Kleszcz – najbardziej niebezpieczne zwierzę Europy

W środę 16.10.2019 r. wykład pt. „Kleszcz – najbardziej niebezpieczne zwierzę Europy”
wygłosiła pani dr n. med. Katarzyna Wojaczyńska-Stanek (neurolog, pediatra).
Za najbardziej niebezpieczne zwierzęta w Polsce uznaje się: niedźwiedzia, wilka i żmiję zygzakowatą. W ciągu ostatnich 30 lat zanotowano po 1 wypadku śmiertelnym po ataku każdego z tych zwierząt.
Na świecie znanych jest około 900 gatunków kleszczy (w Polsce 19).

Kleszcze:

– nie występują w górach, powyżej 1200m

– nie lubią lasów iglastych

– lubią lasy liściaste i mieszane o bogatym poszyciu i wilgotnej ściółce, wysokie trawy, paprocie.

Optymalna temperatura dla kleszcza to 14-23 stopnie C, a wilgotność powietrza 80-90%.

Sezon trwa od końca marca do końca października. Kleszcz żyje 3-5 lat.
Wszystkie kleszcze są pasożytami zewnętrznymi kręgowców. W ich cyklu rozwojowym występują kolejno: larwa, stadium nimfalne, osobnik dorosły. Każda postać potrzebuje krwi (1 raz) w swoim cyklu rozwoju.
Samica składa ok. 2000 jaj.

Kleszcze bytują na wysokości do 1m (nie skaczą z drzew). Dlatego u dzieci w 75 % zaczepiają się w okolicy głowy,
u dorosłych najczęściej w okolicach kończyn dolnych, pośladków, ramion, pachwin.

Jak ustrzec się przed ukąszeniami?

  1. Należy nosić jasną odzież (łatwiej zobaczyć kleszcza), ochraniającą całe ciało (długie spodnie, wysokie buty
    i skarpety, koszula z długim rękawem, nakrycie głowy).
  2. Należy stosować repelenty (właściwe preparaty zawierają DEET w stężeniu ok. 50%).
  3. Po powrocie z terenów zielonych należy dokładnie obejrzeć skórę całego ciała.
  4. W przypadku znalezienia kleszcza należy go szybko i umiejętnie usunąć. Kleszcza nie wolno smarować tłuszczami, gdyż zamyka się otwory oddechowe pasożyta, w wyniku czego wymiotuje on do ciała człowieka powodując jego zakażenie. Usuwać specjalną pęsetą ( łapać przy głowie, jak najbliżej skóry) lub „lassem”.

Choroby odkleszczowe:

Borelioza, bartonelloza, anaplazmoza granulocytarna, babeszjoza, tularemia, gorączka Q, neoerlichioza, odkleszczowe zapalenie mózgu.

Borelioza jest bakteryjną wieloukładową chorobą zakaźną.

Już w 1909 r Afzelius powiązał rumień wędrujący z ukąszeniem przez kleszcze.

W 1975 r. opis 12 przypadków zapalenia stawów u dzieci w rejonie Old Lyme (USA), wiązanych ze zmianami skórnymi po ukłuciu kleszcza.

1982 r wyizolowanie krętków z kleszcza przez Burgdorfera.

Stadia boreliozy

-okres miejscowego zakażenia, którego objawem jest rumień  w okresie 3-28 dni (u 60-70 % osób)

Rzadkim objawem jest chłoniak limfocytarny skóry

– stadium wczesne rozsiane cechuje nawracające zapalenie stawów (1-2 stawy) i nawracające kilkutygodniowe epizody bólu.

Leczenie boreliozy we wczesnej fazie polega na podawaniu doksycykliny albo amoksycyliny przez 14-21 dni (maksymalnie 30 dni – wielomiesięczne leczenie antybiotykami nie ma racjonalnego uzasadnienia)

– stadium późne (objawy kliniczne najwcześniej po roku) cechuje zanikowe zapalenie skóry, przewlekła neuroborelioza, przewlekłe zapalenie stawów.

Diagnostyka

Po 4 tygodniach od ukąszenia należy wykonać testy serologiczne IgM i IgG. Pozytywne wyniki badań laboratoryjnych nie zawsze potwierdzają boreliozę i wymagają weryfikacji. Gdy test krwi na przeciwciała jest ujemny, lekarz może prawie na pewno wykluczyć możliwość wystąpienia boreliozy w jej późnych stadiach. Statystycznie tylko 2% kleszczy na obszarze ryzyka zainfekowanych jest wirusem. Na Śląsku zakażonych kleszczy jest najwięcej.

Kleszczowe zapalenie mózgu.

Jest to choroba wirusowa objawiająca się zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych lub (i) mózgu przekazywana ludziom głównie przez kleszcze, choć sporadycznie bywa ona spowodowana przez picie surowego mleka krów
i kóz zainfekowanych przez kleszcze.

Najlepszym pewnym zabezpieczeniem jest szczepienie. Wyleczenie KZM nie jest obecnie możliwe.

Śmiertelność wynosi 5%, a 50% osób ma trwałe deficyty neurologiczne i poznawcze.

W roku 2017 w Polsce zostało zgłoszonych 279 przypadków klinicznych KZM.

Teraz mamy już jasność o ile kleszcze są bardziej niebezpieczne od niedźwiedzi, wilków i żmij.

Anaplazmoza granulocytarna (HGA)

Jest to ostra choroba gorączkowa, groźna dla osób z osłabioną odpornością, prowadzącą do ciężkiego przebiegu choroby (śmiertelność 1,5%). Najczęściej dochodzi do wyleczenia nawet bez stosowania właściwej antybiotykoterapii.

Pozostałe choroby występują bardzo rzadko w porównaniu do boreliozy i KZM i nie są tak groźne.

Grono słuchaczy UTW wysłuchało ciekawego wykładu pani dr Katarzyny Wojaczyńskiej-Stanek i sądzę, że nikt
z obecnych nie chciałby się spotkać z tym małym niebezpiecznym zwierzakiem.

Opracował : Henryk Duda