Home » Bez kategorii » Budowniczy okrętów z żoną” Rembrandta, a asceza protestancka

Budowniczy okrętów z żoną” Rembrandta, a asceza protestancka

W środę 27.03.2019 r. wykład pt  „Budowniczy okrętów z żoną” Rembrandta, a asceza protestancka” wygłosiła pani dr Barbara Lewicka, pracownik Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

Literatura dotycząca Rembrandta jest bogata, a prelegentka przekazała słuchaczom, że swoje wywody oparła na książce „Portret Rembrandta”, której autorem jest Charles L.Mee, Jr.

Rembrandt Harmenszoon van Rijn (1606-1669) obok Jana Vermeera i Fransa Halsa to najważniejszy malarz w sztuce holenderskiej XVII wieku. Pozostawił po sobie ok. 300 obrazów (dawniej uważano że nawet 700) i ponad 1000 rysunków i grafik. Urodził się w Lejdzie, gdzie uczył się w szkole łacińskiej, a w 1621 r. wstąpił na uniwersytet. W 1624 r. rodzice wysłali go do Amsterdamu gdzie doskonalił swoje umiejętności malarskie u Pitera Lastmana. Po powrocie do Lejdy otworzył własną pracownię i współpracował z Janem Lievensem.

W okresie lejdejskim swoje obrazy sygnował skrótem RHL. Później podpisywał się samym imieniem, podobnie jak wielcy artyści renesansu: Michał Anioł, Rafael, Tycjan.

Pomimo dużej ilości opracowań na jego temat, życie Rembrandta jest mało znane.

„Nawet dobre, znane biografie pełne są rzeczy prawdopodobnych i faktów, które mogły się tylko zdarzyć” – James Mee.

W 1631 r. Rembrandt osiadł w Amsterdamie, gdzie marszand obrazów zaproponował mu otwarcie u siebie pracowni. Za jego pośrednictwem uzyskał prestiżowe zamówienia od najbogatszych rodzin w Amsterdamie. W 1634 r. poślubił Saskie van Uylengurgh, córkę  burmistrza, która wniosła w posagu 40.000 florenów. Zamieszkali w luksusowym domu nad rzeką Amstel. Artysta namalował wiele portretów żony. Otworzył nową pracownię w wynajętym magazynie przez którą przewinęło się kilkudziesięciu uczniów. Rok 1640 był dla malarza pechowy. Najpierw zmarła jego matka, a następnie jego troje dzieci. W 1641 r. urodził się Tytus, ale rok później w wieku 30 lat umarła Saskia. Synem zajęła się guwernantka Geertje Dircx. W 1646 r. do domu Rembrandta przybyła nowa służąca, Hendrickje Stoffels. Artysta nie mógł jej poślubić, gdyż naraziłby się na stratę wielkiej części spadku po  Saskii. Zostali oskarżeni o konkubinat. W 1654 r. Hendrickje urodziła córkę Cornelię; równocześnie została ekskomunikowana. Rembrandt izolował się od świata, popadał w ruinę,coraz mniej czasu

poświęcał   na realizowanie zamówień. Został bankrutem, jego zbiory zostały zlicytowane.

W 1663 r. umarła Hendrickje, a niedługo po niej, syn Tytus. Rembrandt zmarł w 1669 r. w małym domku w dzielnicy Rozengracht, gdzie mieszkał ze swą córką Cornelią.

Następnie zostało omówionych kilka obrazów niderlandskiego malarza. Na pierwszy ogień zobaczyliśmy „Straż nocną”. Ma on, ponury nastrój, ciemne tło- z którego wyłaniają się jasne postaci. W 1975 r. szaleniec rzucił się z nożem na ten obraz. Porysowane płótno trafiło do renowacji, gdzie usunięto zbrązowiałą warstwę wierzchnią. Obraz z 1642 r. pokrywała warstwa werniksu, który z czasem ściemniał (obraz nie miał nic wspólnego z nocą). Druga nazwa „Wymarsz strzelców” również nie pochodzi od malarza. Obraz(portret grupowy) powstał na zamówienie amsterdamskich arkebuzerów i miał mało poetycki tytuł „Kompania Fransa Banninga Cocqoa i Willema van Ruytenburcha”. Obraz jest dynamiczny, pełen życia i ruchu co jest ewenementem w tych czasach. Wykorzystując szorstkość płótna, uzyskał efekt głębi, podkreślając kontrastami znaczące postaci. Przy przenosinach, nie mieścił się w nowym wnętrzu, więc go przycięto.

Lekcja anatomii doktora Tulpa (1632), powstała po publicznej sekcji zwłok (przestępcy) w Amsterdamie. Można było kupić bilet na to wydarzenie. Doktor Tulp wskazuje na kości ręki, tłumacząc budowę ciała. Brak jest narzędzi chirurgicznych (widać tylko otwartą księgę).

Już w 1517r Marcin Luter przekazał biskupowi Moguncji 95 tez (kupowanie odpustów). Zaczyna się reformacja. Król Henryk VIII Tudor występuje z kościoła katolickiego

Jan Kalwin (1509-1564) odcisnął największe piętno na duszy i charakterze Holendrów. Dlaczego?

1) Demokratyczna struktura organizacyjna kościoła (zniesienie celibatu, spowiedzi indywidualnej)

2) Powodzenie życiowe jest przejawem łaski bożej, a bogacenie się nagrodą za cnotliwe życie

3) Powiększanie majątku inwestowanie kapitału stanowi moralny obowiązek

4) Kalwin uznaje pobieranie procentów, co rozgrzesza kupca, bankiera, lichwiarza.

„Człowiek rodzi się z pewnym przeznaczeniem i w swoim życiu na ziemi nie ma wpływu na swój los” (Jan Kalwin).

Rodzice Rembrandta należeli do dwóch różnych kościołów. Nie był to jakiś ewenement.

Lucas Cranach maluje portret Marcina Lutra , a Tycjan Jana Kalwina.

Max Weber(1864-1920) wraz z Karolem Marksem uznawany jest za ojca socjologii. Starał się zdiagnozować procesy, które doprowadziły do powstania kapitalizmu i społeczeństw nowoczesnych. Twierdził on, że religia (protestantyzm) przyczynił się do rozwoju kapitalizmu.

Wierni żyli skromnie (ograniczanie konsumpcji), nie wywyższali się i gromadzili kapitał. Zobaczyliśmy obraz „Budowniczy okrętów z żoną” (1663), który przedstawia bogatą rodzinę, ale żyjącą skromnie. Tutaj również postaci są w akcji. Jedynie (być może) szerokość kryzy

była większa niż przeciętna, co stanowiło o ich wyższym statusie społecznym.

Z opinią Webera polemizuje Kurt Samuelson. Napisał, że nie znalazł żadnego dowodu na potwierdzenie teorii Webera (między doktryną purytańska a rozwojem kapitalizmu).

Religia nie była jedynym czynnikiem rozwoju gospodarczego.

Z przyjemnością wysłuchaliśmy kolejnego wykładu pani dr Barbary Lewickiej z serii historia sztuki. Sądzę, że w kolejnym semestrze będziemy mogli poznać kolejną postać z artystycznego świata .

Opracował: Henryk Duda