00a0 Laudi alla Vergine oraz Te Deum.<\/p>\n\n\n\n

    Verdi ufundowa\u0142 \u00a0w Mediolanie dom spokojnej staro\u015bci dla muzyk\u00f3w. Zmar\u0142 w 1901 w Mediolanie.<\/p>\n\n\n\n

    Zgodnie z ostatni\u0105 wol\u0105 kompozytora kondukt by\u0142 bardzo skromny, ale w pogrzebie uczestniczy\u0142o 300 000 ludzi.<\/p>\n\n\n\n

    Nast\u0119pnie wys\u0142uchali\u015bmy arii Violetty, (jej rozterki, czy mi\u0142o\u015b\u0107 jest czy jej nie ma) Sempre libera (Szale\u0144stwa z\u0142udzenia\u2026 Zawsze wolna, zawsze p\u0142ocha).<\/em><\/p>\n\n\n\n

    c.d. libretta : \u201eVioletta postanawia rzuci\u0107 swoj\u0105 \u201eprofesj\u0119\u201d, opu\u015bci\u0107 Pary\u017c i wyjecha\u0107 z Alfredem na wie\u015b. Prze\u017cywaj\u0105 tam szcz\u0119\u015bliwe dni, ale stan jej zdrowia si\u0119 pogarsza i brakuje im pieni\u0119dzy. Alfred chce pom\u00f3c i wyje\u017cd\u017ca w tym celu do Pary\u017ca. Wtedy przyje\u017cd\u017ca do Violetty ojciec Alfreda (Giorgio). Chce doprowadzi\u0107 do zerwania. Ona m\u00f3wi o swojej mi\u0142o\u015bci do Alfreda.  Ojciec wyja\u015bnia, \u017ce siostra Alfreda ma po\u015blubi\u0107 bogatego cz\u0142owieka, a Ich kompromituj\u0105cy zwi\u0105zek dotyka jednak ca\u0142ej rodziny. Wtedy Violetta postanawia spe\u0142ni\u0107  pro\u015bb\u0119 Ojca i zerwa\u0107 z Alfredem  dla Jego dobra. Zostawia list do ukochanego, w kt\u00f3rym informuje go o powrocie do dawnego stylu \u017cycia. Alfred jest zaskoczony Jej decyzj\u0105 i wyje\u017cd\u017ca do Pary\u017ca.<\/p>\n\n\n\n

     Kolejn\u0105 aria, kt\u00f3rej wys\u0142uchali\u015bmy by\u0142a aria  ojca do syna (Posiwia\u0142y ojciec tw\u00f3j \u2013 akt II \u2013 przypomina synowi zalety rodzinnego domu zapraszaj\u0105c go do powrotu).<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Violetta przyjmuje zaproszenie barona Douphol na bal maskowy  i pisze po\u017cegnalny list do kochanka, informuj\u0105c Go, \u017ce  powr\u00f3ci\u0142a do dawnego \u017cycia. Alfredo wraca i gdy czyta list, pojawia si\u0119 ojciec, by go pocieszy\u0107. Ale wszystkie wspomnienia domu i szcz\u0119\u015bliwej rodziny nie mog\u0105 powstrzyma\u0107 w\u015bciek\u0142ego i zazdrosnego Alfreda od szukania zemsty za rzekom\u0105 zdrad\u0119 Violetty.<\/p>\n\n\n\n

    Na balu maskowym szerzy si\u0119 nowina o rozstaniu Violetty i Alfreda. Tymczasem przybywa<\/p>\n\n\n\n

    Violetta z nowym adoratorem,baronem Douphol. Alfredo i baron mierz\u0105 si\u0119 przy stole hazardowym. Alfred wygrywa fortun\u0119 \u2013 wszak szcz\u0119\u015bcie w kartach idzie w parze z nieszcz\u0119\u015bciem w mi\u0142o\u015bci. Gdy wszyscy odchodz\u0105, Alfred staje twarz\u0105 twarz z Violett\u0105, kt\u00f3ra utrzymuje, \u017ce szczerze kocha barona. W\u015bciek\u0142y Alfredo wzywa go\u015bci na \u015bwiadk\u00f3w i oznajmia, \u017ce nie jest Violetcie nic winien. Rzuca w kobiet\u0119 sw\u0105 wygran\u0105. Giorgio Germont, kt\u00f3ry by\u0142 \u015bwiadkiem sceny, gani syna za jego zachowanie, a Baron wyzywa rywala na pojedynek.<\/p>\n\n\n\n

    Violetta umiera. Ostatni przyjaciel, kt\u00f3ry przy niej pozosta\u0142, Doktor Grenvil, zdaje sobie spraw\u0119,<\/p>\n\n\n\n

    \u017ce zosta\u0142o Jej ju\u017c tylko kilka godzin \u017cycia. Ojciec Alfreda napisa\u0142 do Violetty, informuj\u0105c j\u0105, \u017ce jego<\/p>\n\n\n\n

    syn nie zosta\u0142 ranny w pojedynku. Pe\u0142en skruchy Germont powiedzia\u0142 synowi o po\u015bwi\u0119ceniu Violetty. Alfred chce dotrze\u0107 do ukochanej tak szybko, jak to mo\u017cliwe. Violetta boi si\u0119, \u017ce mo\u017ce by\u0107 ju\u017c za p\u00f3\u017ano. Na szcz\u0119\u015bcie Alfredowi udaje si\u0119 przyby\u0107 na czas, a spotkanie z ukochanym wprawia Violett\u0119 w eufori\u0119. Powraca jej energia i rado\u015b\u0107 \u017cycia. Wydaje si\u0119, \u017ce ca\u0142y smutek i cierpienie odesz\u0142y w niepami\u0119\u0107 \u2013 okazuje si\u0119 to jednak by\u0107 iluzj\u0105, bo \u015bmier\u0107 upomina si\u0119 o ni\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Wys\u0142uchali\u015bmy arii z ostatniego aktu Violetta i Alfred w mi\u0142osnym duecie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

         Najwi\u0119ksze k\u0142opoty mia\u0142 Verdi z oper\u0105 Rigoletto (prapremiera w 1851r. w Wenecji). Libretto zosta\u0142o napisane na podstawie dramatu Victora Hugo pt.: Kr\u00f3l si\u0119 bawi.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Cenzura stawia\u0142a mu mn\u00f3stwo zarzut\u00f3w, dotycz\u0105cych moralno\u015bci i poprawno\u015bci politycznej.<\/p>\n\n\n\n

    Poprawek by\u0142o wiele, a\u017c pewien wysoko postawiony  funkcjonariusz policji pom\u00f3g\u0142 mu dokona\u0107 w\u0142a\u015bciwych poprawek.<\/p>\n\n\n\n

    Libretto:<\/p>\n\n\n\n

    Ksi\u0105\u017c\u0119 Mantui, pozbawiony skrupu\u0142\u00f3w m\u0142odzieniec \u017c\u0105dny uciech, uwi\u00f3d\u0142 c\u00f3rk\u0119 hrabiego Monterone, a teraz wpad\u0142a mu w oko hrabina Ceprano. B\u0142azen ksi\u0105\u017c\u0119cy, garbus Rigoletto wy\u015bmiewa publicznie hrabiego. Hrabia z zemsty proponuje, aby porwa\u0107 dla ksi\u0119cia m\u0142od\u0105 dziewczyn\u0119, do kt\u00f3rej co wiecz\u00f3r pod\u0105\u017ca Rigoletto. Monterone rzuca na ksi\u0119cia i b\u0142azna straszliwe przekle\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

    \u0179r\u00f3d\u0142em troski Rigoletta jest ukochana c\u00f3rka Gilda, kt\u00f3r\u0105 kryje przed lud\u017ami.  Z domu mo\u017ce ona wyj\u015b\u0107 tylko w niedziel\u0119 do ko\u015bcio\u0142a. To wystarczy\u0142o, aby pozna\u0142a nieznanego m\u0142odzie\u0144ca.<\/p>\n\n\n\n

    Po wyj\u015bciu Rigoletta,  przez furt\u0119 w\u015blizguje si\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119 w stroju mieszcza\u0144skim. Przedstawia si\u0119 Gildzie jako ubogi student i wyznaje jej mi\u0142o\u015b\u0107. Gilda \u017cegna si\u0119 z ukochanym. Wtedy przybywaj\u0105 dworzanie wykona\u0107 sw\u00f3j plan. Pomaga im Rigoletto my\u015bl\u0105c, \u017ce chc\u0105 porwa\u0107 hrabi\u0119 Ceprano. Dopiero g\u0142os Gildy u\u015bwiadamia mu, \u017ce pad\u0142 ofiar\u0105 podst\u0119pu.<\/p>\n\n\n\n

    B\u0142azen idzie do pa\u0142acu, gdzie Gilda opowiada mu histori\u0119 swojej mi\u0142o\u015bci i porwania. Rigoletto obiecuje zem\u015bci\u0107 si\u0119 \u2013 uwodziciel c\u00f3rki musi zgin\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    W domu Sparafucila przebrany ksi\u0105\u017c\u0119 zaleca si\u0119 do siostry bandyty Maddaleny. Rigoletto zap\u0142aci\u0142 mu 20 skud\u00f3w za zabicie zalotnika. Przyprowadzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c Gild\u0119, aby zrozumia\u0142a, \u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 nie jest wart mi\u0142o\u015bci. Rigoletto oddala si\u0119 i ka\u017ce Gildzie w m\u0119skim przebraniu jecha\u0107 do Werony. Ksi\u0105\u017c\u0119 k\u0142adzie si\u0119 spa\u0107 w pokoiku na pi\u0119trze. Sparafucile chce zabi\u0107 zalotnika, jednak Maddalene prosi brata, aby darowa\u0142 mu \u017cycie. Bandyta zgadza si\u0119 pod warunkiem, \u017ce znajdzie kogo\u015b, kogo by m\u00f3g\u0142 zabi\u0107 zamiast niego. Gilda postanawia po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 za ukochanego i wchodzi do wn\u0119trza. Pojawia si\u0119  Rigoletto i otrzymuje od Sparafucila worek z cia\u0142em ofiary. S\u0142ysz\u0105c g\u0142os ksi\u0119cia rozpruwa worek  i poznaje twarz Gildy. \u201eSpe\u0142ni\u0142o si\u0119 przekle\u0144stwo\u201d \u2013 krzyczy i pada na ziemi\u0119 obok cia\u0142a c\u00f3rki.<\/p>\n\n\n\n

    Wys\u0142uchali\u015bmy mistrzowskiego kwartetu z III aktu Bella figlia dell\u2019amore (ksi\u0105\u017c\u0119, Maddalena, Rigoletto i Gilda).<\/em>     S\u0142uchacze UTW  z zainteresowaniem wys\u0142uchali wyk\u0142adu mgr Reginy Gowarzewskiej, ubogaconego pi\u0119knymi fragmentami muzycznymi z oper Giuseppe Verdiego. Na pewno s\u0142uchacze  oczekuj\u0105 na mo\u017cliwo\u015b\u0107 kolejnego spotkania.<\/p>\n\n\n\n

    Notatk\u0119 opracowa\u0142: Henryk Duda<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Inauguracja XIII roku akademickiego 2023\/2024<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n