O kierunkach w malarstwie – część II. Sztuka awangardowa, czyli jaka?

W środę 09.11.2022 r. wykład pt. „O kierunkach w malarstwie – część II. Sztuka awangardowa, czyli jaka? ” wygłosiła dr Barbara Lewicka (Uniwersytet Śląski).

Poprzedni wykład przedstawił sztukę prehistoryczną (pierwotną), która miała  charakter figuratywny (grota w Lascaux- Akwitania we Francji, znana z rysunków i malowideł wykonanych na ścianach w okresie paleolitu).

Z sztuki starożytnej zachowało się niewiele (freski, wazy, trochę rzeźby). Artyści tego okresu koncentrowali się na ciele.

W średniowieczu nastąpił pewien odwrót od człowieka (miniatury- ilustracje w księgach).

Dopiero w Renesansie nastąpił wzrost zainteresowania ciałem człowieka szczególne zasługi ma tu malarstwo włoskie.

Akademizm- w sztuce europejskiej rozwijał się od XVII -XIX wieku w malarstwie i rzeźbie. Odwoływał się do zasad i ideałów sztuki antycznej oraz renesansowej, preferujący tematykę historyczną, religijną i mitologiczną. Pod koniec zaczął mocno  ograniczać artystów.

Przełom nastąpił w latach siedemdziesiątych XIX wieku we Francji, kiedy pojawił się impresjonizm. Młodzi malarze urządzili w atelier fotograficznym F. Nadara w Paryżu w 1874 roku wystawę, która spotkała się z wrogim stanowiskiem krytyki. Od tytułu obrazu C. Moneta ”Impresja,  wschód słońca”, użytego ironicznie w recenzji, powstała nazwa kierunku. 

Impresjonistów nie interesowała tematyka społeczna, problemy metafizyczne, czy historyczny heroizm. Interesowała ich nieustannie zmieniająca się rzeczywistość. Starali się utrwalić ulotne wrażenia, jakie na nich wywarła. Malarze wyszli z pracowni i malowali w plenerze.

Nastrój chwili wyrażali czystymi, jasnymi barwami, kontrastowym światłocieniem, zaburzoną równowagą kompozycyjną (np.„Śniadanie na trawie”, E. Maneta – perspektywa kobiety na drugim planie). Impresjoniści bardzo rzadko używali czarnej farby, chociaż wpływ J. Vermeera i sztuki japońskiej jest dostrzegalny.

Najbardziej znani twórcy we Francji to: Edgar Degas, Claude Monet, Camille Pissarro, Auguste Renoir, Alfred Sisley,Pierre Bonnard, Berthe Morisot itd.

Główne dzieła to:

seria Katedra w Rouen, Nenufary, Impresja, wschód słońca (Claude Monet)

Bal w Moulin de la Galette (Auguste Renoir)

seria z baletnicami (Edgar Degas)

Impresjonizm podbijał Europę. W Niemczech tworzyli Max Liebermann, Max Slevogt, w Polsce, Józef Pankiewicz, Władysław Podkowiński, w Rosji Walentin Sierow, Konstantin Korowin, w USA Mary Cassat.

Termin impresjonizm odnosi się również do muzyki, literatury i filmu.

Koniec XIX wieku to gwałtowny rozwój technologiczny (kapitalizm) i naukowy, demokratyzacja społeczeństwa i urbanizacja.

Od ostatniej wystawy impresjonistów w 1886 r. do 1905 r. (pierwsza wystawa fowistów) duża grupa malarzy tworzyła  postimpresjonizm. Artyści kładli nacisk na autonomiczność dzieła malarskiego. Dla wielu z nich postimpresjonizm był punktem wyjściowym w dążęniu do własnego stylu. Wybitni przedstawiciele tego kierunku to Vincent van Gogh, Paul Gauguin, Paul Cezanne

 i Henri Toulouse-Lautrec.

W Polsce terminem postimpresjonizmu określa się kierunki kolorystyczne w malarstwie (kapiści).

Awangarda- zespół tendencji i kierunków w sztuce XX wieku odrzucający dotychczasowe style, tworzący własny świat, nienaśladujący rzeczywistości, szukający odrębnego języka wyrazu. Po

I wojnie światowej rozwijała się bujnie w krajach europejskich. Poniżej skrótowo opisano niektóre z nich.

Opracował: p. Henryk Duda

Zdjęcie źródło: https://mnk.pl/artykul/stulecie-awangardy-w-polsce