Jan Kiepura – nasz tenor, który zachwycił świat

W dniu 28.02.2024 wykład „Jan Kiepura – nasz tenor, który zachwycił świat” wygłosiła mgr Regina Gowarzewska.

Jana Kiepurę znają wszyscy. Wiadomości  na jego temat jest bardzo dużo i wystarczyło by ich na kilkadziesiąt spotkań., i dlatego wykładowczyni  zaproponowała, że przedstawi te, które są najbardziej interesujące i najmniej znane.
Jan Wiktor Kiepura urodził się 16 maja 1902 w Sosnowcu. Był synem piekarza Franciszka
i Marii „Miriam” z domu Neuman. Jest postacią  niezwykle barwną, o której zazwyczaj mówiono: „dziecko szczęścia” Jego życiorys jest fascynujący….
Jako młodzieniec udzielał się w szkolnym chórze i grał w piłkarskiej drużynie – Victoria Sosnowiec. Latem 1928 r. w Truskawcu, popularnym w II RP uzdrowisku, Jan Kiepura poznał    21-letnią Zofię Batycką. Śpiewak zrobił na niej olbrzymie wrażenie. Rodzice Zofii
i Jana dali swoje błogosławieństwo dla związku, ale Kiepura stosunkowo  szybko zaczął tracić zainteresowanie piękną dziewczyną, unikał spotkań.
W styczniu 1930 r. siedmioosobowe jury (m. in. Zofia Nałkowska, Juliusz Osterwa) zdecydowało, że drugi w historii tytuł Miss Polonia otrzyma Zofia Batycka. Osiem dni później, 5 lutego została pierwszą  wicemiss w konkursie Miss Europe w Paryżu. Tytuł Miss Polonia przyniósł Zofii pierwszy kontrakt reklamowy z firmą kosmetyczną Miraculum,  grała w filmach; w „Moralności pani Dulskiej”  pokazała odsłonięte nogi (odbite w lustrze), dało jej to status pionierki scen erotycznych w polskich filmach.
Już w styczniu, ojciec Zofii (znany prawnik), zaczął zmieniać zdanie, a w kwietniu 1930r. wysłał list, do ojca Jana,  Franciszka Kiepury, w którym przesądził o losie związku ich dzieci.
Marta Eggerth poznała Jana Kiepurę, gdy miała 14 lat. Zakochała się w nim od pierwszego wejrzenia. Była osobą niezwykle utalentowaną, odnosiła sukcesy zarówno na scenie operowej jak i w filmie. Spotkali się w Berlinie na planie filmu „Dla Ciebie śpiewam”(1934 r.). Film miał trzy wersje językowe, niemiecką, angielską i francuską. W wersji niemieckiej
i angielskiej występowała Marta Eggerth, w francuskiej Danielle Darieux. Wydawało się , że Kiepura był bardziej zainteresowany francuską aktorką , niż Martą Eggerth , która na planie filmowym była pod opieką swojej mamy. Jednak Kiepura zwrócił na nią uwagę i po latach przyznał, że był zadowolony z tego, że była w towarzystwie mamy, a nie innego mężczyzny.
Dwa lata później poranna gazeta „Polska Zachodnia”zapowiedziała:
Dziś, w sobotę 31 października 1936 r. pociągiem pośpiesznym z Wiednia  o godzinie 7:30 rano przybędzie do Katowic nasz sławny rodak Jan Kiepura wraz ze znaną gwiazdą filmową Martą Eggerth, swoją narzeczoną. Para narzeczeńska zamieszka w przygotowanych specjalnie apartamentach Hotelu „Monopol”.
Podczas poprzedniego pobytu w hotelu 13/14 lipca 1936  Kiepura śpiewał w nocy z balkonu          na pierwszym piętrze („Zejdź do gondoli” i „Umarł Maciek umarł”). Wielu mieszkańców wyległo do okien w piżamach i koszulach nocnych, na odgłos Jego śpiewu.
W zapowiedzianym dniu na katowickim peronie kłębił się tłum wielbicieli Kiepury. Państwo młodzi  dotarli do hotelu (róg Dworcowej i Dyrekcyjnej). Dzień był deszczowy o godz. 10:30,  drogę od hotelu do ratusza (200 m) przy rynku (tam mieścił się Urząd Stanu Cywilnego) musieli pokonać samochodem w ścisłym szpalerze policjantów. Ślubu cywilnego udzielił im prezydent Katowic Adam Kocur. Po ceremonii Kiepura przekazał 1000 złotych na rzecz katowickich bezrobotnych. Tym razem artysta odmówił śpiewu, usprawiedliwiając się chrypką. Wykrzyknął tylko z okna „Niech żyją Ślązacy”. Pani młoda po polsku pozdrowiła zgromadzonych (nauczyła się polskiego dla męża).
W przerwie wykładu wysłuchaliśmy dynamicznego kujawiaka Henryka Wieniawskiego w wykonaniu Jana Kiepury i Marty Eggerth).
W szczególnu sposób Jan Kiepura był związany z Krynicą-Zdrój, gdzie przez pewien czas mieszkali i pracowali Jego rodzice. Miał kłopoty z gardłem. W czasie jednej z młodzieńczych bójek doznał urazu nosa i przesunięcia chrząstek przegrody nosowej.
W hołdzie dla Krynicy wybudował  hotel „Patria”(1932-1933), który stał się jednym
z symboli uzdrowiska. Wody tu  odkryte miały dobrze wpływać na płodność. Przyjeżdżała tu towarzyska śmietanka z całej Europy (arystokraci, artyści, a nawet królowa holenderska Juliana). Aktualnie  willa Patria pełni funkcję sanatorium.
Jan Kiepura wszędzie podkreślał, że jest Polakiem. Był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej (od 1916). W 1919 r. ochotnikiem w 1 Pułku Strzelców Bytomskich (został kapralem); był  uczestnikiem I Powstania Śląskiego. Wybuch wojny w 1939 r. zastaje go
w Paryżu. Jako ochotnik chciał się zaciągnąć do wojska, ale odmówiono mu z uzasadnieniem : mamy tysiące ochotników, którzy lepiej strzelają, ale nikt z nich, tak wspaniale jak Pan nie śpiewa. Wkrótce wyjechał do USA, gdzie prowadził akcje propagandowe na rzecz Polski.  Podczas występów często śpiewał polskie pieśni patriotyczne. Wynagrodzenie przeznaczał na wsparcie kraju; np.: iosenka „Brunetki, blondynki…(1935), którą stworzył dla polskiego artysty austriacki kompozytor Robert Stolz.
W styczniu 1925 zadebiutował indywidualnie tytułową rolą w „Fauście”Gounoda na scenie Opery we Lwowie. Później występował w Teatrze Wielkim w Warszawie. Po zakończeniu współpracy z Teatrem Wielkim udał się do Wiednia, gdzie otrzymał angaż do partii Alfreda w Zemście Nietoperza Johanna Straussa, syna w Theater an der Wien.
Frank Schalk zaangażował go do prowadzonej przez siebie Państwowej Opery (Staatsoper), gdzie pojawił się u boku Marii Jeritzy jako Mario Caravadossi w Tosce. Mimo, że w języku włoskim potrafił zaśpiewać tylko dwie główne arie (całą resztę śpiewał po polsku) zdobył uznanie krytyków.
W 1928 r. śpiewał w mediolańskiej La Scali debiutując z sukcesem w Tosce.
Nie znosił konkurencji, ani krytycznych opinii. W Warszawie w ostatnim momencie nie dopuszczono do pojedynku z innym tenorem, który był bardzo krytycznie nastawiony do Kiepury.
Kiepurę cechowała ogromna pracowitość, potrafił godzinami ćwiczyć jedną frazę lub pasaż, zanim osiągnął zadowalający go rezultat.
W lipcu i sierpniu piłkarze Zagłębia Sosnowiec pojechali do USA, początkowe rozgrywki nie wróżyły sukcesu, a raczej klęskę;  podczas przerwy meczu z Vitorią Guiamares, drużynę
w szatni odwiedził Jan Kiepura. Wtedy padły słynne słowa:  „Ja podbiłem Amerykę głosem,
 a wy musicie nogami”. W rezultacie  zdobyli Puchar Interligi Amerykańskiej; byli bliscy wywalczenia Pucharu Ameryki, przegrali dwumecz z Duklą Praga. Kilka dni później delegacja Zagłębia gościła na kolacji w Jego domu na przedmieściach Nowego Jorku.
W kolejnej przerwie wykładu zaprezentowano  piosenkę ”Ninon, ach uśmiechnij się”.
Kieura miał smykałkę do interesów – grał na giełdzie. Na Broadwayu założył wraz z Mart Eggerth – Majestic Theatre (teatr operowy). Nie dawano im szans na sukces w tej lokalizacji. Spektakl ”Wesoła wdówka”, gdzie występował u boku żony, jako hrabia Daniło – małżonkowie do 1946 r. zagrali ponad 800 razy.
Placido Domingo powiedział, że gdyby Kiepura żył to by było czterech tenorów.
W kolejnej przerwie wysłuchaliśmy słynnych Pieśni neapolitańskich.
Jan Kiepura był niewątpliwie  pierwszym tenorem  showmanem; równocześnie z karierą muzyczną udzielał się sporadycznie aktorsko – wystąpił w 12 filmach muzycznych.
Upamiętniła go Krynica-Zdrój gdzie corocznie od 1967 r. odbywa się w sierpniu Festiwal im. Jana Kiepury. W Sosnowcu 15 maja 2002 roku odsłonięto pomnik Jana Kiepury usytuowany na rogu ulicy Modrzejewskiej i Warszawskiej (obecnie hotel), w której przed wojną mieściło się kino „Sfinks”; tam w 1924 r. Kiepura zaliczył oficjalny debiut śpiewając partię Fausta.
Aktualnie można przejść „Szlakiem Kiepury po Sosnowcu”.
Jan Kiepura utorował polskim wykonawcom, drogę na europejskie sceny operowe.
Zmarł nagle na atak serca dnia 15 sierpnia 1966 w miejscowości Harrison w USA. Spoczął
w Alei Zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
W kondukcie pogrzebowym brało udział ok. 200 tysięcy osób.
Marta Eggerth zmarła w 2013 roku w Rye koło Nowego Jorku w wieku 101 lat. Tam została pochowana na miejscowym cmentarzu Greewood Union Cementery.
Mieli dwóch synów- Jana Tadeusza (1944)  i Mariana Wiktora (1950).

Notatkę sporządził: Henryk Duda

źródło zdjęcia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Kiepura#/media/Plik:Jan_Kiepura,_1935.jpg